Ana Sayfa / Çeviriler / Yeni Dizi Chernobyl’deki Efsaneler ve Doğrular
Çernobil Chernobyl nükleer patlama facia dizi Amerika HBO çeviri analiz haber makale kültür sanat tesad
Liam Daniel / HBO

Yeni Dizi Chernobyl’deki Efsaneler ve Doğrular

Amerikalı televizyon kanalı HBO için dünyanın en meşhur nükleer trajedisini anlatmak epey riskli bir olaydı. 1986’da Ukrayna’nın bir şehri olan Pripyat’ın olağan dışı bir radyasyona maruz kalıp tahliye edilmesi gerekirken, Sovyet hükümeti patlamanın Leningrad’taki 4 numaralı reaktörden meydana geldiğine insanları inandırdı ve patlamayı çok önemsiz gösterdi. Bugüne kadar da bilim adamları bu ölümcül kazanın etkilerini araştırmaya devam etti.

Bugün artık nükleer reaktör çekirdeğinin radyoaktif atıkları havaya saldığını biliyoruz. “Zehirli erik” olarak bilinen zehirli yeraltı bölgeleri yalnızca bitki örtüsüne ve çevredeki su kaynaklarına zarar vermekle kalmadı, özellikle bölge sakinlerini zehirledi ve kansere sebep oldu.

3 aydan kısa bir sürede 30’dan fazla insan radyasyonun sebep olduğu hastalıklardan hayatını kaybetti.

Chernobyl dizisinin senaryosu için, senarist ve yapımcı Craig Mazin  1986’da gerçekleşen olayların farklı anlatılarının içine daldı. Ancak bunu yaparken son derece ihtiyatlıydı.

Variety dergisinin podcasti Tv Take’te: “Olayların özellikle dramatik taraflarına bağlı kalmaya çalıştım çünkü hali hazırda gerçekleşmiş olaylar zaten oldukça dramatik.” açıklamasını yaptı.

Genel olarak, belli sanatsal özgürlüklerin dışında dizinin tarihi yönü büyük ölçüde gerçeği yansıtıyor.

Biz de bilimsel gerçekleri, efsaneye kayan unsurlardan ayırabilmek için Chernobyl’i izledik.

DİKKAT! Yazının bu kısmından sonrası 1. Ve 4. Bölümlerle ilgili  bilgi içerir.

Efsane: Çernobil’in reaktöründeki yangın, Hiroşima patlamasından saat başı iki kat daha fazla radyasyon yaydı.

Liam Daniel / HBO

Çernobil ve İkinci Dünya Savaşı sırasında gerçekleşen Hiroşima, bunların ikisi de nükleer afetler. Ancak sivil toplum kuruluşu Greenpeace’te nükleer enerji uzmanı olan Jan Haverkamp, bu iki radyoaktif olayı karşılaştırmanın pek de kolay olmadığını belirtti:

“Hiroşima’da ortaya çıkan sağlık sorunları doğrudan radyasyona maruz kalmaktan kaynaklanıyor. Bomba patladığında radyoaktif dozun büyüklüğü, maruz kalan insanla silahın/cismin arasındaki mesafeyle ölçülüyor.

Çernobil’de ise radyoaktif atıkların birçoğu atmosfere salındı. “Zararlı madde” çok geniş bir alana yayıldı ve çok uzun bir süre boyunca bireyler tarafından solundu.”

Gerçek: Sovyetler, kirlenmiş bölgeyi robot kullanarak temizlemeye çalıştı ancak sonunda insan gücüne geri döndü.

Çernobil Chernobyl nükleer patlama facia dizi Amerika HBO çeviri analiz haber makale kültür sanat tesad
Liam Daniel / HBO

Dördüncü bölümdeki dehşet verici bir sahnede, erkekler santralin çatısından radyoaktif grafit blokları atarlar, diziye göre burası “dünyanın en tehlikeli yeri.” Gerçekte yaşanan ise, işçilerden, bölgeden 100 ton radyoaktif atığın toplanmasının istenmesiydi.

1990 yılında gerçekleşen bir konferansta temizleme operasyonları sorumlusu Yuri Semiolenko, Sovyetlerin bölgeyi ilk başta uzaktan kumandalı robotlarla arıtmaya çalıştığını belirtti. Ancak robotlar zehirli atmosferde bozulmaya başlayınca, insan gücü bu işi üstlendi.

Amerika yapımı daha gelişmiş teknolojiyle üretilen robotlar arıtma sürecine katkıda bulunabilirdi ancak iki ülke arasındaki gerginlik o kadar yüksekti ki, Ukrayna bu nedenle yardım istemekten çekinmişti.

Efsane: Sovyet fizikçi Ulana Khomyuk arıtma operasyonlarının yürütülmesine yardımcı oldu

Liam Daniel/HBO

Dizinin ana karakterlerinden olan nükleer fizik uzmanı Ulana Khomyuk’un hikayesinde, Çernobil’in arıtma operasyonlarına dahil olan birkaç bilim insanını bir araya getiriyor.

Craig Mazin Variety dergisine: “Hikayenin konusunu kadın bir karakterle değiştirmenin tarihi bir anlamı var. Şöyle ki, Sovyetlerin tıp ve bilim gibi bizden gerçekten de ileride olduğu konular vardı. Sovyetler Birliği’nde azımsanmayacak kadar kadın bilim insanı vardı.” açıklamasında bulundu.

Çernobil soruşturmasının sorumlusu Valery Legasov gerçekten de vardı. İlk bölümde görüldüğü gibi, Legasov 1988 senesinde, kendisini asmadan önce bu felaketle ilgili kişisel tecrübesini aktardığı bir ses kaydı bırakmıştı.  

Gerçek: Ekipler, radyasyon taşıyan sokak hayvanlarını öldürmekle görevlendirilmişti.

Liam Daniel/HBO

En çarpıcı sahnelerden biri yine “Tüm İnsanlığın Mutluluğu/Happiness of All Mankind” isimli 4. Bölümde, 3 Sovyetlinin reaktöre yakın bölgelerdeki hayvanları öldürmekle görevlendirdiğinde gerçekleşti.

Patlamadan yaklaşık 36 saat sonra, Pripiat sakinlerinin eşyalarını toplayıp onları almaya gelen otobüse binmeleri için yalnızca 50 dakikaları vardı. Evcil hayvanlarını yanlarına almaları yasaktı.

Pripiat’ta yaşayanlar 3 gün sonra geri döneceklerini düşünseler de, taşınmaları kalıcıydı. Terk edilen şehirde sahipsiz kalmış köpekler dolanırken Sovyet birlikleri, kirliliğin yayılmasını önlemek için hayvanları öldürme emrini almıştı.

Günümüzde Çernobil’in yasak bölgesinde hâlâ 300’e yakın sokak köpeği var. Ancak çok az bir kısmı bölgenin zehirli olmasından ötürü 6 yaşını geçebiliyor.

Efsane: Bir buhar patlaması Avrupa’nın büyük bir kısmını yaşanmaz hale getirebilirdi.

Liam Daniel/HBO

İlk patlamanın ardından, nükleer fizikçiler bölgenin yer altı suyuyla temasa geçen küriyumun erimesinden kaynaklanacak ikinci bir patlamanın gerçekleşmesinden korkuyorlardı.

İkinci bölümde, Khomyuk SSCB’yi böylesi bir patlamanın “tüm Kiev halkını ve Minsk’in bir bölümünü yok edeceğini” yok edeceğini ve radyasyonun yayılmasının Sovyet Ukrayna, Litvanya, Letonya, Beyaz Rusya, Polonya, Çekoslovakya, Macaristan, Romanya ve Doğu Almanya’nın büyük bir kısmı için de ciddi sonuçları olacağını” bildiriyor.

Jan Haverkamp bu felaket senaryosunun çok fazla varsayıma bağlı olduğunu düşünüyor: “Onlar (temizleyenler) dünyayı kurtarmış olmadı. Ancak, erimiş küriyum yer altı suyuyla birleşseydi olurdu. Ama küriyum erimeye başlayınca çok düzensiz erir. İkinci bir patlamanın 4 megatona yakın bir güç oluşturacağı ise abartı.”

Gerçek: Genç itfaiyeci ve hamile eşi patlamadan kısa bir süre sonra hayatını kaybetti.

Liam Daniel/HBO

Vasily Ignatenko adındaki itfaiyeci ve eşi Lyudmilla patlama gününün sabahı Beyaz Rusya’ya gitmek zorunda kaldı. Ancak hayatları, Vasily saat 1.30 gibi santrala yalnız gitmek isteyince değişti. Eşine döndüğünde onu uyandıracağının sözünü vermiş olsa da, maruz kaldığı radyasyon sebebiyle hastaneye kaldırılmak zorunda kaldı.

Lyudmilla, eşini hastane odasında ziyaret edecekken ona Vasily’ye dokunmaması emredildi. Svetlana Aleksievitch’in kitabı “Supplication/Yalvarma”daki ifadesinde Lyudmilla, görevlinin kendisine “Eğer ağlamaya başlarsanız, sizi derhal dışarı atmak zorunda kalırım.” dediğini belirtmişti.

Lyudmilla o zaman hamile olmasına rağmen eşini görebilmek için radyoloğa yalan söylemişti. Vasily, dizideki gibi kazadan 14 gün sonra yaşamını yitirdi ve çinko bir tabuta gömüldü.

Lyudmilla, doğumdan sonra yalnızca 4 saat hayatta kalan bebeğini doğurdu.

Efsane: Santraldeki patlamanın hemen ardından bir helikopter kazası yaşandı

Liam Daniel/HBO

İkinci bölümde gerçekleşen helikopter kazası tamamen yalan değil, ancak kazanın dizideki gibi patlamanın hemen ardından değil; patlamadan sonraki iki haftalık süreçte gerçekleştiği biliniyor.  Craig Mazin, Men’s Health dergisine verdiği röportajda bu olayın “zaman çizgisinin değişmesi gereken nadir olaylardan biri” olduğunu belirtmişti: “İnsanların, bu pilotların karşı karşıya geldiği tehlikelerden birini bilmesini istedim. O da açık bir reaktör ve bölgeden yayılan radyasyondu.” dedi.

Dizide, söz konusu helikopter bir vinç ile çarpışıp yere çakılıyor. Bu gerçekten yaşanmış olayın, arşivlerde daha çarpıcı fotoğraflarını bulmak da mevcut.

Bu makaleye atıf için: Ad soyad, Kurum Adı, Sayfa Adı ya da Başlığı, Yayın Tarihi , Web Adresi, ( Son Güncellenme Tarihi / Erişim Tarihi ) formatında belirtilmesi gerekmektedir.
Telif Hakları hakkında detaylı bilgi için tıklayınız.

Özen Ayşe Özbasa

Özen Ayşe Özbasa
TESAD Çeviri Birimi Yardımcı Direktörü

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir