Kaynak: VICE Arapça

Yemen: Kullanıma Uygun Olmayan Yardımlar

Yazan: Asil Sariye

Belgeler ve fotoğraflarla uluslararası örgütler tarafından Yemen’e yapılan ve kullanıma uygun olmayan insani yardımlar.

‘‘Uzun zaman bekledikten sonra sonunda tıbbi yardımlardan payımızı aldık, fakat ne yazık ki kullanılması güvenli olamayacak kadar son kullanma tarihleri yakındı.’’

Ali Musa (40 yaşında), ailesiyle birlikte yerli ve uluslararası yardım örgütlerinden talep ettiği tıbbi yardımları beklerken yaşadıkları çileyi bu sözlerle anlattı. 4 yıl önce Yemen’de başlayan ve bugün devam eden savaş yüzünden Musa gibi insanların başka alternatifleri bulunmuyor.

Musa üzgün bir ses tonu ile konuşmasına şöyle devam etti: ‘‘Son kullanma tarihi geçmiş ilaçların gönderilmesine ne gerek var ki? Yapmak için mi yapıyorlar? Hâlbuki bölgede tıp hizmetleri neredeyse olmadığı için o ilaçları bekleyen insanların durumu çok kritik. Acaba neden? Yoksa yolsuzluk uluslararası yardım örgütlerine de mi ulaştı?’’

VICE Arapça, yaptığı saha araştırmasında Musa gibi kullanılmayacak durumda tıbbi yardım alan birçok kişiye rastladı. Bu tür yardımlar, sağlık hizmeti olmayan yerlerde yaşayan insanlara yardım etmek yerine yaşadıkları çileyi arttırıyor.

Yemen halkının 4 yıl önce yaşadığı savaş hala devam ederken, nüfusun üçte biri ölüm riski ile karşı karşıya ve bu insani krizden çıkabilmek için acil yardıma muhtaç durumdalar. Uluslararası yardım örgütlerinin (bazıları BM’ye bağlı) yaptığı son kullanma tarihi geçen yardımlar; Yemenlilerin ölüm, hastalık ve açlık ile yaptıkları mücadeleyi daha çok zorlaştırıyor.

At Tuhayta (San’a’dan 220 kilometre uzaklıkta) doğumlu olan Abdullah Ali (44 yaşında), El Mehvit şehrine (San’a’dan 80 kilometre uzaklıkta) göç etmek zorunda kalmadan önce 4 kişilik bir ailesi olmasına rağmen savaş başladığından beri sadece bir kez gıda yardımı aldığını ve aldığı yemekler arasında anlattığı kadarıyla son kullanma tarihi geçmiş ve kötü kokan ton balığı, bisküvi ve un yer aldığını söyledi.

VICE Arapça ekibi, 5 ay boyunca Musa ve Abdullah gibi onlarca insanla görüşme yapıp, uluslararası örgütler tarafından Yemen’e yapılan yardımlar ile ilgili bilgi topladı.

4 yıldır Yemen’de savaş devam ediyor ve bu savaşın yakın zamanda biteceğine dair herhangi bir umut yok gibi görünüyor. Human Rights Watch’un yayınladığı bir rapora göre Yemen’de 8 milyondan fazla kişi açlık tehlikesiyle karşı karşıya bulunuyor. Aynı zamanda raporda savaşın iki tarafına yapılacak olan yardımların engellendiği ve bazı uluslararası örgütlerin mensuplarının kaçırıldığı gibi bazı suçlamalar yer alıyor.

2015 yılında Yemen’de başlayan savaşın ardından Aden ve Al Hudiye limanlarına çok sayıda yardım geldi. 2019’da İsveç’te gerçekleşen bir konferans sonucunda, bölgede acil ve sürekli artan insani ihtiyaçları karşılamak amacıyla iki milyar dolarlık para yardımı yapılmasına karar verildi.

Yemen’deki krizin yükselmesiyle birlikte halkın üçte birinin açlıktan ölmemek için acil yardıma ihtiyacı doğdu, bu yardımları üstlenen ise yerli ve uluslararası örgütler oldu. Fakat VICE Arapça ekibi, bu örgütler tarafından yapılan yardımların kullanılmayacak durumda olduğuna ve standartlara uymadığına dair bazı raporları topladı. Yemen Standardizasyon ve Metroloji Müdürlüğü’nün hazırladığı raporlarda, WFP tarafından başta un olmak üzere yapılan yardımların standartlara uymadığı ve insan kullanımı için güvenli olmadığı belirtildi.

Un test sonuçlarının raporları (Kaynak: VICE Arapça)

VICE Arapça ekibi bu raporları aldıktan sonra bu durumu yaşayan insanları aramaya başladı ve o sıralarda El Mehvit ilinde bulunan Beni Saad bölgesinde yaşayan Fatma (40 yaşında) ile karşılaştı. Fatma şunları söylüyor: ‘‘2019 başında son kullanma tarihine 3 gün kalan gıda yardımı aldım ve o sıralar bu yardıma çok ihtiyacımız vardı. İki kızımın ve benim başka seçeneğimiz yoktu: ya açlıktan ölecektik ya da bu yiyecekleri yiyecektik. Dolaysıyla sağlığımıza zarar verebilecek durumda olmasına rağmen onları yemek zorunda kaldık. Nasıl olsa ölümden daha iyidir.’’ Fatma’dan sonra son kullanma tarihi geçen gıda, ilaç ve çocuk sütü yardımı alan farklı yerlerden 35 kişi ile görüşme yapıldı.

Yardımların Yönü

Savaşın başlamasından bu yana Husilerin kontrolü altında olan Yemen’in batısında bulunan El Hudeyde limanına ve Yemen yasal yönetiminin kontrolü altında olan Aden limanına çok sayıda insani yardım geldi. En son 2019’da İsveç’te gerçekleşen bir konferansın sonucunda, bölgede acil ve sürekli artan insani ihtiyaçları karşılamak amacıyla iki milyar dolarlık para yardımı yapıldı.

Arij Uygulamalı Araştırma Enstitüsü’nden alınan bazı bilgilere göre, Yemen’e 2018 yılında Suudi Arabistan ve BAE başta olmak üzere birçok ülkeden 2,5 milyar dolarlık yardım yapıldı. Bu ülkeler, yardımları kendi kuruluşları aracılığıyla yapıyor. Örneğin: BAE, Emirates Kızılay ve Suudi Arabistan ise Kral Salman İnsani Yardım Merkezi yoluyla yapıyor. Ya da uluslararası örgütler aracılığıyla gerçekleşiyor.

UNHCR’a göre, Yemen’deki gelişmeler sonucunda 3 milyon kişi evini terk etmek ve güvenli bir yer aramak zorunda kaldı. Bu insanlar uluslararası örgütlerin onlara yaptığı yardımlar sayesinde hayatlarını devam ettiriyor.

Hacca iline bağlı bir sağlık merkezi müdürü olan Dr. Mekiye Elaslami, birçok kişinin WFP tarafından verilen unu aldıktan sonra son kullanma tarihi geçtiği ve siyah rengi olduğu için şikâyette bulunduklarını söyledi. Mekiye’nin anlattığına göre verilen unun yarısının kepekten oluştuğu ve bu kepeklerin kabuğu insanların sağlığına zarar verebileceği anlaşılmaktadır. Ayrıca Mekiye, un çuvallarının üstünde “Üretim tarihinden itibaren 9 aya kadar tüketilebilir.” şeklinde bir yazı olduğunu fakat üretim tarihinin yazılmadığını söyledi.

Dr. Mekiye Elaslami’nin konuşmasından sonra VICE Arapça ekibi, insanlarla konuşmak amacıyla Yemen’in birçok şehrinde bulunan kampları gezmeye başladı. Hacca ilinde bulunan Eslem kasabasında bir kampta yaşayan ve WFP’nin verdiği yardımlardan iki kere farklı kalitelerde yardım alan Fatma Ahmet ile görüşme gerçekleştirildi. Fatma, ‘‘İlkinde normal beyaz un aldım. Sonraki seferde siyah ve kötü kokan un aldım. Ailem ile başka bir alternatifimiz olmadığı için rengi, tadı ve kötü kokusuna rağmen onu yemek zorunda kalmıştık.’’ dedi.

Un çuvalının içindeki böcekler ve kepekler (Kaynak: VICE Arapça)

Abdullah Adali (45 yaşında), aldığı son kullanma tarihi geçen yardımları çok ihtiyacı olmasına rağmen çöpe atmaya karar vermiş. Abdullah şunu söylüyor:

‘‘İnsanın evini terk etmek zorunda kalması hiç kolay değil. Fakat böyle bir konuma düştüğünde insani yardım örgütlerin sana verdiği yardımlardan başka seçeneğin olmuyor. Ama bu durum, son kullanma tarihi geçmiş yardımı kabul edeceğimiz anlamına gelmez. Bu yardımları kabul etmem hiç kolay olmadı ama son kararım buydu. Bu yardımlar belki benim çocuklarımın açlığını giderecek ama farklı sağlık sorunlarına yol açacak. Açlık mı? Biz buna çok alışmış durumdayız artık. Böyle koşullarda çocukların sağlığının bozulmaması benim için daha önemli.’’

Kasten Dağıtım

San’a ilinde bir insani yardım örgütünde gönüllü olarak çalışan S.A (ismini vermek istemedi), bazı yardım örgütlerinin insanlara dağıtığı yardımların kullanılmayacak durumda olduğunu bildikleri halde dağıtımı gerçekleştirdiklerini söyledi. S.A konuşmasına şöyle devam etti: ‘‘İslami Yardımlaşma Örgütü’nden gelen bir yardım depolarda çürümeye başladı fakat yerel örgüt onları imha etmek yerine Hulan ve Benilharis bölgelerinde insanlara dağıttı.’’

2017 yılında Yemen Tüketiciyi Koruma Derneği (YACP), Aden limanına gelen çürümüş buğdayla dolu bir gemi ile ilgili WFP temsilcisine mektup yazdı. Ayrıca Dünya Tüketiciyi Koruma Derneği, WFP’nin dağıttığı son kullanma tarihi geçen yardımlar ile ilgili bir soruşturma yürüttü.

Yemen Tüketiciyi Koruma Derneği’nin mektubu (Kaynak: VICE Arapça)

WFP 11 gün sonra Dünya Tüketiciyi Koruma Derneği’nin yazdığı yazıya cevap verdi. WFP, verdiği cevapta, en iyi kalitede hizmet vermeye çalıştıklarını ve kabul edilmeyen yardımlar taşınırken oluşan sorunlardan kaynaklı olduğunu öne sürdü. YACP başkanı Fadıl Mansur, yaptığı bir basın toplantısında WFP’ye gönderdiği mektubun önemsenmediğini ve görmezlikten gelindiğini açıkladı.

WFP’nin yanıtı (Kaynak: VICE Arapça)

Fadıl Mansur VICE Arapça ile yaptığı bir görüşmede ‘‘Uluslararası örgütlerin standartlara uymaması, ürünlerin son kullanma tarihine dikkat etmemesi ve yardımların kötü koşullarda depolanması son derece üzücü. Ayrıca WFP yetkililerinin bu konu ile ilgili yorumlarını öğrenmeye çalıştık fakat hiçbir şekilde sonuç alamadık.” açıklamasını yaptı.

VICE Arapça ekibi, konu ile ilgili bazı sorular sormak için San’a’daki standartlar enstitüsüne ulaşmaya çalıştı fakat herhangi bir cevap gelmedi. Bu yüzden uluslararası kamuoyunun tanıdığı El Hadi hükümetinin geçici olarak başkent ilan ettiği Aden’deki Standartlar Enstitüsü Genel Müdürü Hadid Elmas ile görüşme gerçekleştirdi. Elmas; görüşmede neredeyse her gün birçok yardımı aynı sebepten imha ettiklerini, aynı zamanda standartlara uymadığı ve kullanıma uygun olmadığı için çok sayıda yardımı limanda kabul etmediklerini açıkladı.

Kabul edilmeyen buğdaylar (Kaynak: VICE Arapça)

Elmas’ın konuşması şu şekilde devam etti: ‘‘Açıkçası insani yardım örgütleri Yemenli vatandaşların yaşadıkları savaşta destek olmaya çalışıyor, ama ne yazık ki gelen yardımlar gemilerde taşınırken zarar görüyor ve bazılarının son kullanma tarihini geçiyor. Biz ise Enstitü’de kullanıma uygun olmayan tüm ürünleri imha etmeye özen gösteriyoruz. Diğer bir yandan işlerin daha kolay işlemesi adına uluslararası örgütlerle işbirliği yapmaya çalışıyoruz.”

WFP, önceden yaptığı bir açıklamada Husileri yardımları çalmakla suçlamıştı. 1 Ocak 2019 tarihinde yayınladığı bir açıklamada WFP, Husilerin yapılan yardımları engelememesi için ve verilen yardımların hak ettiği kişilere ulaşması için çağrıda bulundu.

Kullanıma uygun olmadığı için WFP’nin çöpe atılmış yardımları (Kaynak: VICE Arapça)

BM uzmanlarının 2018 yılında hazırlanan bir raporda Husiler, yardımları engellemekle suçlandı. Husi Devrimci Komiteleri Başkanı Muhammed Ali Elhusi Twitter hesabında, BM örgütlerinin kullanıma uygun olmayan birçok yardım yaptığını vurgulan paylaşımlarda bulundu. Aynı zamanda WFP’ye bağımsız bir soruşturma açılması gerektiğini söyledi ve gıda yardımı yapmak yerine para yardımı yapılmasını istedi.

Son kullanma tarihi geçen ilaçlar

Yemen’da yaşanan durum sadece gıda yardımlarından oluşmuyor. Hava ve deniz yolları kapatıldığından dolayı ilaç ithalatı da yapılmıyor, dolaysıyla insanların ihtiyaçları uluslararası örgütler tarafından karşılanıyor. Eslem Sağlık Merkezi Müdürü Mekiye Elaslami ile yapılan bir görüşmede, 2019 başında WFP, son kullanma tarihi geçmiş olmasına rağmen gebe kadınlara besleyici bir karışımın dağıtıldığını açıkladı. Ayrıca karışımın renginin ve kokusunun çok kötü olduğunu ve içinde tahtakurusu bulunduğunu söyledi.

Hacca ilinde bulunan Abs bölgesinde Ali Musa ile görüşüldü. 3 çocuk babası Ali şu şekilde konuştu: ‘‘2018 Kasım ayının başında Save The Children örgütünün saha ekibi, yetersiz beslenme hastalığında kullanılan Plumpy doz ilacını ihtiyacı olan çocuklara dağıttı. Bölgede her çocuk bu ilaçtan 3-4 tane aldı. Fakat ilaca baktığımda son kullanma tarihine son 3 gün kalmıştı. Ben gerçekten anlamıyorum, neden bu ilaçlar son kullanma tarihine bu kadar yaklaşmışken dağıtılıyor. Biz burada Yemen’den söz ediyoruz, bu tarz ilaçların kullanımından sonra oluşabilecek sorunlarla baş edemeyiz ki, öyle bir tıbbi imkân yok.”

Kasım 2018’de, Save The Children dahil standartlara uymadığı halde dağıtıma hazırlanan birçok örgütün ilacı Yemen Yüksek İlaç Müdürlüğü tarafından yakalandı.

VICE Arapça ekibinin eline geçen bir belgeye göre, Save The Children örgütünün dağıtıma hazırladığı yeni yardımlar imha edildi ve örgütün Sana’a’daki temsilcisi de imha operasyonunda bulundu. Yemen Sağlık ve Nüfus Bakanlığı, devletlerin ve uluslararası örgütlerin yaptığı yardımların geçerlilik tarihi başta olmak üzere belli standartlar belirliyor.

İmha edilen ilaçların listesi (Kaynak: VICE Arapça)

VICE Arapça ekibi, Sana’a İlaç Yüksek Kurumu Başkanı Muhammed Elmudani’nin ziyaretinde bulunarak en çok merek edilen ‘‘Bu ilaçlar nasıl geliyor?’’ sorusunu sordu. Elmudani, yardımlar için belli standartların olduğunu ve örgütlerin depolama ve paketleme konusunda daha dikkatli olmaları gerektiğini söyledi. Ardından ‘‘geçerlilik tarihi standartların başında geliyor ve ona uymayan tüm ürünleri kesinlikle kabul edilmiyor. Birçok örgütün Cibuti’de kötü koşullar altında depoladığı ürünler Sana’a havalimanında kabul edilmedi.’’ şeklinde ekledi.

Elmudani, 2017 ve 2018 yıllarında 3 büyük konteyner ilacın imha edildiğini ve kullanıma uygun olmayan bazı yardımlar için Sağlık Bakanlığı’ndan imha izni beklendiğini açıkladı. Ayrıca, bu zor insani krizde insanın en temel hakkı olan ilaç konusunda tüm örgütlerin insani bir yaklaşımda bulunmaları için çağrıda bulundu.

Denetim nerede?

Studies & Economic Media Center Başkanı Mustafa Nasır; denetim kuruluşlarının işleyişinde aksaklıklar olduğunu, şantaj yaptıklarını ve kendi çıkarlarını öncelediklerini belirtti. Ayrıca kamu kuruluşlarının da tıpkı uluslararası örgütler gibi işini layıkıyla yapmadığını açıkladı. Uluslararası örgütlerin devlet gözetiminde çalışmalarını sürdürdüğünü söylemesine rağmen pratikte böyle bir uygulama olmadığını söyledi. İlgili kamu kuruluşlarının, uluslararası örgütleri denetlemesi gerekirken aksine yapılan skandalları örtbas etmeye çalıştığını ifade etti.

VICE Arapça ekibi olarak elimizde olan fotoğraf, belge, tanıkların ifadelerini WFP’nin önüne sermeye karar verdik. Bunun üzerine Yemen’deki WFP temsilcisi ile bir görüşme yapmak için kabul aldık. Görüşme gününü beklerken bizimle yüz yüze görüşemeyeceklerine, sormak istediklerimizi e-posta yoluyla göndermemiz gerektiğine ve cevapları birkaç gün içinde göndereceklerine dair bir yazı aldık.

WFP, verdiği cevapta programın 80 farklı ülkede hizmet verirken uluslararası standartlara son derece uymaya çalıştığını, her ay 100 bin ton yardımın ihtiyaç sahibi insanlara dağıtıldığını ve altyapı olmadığı ve silahlı çatışma yaşandığı için bu yardımların farklı bölgelere taşınırken zaman zaman zarar gördüğünü ifade etti.

Ayrıca, yönetim tarafından uzun süre izin bekletildiği için yapılacak yardımların bazen olması gerektiğinden uzun süre depolarda ya da gemilerde bekletildiğini, dolayısıyla bu bekleme sürecinde ürünlerin özelikle gıdaların zarar görme olasılığının yükseldiği belirtildi. Son olarak WFP temsilcileri, Yemen’deki yetkililere dağıtımı kolaylaştırılması ve yardımların engellenmeden ihtiyaç sahiplarine ulaşabilmesi için çağrıda bulundu.

WFP’nin verdiği cevap, elde ettiğimiz bilgilerle çelişiyor. Belgeler yardımların limanda imha edildiğini gösteriyor ve bu yardımların kullanılmayacak duruma gelmişken Yemen’e ulaştığı anlamına geliyor. Belgelere göre yardımlar taşınırken zarar görmese bile ne insan kullanımı için uygun olduğunu ne de standartlara uyduğunu görebiliyoruz.

İnsan kullanımına uygun olmadığı için imha edilen yardımların listesi (Kaynak: VICE Arapça)

2 Şubat 2016 tarihinde San’a Standardizasyon ve Metroloji Müdürlüğü’nün 48/4 no’lu red belgesine göre WFP tarafından gelen bir buğday gemisinin standartlara uygun olmadığı için kabul edilmediğini görüyoruz. 30 Aralık 2018 tarihinde aynı kurumun yayınladığı başka bir rapora göre yardımlarla gelen undan alınan numunelerin incelenmesi sonucunda unun kullanıma uygun olmadığı ve imha edilmesi gerektiği yönünde karar alındı. 12 Ağustos 2018 tarihinde Aden şubesinin yayınladığı başka bir rapora göre gönderilen buğdaylar, bir konteyner haşerat barındırdığı için limandan alınmadı. Aynı rapora göre 31 Temmuz 2018 tarihinde gönderilen bir konteyner un, içinde küf kümeleri bulunduğu için kabul edilmedi.

Doktor Fadıl Mansur, WFP’nin verdiği cevaba kısmen katılıyor: “Bu problemlerin başlıca sebebi, hizmet vermemesi gereken gemilerle çok büyük miktarda gıda maddesinin taşınması ve kötü depolama koşullarıdır. Gıda maddesinin tüketim süresinin yarısının geçmemiş olması şeklinde bir standart bulunuyor. Eğer bu standarda uymuş olsalardı bu kadar kayıp olmazdı.”

Küflenen buğdayların red raporu (Kaynak: VICE Arapça)

Mansur, WFP’nin yardımları son kullanma tarihi geçmişken satın aldığını savunuyor. Buna örnek olarak Umman Sultanlığı’ndan El Hudeyde limanına geldiğinde son kullanma tarihi geçmiş olduğu için tamamı imha edilen konteyneri örnek verdi.

Umman Sultanlığı’ndan gelen yardımların red kararı (Kaynak: VICE Arapça)

‘‘Önümüzde iki yol var: ya kurşunla öleceğiz ya da zehirli yemek ve ilaçla.’’ Bu sözlerle 40 yaşındaki Musa, ölüm haberleri artık sıradanlaşmış Yemenlilerin çilesini özetliyor.

*Yazının başlığı, çevirinin Türkçe’ye tam uyması açısından değiştirilmiştir.

[toggle title=”Kaynak” state=”close”]

https://www.vice.com/ar/article/a3x9kp/%D8%A7%D9%84%D9%8A%D9%85%D9%86-%D8%A5%D8%BA%D8%A7%D8%AB%D8%A9-%D9%81%D8%A7%D8%B3%D8%AF%D8%A9-%D8%A8%D8%A5%D8%B4%D8%B1%D8%A7%D9%81-%D8%A3%D9%85%D9%85%D9%8A?utmsource_source=vicefbmena

[/toggle]