Size daha iyi hizmet verebilmek adına sitemizde çerezler bulundurmaktayız. Gizlilik Politikamızı öğrenmek için tıklayınız. Ayrıca kişisel verilerin koruması kanunu kapsamında TESAD ile iletişime geçen her birey, iletişim verilerinin paylaşılmasını ve ilgili TESAD birimlerince kullanılmasını kabul beyan ve taahhüt eder.
göç
gmdergi.com'dan alınmıştır.

Uluslararası Göç ve Devletlerin Entegrasyon Politikaları Çerçevesinde Türkiye’nin Uyum Politikası

ÖZET

İnsanlar siyasi, ekonomik, sosyal sebepler ile ülke sınırları dışına zorunlu veya gönüllü olarak göç etmektedirler. Devletler ise bu göç hareketleri sonucunda göç politikaları üretmektedir. Bu çalışma uluslararası göç ve entegrasyon politikaları çerçevesinde Türkiye’nin Suriyeli göçmenlere yönelik politikalarını nasıl tanımladığı ve bu çerçevede ne tür politikalar ürettiği ve hangi tür projeleri hayata geçirdiği hakkında bilgi vermeyi amaçlamaktadır. Bu çerçevede öncelikle entegrasyonun ne olduğu açıklanmakta ve entegrasyon politikalarına etki eden faktörler üzerinde durulmakta olup akabinde Türkiye’nin uluslararası göç ve entegrasyon politikaları açıklanmaktadır. Çalışma kapsamında üniversite, yüksek lisans ve doktora öğrencisi veya mezunu kişilerle anket yapılmış olup bu kişilerin uluslararası göç ve Türkiye’nin entegrasyon politikaları hakkındaki görüşlerine yer verilmektedir. Çalışmada anket sonuçlarına dayanılarak Türkiye’deki göçmenlerin toplumsal uyumunu arttırmak için çalışan ve bu bağlamda uyum politikası üreten yetkililere tavsiyelerde bulunulmaktadır.

 

Anahtar Kelimeler: Entegrasyon, Entegrasyon politikaları, Türkiye, Uluslararası göç, Uyum

 

Turkey’s Cohesion Policy within the Frame of International Migration and the Integration Policies of States

 

ABSTRACT

Due to political, economic and social reasons, humans migrate to other countries voluntarily or forcefully. States develop migration policies based on these movements. This study aims to provide information about how Turkey defines its policies for Syrian refugees within the framework of international migration and integration policies, and what policies it produces and what projects it implements within this framework. In this context, first of all, what integration is explained and then the factors affecting the integration policies are focused on the international migration and integration policies of Turkey are explained. Within the scope of the study, a survey was conducted with University, Master’s and doctoral students or graduates and their views on international migration and Turkey’s integration policies are mentioned in this paper. In the study, based on the results of the survey, it is advised by the authorities to work to improve the social cohesion of migrants in Turkey and producing cohesion policies in this context.

 

Keywords: Cohesion, Integration, International Migration, Integration Policies, Turkey

 

GİRİŞ

Göç kavramı, salt bir canlı türüne ait değildir. Hayvanlar bazen sıcaklık, bazen besin kaynaklarının azalması, bazen de yaşam alanlarının yok olması ya da tahrip edilmesi gibi sebepler sonucunda habitatlarını terk ederler. Bu durum bazen hayvanlar için içgüdüsel bir davranışken bazen ise zorunluluk sonucunda ortaya çıkabilir. Göçmen kuşlar senenin belirli zamanlarında sıcaklık, mevsimsel değişkenlik gibi faktörler sonucunda göç ederler. Göçmen kuşların bu göçü mevsimsel göç olarak ifade edilebilirken aniden, beklenmedik bir anda yaşam alanlarının veyahut besin kaynakları gibi diğer etmenlerin tehdit ve tehlike altında kalması gibi sebepler sonucunda yaptıkları göçleri ise zorunlu göç olarak ifade edilebilmektedir.

İnsan(lar)ın temel aktör olduğu göç kavramı, daha çok sosyal bilimlerin araştırma ve tartışmalarının içerisine girmektedir.  İnsan(lar) açısından bakıldığındaysa göç kavramı özetle bir veya birden fazla insanın ekonomik, siyasi, sosyal vb. sebepler sonucunda yaşadıkları yerin sınırlarını terk etmesi, sınırların dışındaki başka bir yere uzun süreli olarak gitmesi ve yerleşmesi olarak açıklanabilmektedir. Göç eden kişinin terk ettiği sınırların genişliği, terk etme nedeni, terk etme süresi, terk edip başka bir yere yerleşme eyleminin gerçekleşme şekli ve benzeri kriterler göç çeşitlerini ve tanımlarını etkileyebilmektedir.

Birbirleriyle iletişim kurabilen, bir diğerinden etkilenebilen, sosyal, siyasi bir varlık olan insanların gerçekleştirdiği göçün etkileri ve sonuçları, diğer canlıların gerçekleştirdikleri göçlerin aksine daha karmaşıktır çünkü hiçbir hayvan kendi yaşam alanlarına gelen göçmen kuşlardan vize istemez veyahut devletler gibi sınırlarını kapatmaz. Zorunlu olarak bir yere göç eden hayvanlar, göç ettikleri yerde kendi habitatlarının ekolojik koşullarına sahip olmasalar da ya yaşamlarını devam ettiremeyecek ya da doğal bir süreç olan adaptasyon süreçlerini tamamlayarak o habitat içerisinde yaşamlarını sürmeye devam edeceklerdir. Hayvanların aksine insanlar bir yere göç ettiklerinde siyasi, sosyal, kültürel, yasal ve ekonomik ilişkileri içeren bir süreç ortaya çıkar. Bu nedenledir ki göç eden aktörler ile göç edilen yerdeki aktörler arasındaki ilişkiler sonucunda entegrasyon ve uyum gibi kavramlar ortaya çıkmaktadır.

Bu çalışma uluslararası göç ve entegrasyon politikalarına etki eden faktörlere odaklanmak ile birlikte uluslararası göç ve entegrasyon politikaları çerçevesinde Türkiye’nin Suriyeli göçmenlere yönelik politikalarını nasıl tanımladığı ve bu çerçevede ne tür politikalar ürettiği ve hangi tür projeleri hayata geçirdiği hakkında bilgi vermeyi amaçlamaktadır. Buna ek olarak  “Uluslararası Göç ve Güvenlik Sorunları” adlı yüksek lisans dersi için araştırmacı tarafından hazırlanan bir makale çalışması olması sebebiyle Türkiye’deki üniversite, yüksek lisans, doktora öğrencisi ve mezunlarının uluslararası göç ve entegrasyon politikaları hakkında bilgi sahibi olup olmadıkları merak edilerek bu kişiler anketin uygulanacağı grup olarak seçilmiş,  buradan yola çıkılarak Türkiye’deki öğrenim seviyesi yüksek kişilerin Türkiye’nin uluslararası göç ve entegrasyon politikaları ve Türkiye’nin uyum politikaları hakkında bilgi sahibi olup olmadıklarını anlamak amacıyla online anket[1]* yapılmıştır.

Bu çalışmanın ana önemi uluslararası göç ve devletlerin entegrasyon politikalarına üzerindeki faktörlerin neler olduğunu açıklamaya çalışmakla birlikte entegrasyon politikalarına ve entegrasyon politikalarının uygulandığı genel alanlara dikkat çekerken Türkiye’nin entegrasyon politikaları hakkında bilgi vermesidir. Bu çalışmada esas olarak, nitel araştırma yöntemlerini kullanılmak ile birlikte çalışmada bilimsel kitap, makale, rapor, proje ve toplantı notlarından yararlanılacaktır. Bu bağlamda çalışma sırasında ilk olarak kavramsal çerçeve içerisinde entegrasyon kavramının ne olduğundan bahsedilecektir. Sonrasında entegrasyon politikalarına etki eden faktörler açıklanacaktır. Çalışmanın sonraki bölümünde ise Türkiye’nin uluslararası göç ve entegrasyon (uyum) politikalarından bahsedilecek olup uluslararası göç ve Türkiye’nin göçmen politikaları hakkında üniversite, yüksek lisans ve doktora öğrencilerinin ve mezunlarının görüşünün alındığı ankete ve sonuçlarına değinilecektir. Son olarak anket sonuçlarından yola çıkılarak Türkiye’de uyum politikalarını üreten ve toplumsal uyumu arttırmaya çalışan yetkililere tavsiyede bulunularak çalışma nihayete erdirilecektir.

 

1. Kavramsal Çerçeve

Devletler ulusal sınırlarının kapılarını açarak göçmenleri sınırları içerisine kabul eder ve göçmenler ile ilişkilerini başlatır. İki taraflı bu ilişkinin sosyal, ekonomik, siyasi, kültürel olmak üzere birçok boyutu mevcuttur. Sosyal bilimlerin terminolojilerinde yer alan bazı kavramların tam olarak net tanımlarının yapılması mümkün olmamaktadır. Entegrasyon kelimesi de üzerinde uzlaşılmış tek bir tanıma rastlanılmayan muğlak bir kavram olarak ortaya çıkmaktadır. Entegrasyon her ne kadar net olarak bir tanım üzerinde anlaşılabilmiş bir kavram olmasa da hakkında yapılan tanımlamalarda genellikle göç eden aktör(ler) ve göç alan aktör(ler) arasındaki ilişki üzerinde durulmaktadır. Tüm bunlara ek olarak devletlerin maruz kaldığı göçün çeşidi ve göçün gerçekleştiği zaman ve koşullar aynı olamayacağından devletlerin entegrasyon kavramını ele alış biçimi ve bu çerçevede gerçekleştirdikleri politikalarının birbirinden farklılık gösterebileceği söylenebilmektedir.

Türk Dil Kurumu tarafından “bütünleşme, uyum” [2]  olarak tanımlanan entegrasyon kelimesi, Uluslararası Göç Örgütü (International Organization for Migration – IOM) tarafından; “…genellikle ev sahibi toplum ve göçmen arasındaki karşılıklı uyum süreci olarak tanımlanmaktadır.’’[3] şeklinde ifade edilmektedir. IOM entegrasyon politikalarının istihdam, eğitim, vatandaşlık, sosyal uyum ve benzeri temel politikalar ile ne kadar etkileşim içinde olur ise o kadar etkili olacağından bahsetmektedir.[4] Son olarak Göç Terimleri Sözlüğü’nde ise entegrasyon, ‘‘…göçmenlerin hem birey hem de grup olarak toplumun bir parçası kabul edildiği süreç[5] olarak tanımlanmaktadır. Gülay Uğur Göksel ise entegrasyon hakkında yaptığı konuşmasında kendi entegrasyon tanımından bahseder. Entegrasyonu, ‘‘Bir bireyin kendi kültürel kimliği çerçevesinde yaşadığı topluma yararlı birey olarak eşit ve özgür bir biçimde katılabilmesini sağlayacak siyasal, toplumsal ve ekonomik koşulların yaratılması.’’[6] olarak tanımlamaktadır.

Devletler, göçmenlerin siyasi, toplumsal, ekonomik entegrasyonlarını gerçekleştirebilmek amacıyla vatandaşlık haklarını nasıl kazanacaklarından, nasıl bir eğitim alacaklarına, göçmenlerin tarih ve dil öğrenimlerine kadar birçok alt başlığı içeren entegrasyon politikaları üretmektedirler. Devletlerin entegrasyonu gerçekleştirmek için üzerinde durduğu alanlar da önemli olmaktadır. Örneğin Neva Öztürk bir konuşmasında toplumsal entegrasyon gerçekleştirme amacı olan devletlerin öncelikle hukuki mevzuatlarını buna uygun olarak düzenlemesi gerektiğine değinmekte ve bunu yasal entegrasyon kavramından yola çıkarak anlatmaktadır. [7]

Tüm bunlara ek olarak devletlerin oluşturacağı entegrasyon politikaları Sosyal eşitlik ilkesi, Toplumsal mütekabiliyet ilkesi, Hukukun üstünlüğü ilkesi, Ayrımcılık karşıtlığı ilkesi çerçevesinde oluşturulmalıdır.[8] Buna göre yalnızca bir tarafın çıkarlarının gözetilmediği, iki tarafında birbirini kabul edip bir bütünü oluşturan iki parça olduğu, etnik, kültürel ve dini ayrımcılıkların olmadığı son olarak her iki tarafın hukuki haklarının önemsendiği entegrasyon politikaları üretilmelidir.

2. Entegrasyon Politikalarına Etki Eden Faktörler

Entegrasyon politikaları incelendiğinde politikaların çoğunlukla eğitim alanında, toplumsal ve kültürel alanda, ekonomi alanında, siyasi olarak ise vatandaşlık hakkı kazanımı hakkında gerçekleştirilmiş olduğu görülmektedir. Çalışmanın bu bölümünde entegrasyon politikalarının üretilmesine etki eden faktörler üç farklı başlık altında açıklanmaktadır.

 

2.1. Göçün Gerçekleşme Çeşidi ve Devletlerin Göçe ve Göçmenlere Bakış Açısı

Göç olayının nasıl gerçekleştiği, göçün düzenli ve devlet planıyla gerçekleştirilmiş bir göç mü olduğu yoksa tam aksine plansız ve düzensiz bir göç mü olduğu entegrasyon politikalarının planlanmasında, gerçekleşmesinde önemli birer etmen olmaktadır. Hiç beklenmedik bir anda kapılarını çok miktarda göçmene (mülteciye, sığınmacıya) açmak zorunda kalan devletler yine hiç beklenmedik bir anda gelen bu göçün neticesinde kendilerini politikalar ve projeler üretirken bulmaktadır. Bütün bunlara ek olarak devlet planıyla gerçekleştirilmiş göçler (yasal ve düzenli göçler) de çeşitli entegrasyon politikalarının üretim sürecini etkilemektedir. Gelen göçmenler hakkındaki gelecek planı ve varsayımları da devletlerin politikalarını etkilemektedir.

Örneğin İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra Avrupalı devletler eksik işgücü ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla diğer ülkelerden iş gücü ithal etmeye başlamıştır. İngiltere, Belçika, Fransa, Almanya, İsviçre ve Hollanda gibi ülkeler sınırları içerisine yabancı uyruklu işçileri getirmiştir. Savaşın ardından getirilen işçiler, göçmen statüsünden ziyade daha çok misafir işçi statüsünde değerlendirilmekteydiler. Örneğin Federal Almanya Türkiye’nin de içinde bulunduğu ülkelerle ikili anlaşmalar yaparak iş gücü ithal etmiştir. ‘‘Alman politikaları göçmen işçileri işe alınabilecek, kullanılabilecek ve işverenler istediğinde tekrar kovulabilecek geçici emek birimleri olarak tasavvur etti. Bir göçmen FRG’ye girmek ve orada kalmak için oturum iznine ve çalışma iznine gereksinim duyuyordu. Bunlar sınırlı bir dönem için verilirdi ve genellikle sadece belirli işler ve bölgeler için geçerli olurdu.’’[9]

Türkiye ve Federal Almanya 30 Ekim 1961 tarihinde ‘‘Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti ile Federal Almanya Cumhuriyeti Hükümeti Arasında Türk İşçilerinin Almanya’da İşe Yerleştirilmelerine Dair Anlaşma” adında bir anlaşma imzalayarak iki devlet arasında işçi göçünü başlatmıştır.[10] İşçilerin Alman devletinin sınırları içerisine girmesiyle başlayan bu süreçte işçiler göçmen olmaktan daha çok misafir statüsünde ele alınmıştır. Dolayısıyla Alman devletinin Türk işçiler ile ikili ilişkileri temele alacak entegrasyon politikaları olmadığı gibi Türk işçilerin de göç ettikleri yerdeki toplumla etkileşim içinde oldukları pek söylenememektedir. Göç alan devlet tarafından misafir olarak değerlendirilen ve elbet bir gün ülke sınırlarını terk edeceği varsayılan işçilerin, toplum ve devlet ile entegrasyonu için yapılan çalışmalar da bu bağlamda bir gelişme göstermiştir. Örneğin eğitim alanında misafir işçilerin çocuklarının eğitimi de bu durumdan etkilenmiştir. Federal Almanya’dan gidecekleri varsayılan işçilerin çocukları ulusal sınıflarda eğitim alırken beklentilerin aksi bir sonuç ortaya çıkınca bu uygulama terk edilmiştir.[11] Entegrasyon, Fransa’da ise aynı şekilde gideceği varsayılan göçmenlerin varsayımların aksine kalması sonucunda gündeme gelmiştir.[12]

 

2.2. Göçün Gerçekleştiği Zaman, Ulusal ve Uluslararası Konjonktürün Etkisi

Göçün gerçekleştiği zaman, entegrasyon politikaları üzerinde önemli bir etken olarak belirmektedir. İkinci Dünya Savaşı sonrasında eksik iş gücü ihtiyacını tamamlamak amacıyla diğer devletlerden iş gücü sağlayan Avrupalı devletler, petrol krizinin de etkisiyle göçmenlerin ülkelerine dönmesini isteyerek bu doğrultuda politikalarını üretmiştir. 21. yüzyılda iç savaşların ve iç çatışmaların artması sonucunda kendilerini güvenlik tehdidi altında hisseden insanlar, Batı ülkeleri başta olmak üzere birçok ülkeye uzanan yoğun ve zorunlu bir göç dalgası oluşturmaya başlamışlardır. Geçmişinde göçmen politikalarında çok kültürlü bir bütünleşme modelini benimseyen İsveç, 21. yüzyıldaki mülteci akınlarına maruz kalmıştır. Mülteci akınlarından sonra da eski göçmen modelini devam ettirmeye çalışan İsveç’in göçmen politikaları, mülteci akınlarından etkilenmiştir. İsveç’in göçmen politikasını değerlendiren Kılıç, eski bütünleşme modelinin yetersiz işlevselliğine değinmiş, buna ek olarak ‘‘İsveç’in vatandaşlıkları hakkında önemli bir değişiklik yapmadığı ancak yerleşim izni ve aile birleşimine dair düzenlemelerde kısıtlayıcı’’[13] yaklaşıma gittiğinden bahsetmiştir. Dolayısıyla göçün gerçekleştiği zaman ve o süre içerisindeki ulusal ve uluslararası ortamın dinamikleri devletlerin politikalarını etkilemektedir.

2.3. Diğer Devletler ve Uluslararası Kurumlar

Devletler, salt kendi başlarına göçmen politikaları uygulamaya koyabilmelerinin yanında birden fazla devlet bir araya gelerek, uluslararası örgütler, Avrupa Birliği (AB) gibi ulus-üstü yapılar ile birlikte de göç ve entegrasyon sürecini etkileyecek kararlar alabilmektedir. Devletlerin birbirleriyle ve uluslararası kurum ve diğer aktörler ile birlikte hareket etmelerinin ortaya çıkmasında göçün devletler üzerinde yarattığı ekonomik etkinin de önemli bir etmen olduğu söylenebilmektedir. Diğer devletlerden ve uluslararası örgütlerden ekonomik destek almak, veyahut onlarla ortak entegrasyon/uyum projeleri gerçekleştirmek bu duruma örnek olarak gösterebilmektedir. Uluslararası göçün ulus devletler üzerinde güvenlik tehdidini arttırmasına bağlı olarak sınırları içerisinde göçmenleri bulunduran diğer devletlerle anlaşmalar yaparak ve ekonomik yardımda bulunarak düzensiz göçmen akınlarını önlemeye çalışan devletlere rastlanmaktadır.[14]

Bütün bunlara ek olarak devletlerarası kurum ve kuruluşlar, göçmen entegrasyonunu arttırmak amacıyla dönemsel planlar da yayınlayabilmektedir. Örneğin 24 Kasım 2020 tarihinde Avrupa Komisyonu (European Commission), plan metni içerisinde 2016 yılındaki entegrasyon planından ve oradan elde ettikleri kazanımlarından da yararlanıldığından bahsettiği Action plan on Integration and Inclusion 2021-2027’i açıklamıştır. Sunulan eylem planında ‘‘entegrasyon ve içerme politikalarını güçlendirmek’’ hedeflenmek ile birlikte bunu gerçekleştirebilmek için yalnız üye devletlerin içerisinde bulunduğu değil STK ve göçmenlerin de içinde olduğu bir işbirliğinden yararlanılacağından bahsedilmiştir.[15]

 

3. Türkiye ve Göçmen Uyum Politikaları

Çalışmanın bu bölümünde uluslararası göç ve entegrasyon politikaları çerçevesinde Türkiye’nin göçmenlere yönelik uyguladığı politikaları nasıl tanımladığını ve bu çerçevede ne tür politikalar ürettiği ve hangi tür projeleri hayata geçirdiği açıklanmaktadır.

Türkiye, coğrafi konumunun da etkisiyle uzun yıllar boyunca göç alan bir ülke olmuş ve olmaya da devam etmektedir. Sınırları içerisinde milyonlarca göçmeni bulunduran Türkiye, yalnız göç alan bir ülke değil aynı zamanda bir transit geçiş ülkesidir. Avrupa ile sınırları bulunan Türkiye, Batıya göç etme hayalleri olan birçok göçmen için Avrupa’ya açılan bir geçiş kapısıdır. Yunanistan ve Balkan ülkeleri de dahil olmak üzere geçmişinde birçok devletten göç alan Türkiye’de 2021 Ağustos ayı itibariyle “3 milyon 701 bin 584[16] Suriyeli sığınmacı koruma altındadır.

‘‘Türkiye’de entegrasyon, Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu (YUKK) ile 2011 yılında ilk defa hukuki bir nitelik kazanmıştır.’’[17] Türkiye, göçmen politikalarını entegrasyon politikaları olarak değil uyum politikaları çerçevesinde gerçekleştirmekte olduğunu dile getirmektedir. Göç İdaresi Genel Müdürlüğü uyum kavramını ‘‘ne asimilasyon ne de entegrasyondur. Göçmenle toplumun gönüllülük temelinde birbirlerini anlamalarıyla ortaya çıkan harmonizasyondur.’’[18] şeklinde tanımlamaktadır. YUKK’nin 96. maddesi ile uyum çalışmaları görevleri yüklenen Göç İdaresi’nin toplumsal uyumu sağlayacak ve arttıracak etkinlikler düzenlemenin yanında ülkenin tarihinin, dilinin ve kültürünün öğrenebileceği kurslar düzenleme gibi uyum faaliyetleri bulunmaktadır.[19]

Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin (TBMM) 2018 yılında yayınladığı Göç ve Uyum Raporu[20]nda geçici koruma altındaki Suriyeliler ve uyum hizmetleri üzerinde durulmaktadır. Hazırlanan raporda uyum kavramından bahsedilmekte ve bunun yanı sıra geçici koruma altındaki Suriyelilerin eğitime, sağlığa, işgücü piyasasına erişiminden ve göçmenlere verilen sosyal destek ve sosyal hizmetlerden, geçici koruma altındaki Suriyeli bireyler ve vatandaşlıktan bahsedilmiş olmakla birlikte bu konular hakkında bilgi verilmektedir. Raporda, Suriyelilerin eğitime ulaşmaları için Geçici Eğitim Merkezleri (GEM) oluşturulduğundan ilerleyen zamanlarda “GEM’lerin kademeli olarak kapatarak, Suriyelilerin Türk okullarında eğitim görmeleri sağlanmaya’’[21] çalışılacağından bahsedilmektedir. Tüm bunlara ek olarak Göçmen Sağlık Merkezleri ile sağlığa erişimin sağlanmasının amaçlandığına ve ‘‘dil ve kültür bariyerinin aşılması, personel eksikliğine çözüm getirilmesi amacıyla Suriyeli sağlık çalışanlarının geçici barınma merkezlerindeki sağlık tesisleri ile göçmen sağlığı merkezlerinde çalıştırılması oldukça isabetli bir uygulama…’’[22] olduğuna değinilmektedir. Toplumda yankı bulan vatandaşlık verilmesi tartışmalarına ise ‘‘Geçici Koruma statüsü ile geçirilen süre vatandaşlığa başvuru için bir hak doğurmamaktadır.’’[23] diyerek açıklama getirilmektedir.

Suriyeli çocukların eğitimi konusunda GEM’in dışında çeşitli projeler hayata geçirilmiştir bu sayede entegrasyonu/uyumu daha çok arttırma yoluna gidilmiştir. AB’nin maddi desteğinin bulunduğu “Suriyeli Çocukların Türk Eğitim Sistemine Entegrasyonunun Desteklenmesi Projesi (PIKTES)’’[24] ile GEM örneğine benzer bir şekilde göçmenlerin devletin eğitim sistemine alıştırılmaya çalışılmıştır. Hızlandırılmış Eğitim Programı’[25]nda UNICEF ile işbirliği yapılarak göçmenlerin eğitim hayatına devamlılığı sağlanmaya çalışılmıştır.

Projeler ve raporlar incelendiğinde özellikle dil faktörünün öne çıktığı görülmektedir. İletişimin sağlanamadığı durumlarda, toplumların birbiriyle etkileşime girmesinin zor olacağı gibi toplumların birbirine uyum sağlaması ihtimali de düşecektir. Özellikle dil engelinin aşılmaya çalışıldığına böylelikle uyum sürecine ivme kazandırılmasının hedeflenmekte olduğu sonucuna ulaşılmaktadır.

Devletlerin entegrasyon/uyum politikaları üretmesine ek olarak literatürdeki entegrasyon politikaları ve entegrasyon projeleri tarandığında yerel yönetimlerin, Sivil Toplum Kuruluşlarının (STK) ve üniversitelerin entegrasyon/uyum projeleri ürettiklerine ya da projelerin gerçekleştirilmesi sürecine destek olduklarına rastlanılmaktadır. Örneğin İstanbul Bayrampaşa Belediyesi Hızlandırılmış Eğitim Programı’na eğitim sınıfları açarak destek vermiştir. [26]Üniversite olarak ise Gazi Üniversitesi’nin Çocuk Gelişimi Araştırma Uygulama ve Eğitim Merkezi (ÇOGAUM) ‘‘Göçmen Çocuklar İçin Sosyal Uyum Projesi’’ni hayata geçirerek çocuk göçmenlerin sosyal uyum becerilerini geliştirmek amacıyla eğitimlerin verildiği bir proje yürütmüştür.[27] Bağcılar Belediyesi 2017 yılında ‘’Mültecilerin Sosyal ve Kültürel Uyumu Projesi’’[28]adında bir uyum projesi ile Suriyeli mülteciler ile yerel toplumun bir araya geldiği etkinlikler oluşturmuş bu sayede iki toplum arasındaki uyumu arttırmaya çalışmıştır.

Devletlerin göçmen entegrasyon politikaları hakkında başvurulabilecek kaynaklardan biri de “Göçmen Entegrasyonu Politika Endeksi (MIPEX)”dir. Türkiye’nin de içinde bulunduğu elli iki devletin göçmen entegrasyon politikalarını iş gücü piyasa hareketliliği, aile birliği, eğitim, sağlık, siyasal katılım, daimi ikamet, uyruğa erişim ve ayrımcılığa karşılık başlıkları altında inceleyerek ölçen ve 100 puan üzerinden değerlendiren MIPEX, Türkiye’yi 2019 yılında 43 puanla yarı yarıya olumlu olarak değerlendirmiştir.[29]

 

4. Göç Eden Aktörler, Göç Alan Toplum ve Toplumsal Uyum/Entegrasyon

Çalışmanın bu bölümünde uluslararası göç çerçevesinde yalnız devletlerin değil göç eden toplum ile göç alan toplumun da entegrasyona ve uyum politikalarına yönelik bakış açılarına da dikkat edilmesi gerektiği açıklanmaktadır. Bu çerçevede öncelikle göç eden toplumlarla gerçekleştirilen çalışmalara değinilmekte, daha sonrasında ise göç alan bir toplum olarak Türkiye’deki üniversite, yüksek lisans, doktora öğrencisi ve mezunlarının toplumsal uyuma dair olan bakış açılarının üzerinde durulmaktadır.

 

4.1. Göç Eden Aktörlerin Bakış Açısından Toplumsal Uyum/Entegrasyon

Devletler her ne kadar politika üreten taraf olsa da üretilen politikalar hem göç edenleri hem de göç edilen toplumda yaşayan kişileri etkilemektedir. Dolayısıyla göç alan devlet ve kurumlar tarafından gerçekleştirilen entegrasyon/uyum politikalarına değinilmesine rağmen hem göç etmek zorunda kalan aktörlerin hem de göç alan toplumun toplumsal uyuma veya toplumsal entegrasyona yönelik bakış açılarının da dikkate alınması gerekmektedir. Sonuç olarak politikaların devletler tarafından üretilmesine rağmen uygulanılacak olan bu politikalardan hem göç eden toplumdaki aktörler hem de göç alan toplumdaki aktörler etkilenmektedir. Örneğin göçmenlerin toplumun dilini öğrenmesine yönelik politikalar iki tarafın birbirleriyle daha kolay iletişim kurabilmelerini sağlamaktadır. İki tarafın dil bilmemekten kaynaklı olarak birbirleriyle iletişim kuramadığı durumlarda anlaşabilmesi ve bir uyum süreci içerisine girmesinin diğer duruma göre daha zor olabileceği söylenebilmektedir.

Yerel toplumun Suriyeliler ile sosyal uyum sürecini etkileyen faktörler; sosyal mesafe, dil bariyeri, ekonomi ve istihdam, eğitim, barınma ve sağlık hizmetleri olarak belirtilebilir.’’[30] Esra Baykan, Suriyeli Göçü ve Sosyal Uyuma ilişkin Yerel Toplumun Görüşleri: Altındağ Örneği adlı çalışmasının sonucunda olumsuz bir sonuca ulaşmıştır. Toplum üyelerinin Suriyeliler ile uyum sağlayamaması nedenleri dil bilmemezlik, iletişim yetersizliği gibi faktörlere bağlanmıştır. Son olarak “…hak kaybına uğramalarının sebebinin Suriyeliler olarak görmelerine”[31] değinen araştırmacı bu durumun da toplumsal uyuma olan olumsuz etkilerinden bahsetmiştir.[32]

Bir önceki örnekte sıralanan faktörler sadece Suriyeli göçmenler için değil diğer tüm göçmenlerin uyum süreci için de geçerli olabilmektedir. Türkiye sınırlarına zorunlu olarak göç eden Ezidilerin toplumsal uyumu konusunda bölgede yaşayan Iraklı Ezidiler ile görüşerek bir çalışma yapan Yılmaz ve Ertük, çalışma sırasında bu faktörlerin de içinde bulunduğu temelleri ele alarak Iraklı Ezidilerin uyumunu değerlendirmişlerdir. Göç eden aktör tarafından uyum sürecinin değerlendirildiği bu çalışmada Ezidilerin kamp yaşamlarının toplum ile etkileşim ve uyum içerisinde bulunmasına olan olumsuz etkilerine, inançlarının farklı oluşuna, iş bulma konusunda yaşadıkları zorluklara, sağlık hizmetleri masraflarını karşılayabilecek ekonomik yeterliliğe sahip olamayışlarına, devletlerin eğitim sistemlerinin farklı olmasının Ezidilerin eğitimine devamlılığına engel olduğuna ulaşılmıştır. Son olarak Yılmaz ve Ertürk, Ezidilerin tercihlerini Türkiye’de kalmak için kullanmak yerine Batıya göç etme yönünde kullanma fikri içerisinde olmalarının da uyum sürecini olumsuz olarak etkilediğini vurgulamışlardır.[33]

 

4.2. Anket: Uluslararası Göç ve Türkiye’nin Göçmen Politikaları Hakkında Üniversite, Yüksek Lisans ve Doktora Öğrencilerinin ve Mezunlarının Görüşü[34]

Ömer Taşçı ve Abdullah Kara’ya göre devletler tarafından uygulanan uyum politikalarının başarılı olabilmesi için hem göç eden hem de göç alan toplumun üyelerinin zihinleri “belirli bir düzeyde bilinç sahibi” olmalıdır.[35] Taşçı ve Kara’nın bu söyleminden de yola çıkılarak Türkiye’deki üniversite, yüksek lisans, doktora öğrencisi ve mezunları gibi öğrenim seviyesi yüksek olan kişilerin Türkiye’deki göçmen politikaları hakkında bilgi sahibi olup olmadıklarını ve toplumsal uyuma dair olan bakış açılarını anlamak amacıyla online anket yapılmıştır. Bununla birlikte bu kişilerin göçmen, mülteci ve koruma altındaki Suriyeliler ile olan iletişimlerine ek olarak Türkiye’deki göçmen, mülteci ve koruma altındaki Suriyeliler ile toplumun entegrasyonunu / uyumunu değerlendirmeleri istenmiştir. Bütün bunlara ek olarak doğru bilinen yanlışlar içerisindeki “Suriyeliler üniversiteye sınavsız girmektedir[36] şeklindeki yanlış bilgiye kaç kişinin sahip olup olmadığı anlaşılmaya çalışılmıştır.

  • Anket 55 yanıt almıştır. Katılımcıların %21,8 üniversite öğrencisi, %60’ı üniversite mezunu, %14,5 yüksek lisans öğrencisi %1,8’i yüksek lisans mezunu, %1,8’i doktora öğrencisidir.
  • Katılımcıların %49,1’i Uluslararası göç ve devletlerin entegrasyon politikaları hakkında bilgi sahibi olduğunu söylerken %50,9’u bilgi sahibi olmadığını belirtmiştir.
  • Türkiye’nin göçmen politikasını nasıl tanımladığı sorusuna katılımcıların %40’ı entegrasyon, %34,5’i uyum, %25,5’i ise bilmiyorum diyerek cevap vermiştir.
  • Göçmen, mülteci ve geçici koruma altındaki Suriyeliler ile sosyal hayatınızdaki olan iletişim oranınızı nasıl değerlendiriyorsunuz sorusuna %47,3’ü çok düşük diyerek 1 puan verirken, %25,5 i 2 puan, %23,6’sı 3 puan, %3,6’sı ise 4 puan vermiştir. Katılımcıların hiçbiri çok yüksek anlamına gelen 5 puanını vermemiştir.
  • Hiç göçmen, mülteci ya da koruma altındaki Suriyeli ile arkadaş oldunuz mu sorusuna katılımcıların %27,3’ü evet derken %72,7’si hayır demiştir.
  • Göçmen, mülteci ve geçici koruma altındaki Suriyeliler ile toplumun toplumsal uyumu/entegrasyonunu nasıl değerlendiriyorsunuz sorusuna %40’ı 1 puan vererek çok düşük olduğunu belirtirken %18’i 2 puan, %23,6’sı 3 puan, %3,6’sı ise 4 puan vermiştir. Ankete katılımcılardan hiçbiri çok yüksek anlamına gelen 5 puanı vermemiştir.
  • Suriyeliler Türkiye’de üniversiteye sınavsız mı girmektedir sorusuna ise %25,5’i evet diyerek yanlış cevap verirken %36,4’ü hayır, %38,2’si ise bilmiyorum cevabını vermiştir.

 

SONUÇ

Uluslararası göç ve devletlerin entegrasyon politikaları başlığı ele alındığında;

  • Araştırmanın başlığı entegrasyon politikaları olarak adlandırılmış olmasına rağmen devletlerin politikalarını salt entegrasyon politikası olarak değil uyum politikaları olarak da ele alabildiğine,
  • Uluslararası göçün çeşidinden göçün gerçekleştiği zamana kadar birden fazla faktörün entegrasyon politikalarını etkilediğine,
  • Entegrasyon ve uyum sırasında dil faktörünün önemine ve uygulanan politikaların dil engelini çözme konusunda yoğunlaştığına,
  • Devletlerin göç eden aktörlere algılamalarına ek olarak göç alan toplumun ve göç eden aktörün de entegrasyon ve uyum üzerinde etkileri olduğuna ulaşılmıştır.

Tüm bunlara ek olarak uluslararası göç ve Türkiye’nin entegrasyon/uyum politikaları hakkında üniversite, yüksek lisans ve doktora öğrencilerinin/mezunlarının neredeyse yarısı konu hakkında bilgi sahibi olduğunu söylemiş olmasına rağmen katılımcıların çoğu Türkiye’nin göçmen politikası hakkında entegrasyon ve bilmiyorum cevabını vermiştir. Buradan yola çıkarak katılımcıların çoğunluğunun tam olarak bilgi sahibi olmadıklarına veyahut yanlış bildiklerine ulaşılmıştır. Katılımcılar hem kendi iletişim oranlarını hem de yerel toplumun toplumsal uyumunu/entegrasyonunu yüksek oranda çok düşük olarak değerlendirmiştir.

Katılımcıların “Suriyelilerin üniversiteye sınavsız mı girmektedir?” sorusuna %25,5’i evet, %38,2’si bilmiyorum cevabını vermesi üzerine üniversite, yüksek lisans ve doktora mezunu/öğrencilerinin doğru bilinen yanlışlara inandıklarına ve bu konu hakkında araştırma yapmadıkları sonucuna ulaşılmıştır.

Devletler tıpkı bir senaristin oyunu yazması gibi politikaları üreten taraf iken toplumdaki bireyler ve göçmenler ise o oyunu sahneleyecek olan aktörlerdir. Oyunun aksamadan sahnelenmesinin aktörlerin uyumuna bağlı olması gibi politikaların işlevselliği de toplumun ve göçmenlerin uyumuna bağlıdır. Öğrenim seviyesi yüksek kişilerin bilgi yetersizliğine ek olarak kişisel ve toplumsal uyum/entegrasyon hakkındaki düşüncelerinin genel itibariyle çok düşük şeklinde ifade edildiği düşünülürse Türkiye’deki toplumsal uyumu arttırmaya çalışan yetkililerin bu kesimleri daha fazla bilgilendirmesi gerekmektedir. Bu çerçevede daha fazla sunum veya konferanslar gerçekleştirilmelidir. Ayrıca uyum politikalarındaki başarı oranının artması için göçmen, mülteci ve koruma altındaki Suriyeliler ile bu kesimlerin bir araya geldiği projeler ve etkinlikler gerçekleştirilmelidir. Uluslararası göçün ve devletlerin varlığı devam ettikçe entegrasyon ve uyum politikalarının da bu durumdan etkileneceği görüşü savunulmakla birlikte politika üreticilerin, göç eden aktörlerin ve göç alan toplumların süreç içerisindeki rollerini göz ardı etmemesi gerekmektedir.

KAYNAKÇA

Kitaplar

Castles, Stephen; Miller, Mark J. Göçler Çağı Modern Dünyada Uluslararası Haraketler, Çev. Bülent Uğur Bal, İbrahim Akbulut, İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları, 2008.

Uluslararası Göç Hukuku,  Göç Terimleri Sözlüğü, (ed. Richard Perruchoud, Jilyanne Redpath-Cross), 2.Basım (Uluslararası Göç Örgütü (IOM) https://publications.iom.int/system/files/pdf/iml31_turkish_2ndedition.pdf (Erişim Tarihi: 21.11.2020).

Makaleler

Başkurt, İrfan. Almanya’da Yaşayan Türk Göçmenlerin Kimlik Problemi, “Hasan Ali Yücel Eğitim Fakültesi Dergisi”, Sayı 12 (2009-2), s. 81-94.

Kılıç, Seray. Mülteci Krizi Bağlamında İsveç’in Göçmen Bütünleşme Politikasının Değerlendirilmesi, “Ankara Avrupa Çalışmaları Dergisi”, Cilt:16, No:2 (Yıl: 2017), s. 85-120.

Taşçı, Ömer, Kara, Abdullah. Türkiye’de oluşturulan Yeni Uyum Politikası, “Göç Araştırmaları Dergisi”, C.5, S.2, (Temmuz-Aralık 2019), s 260-313.

Yardım, Müşerref. Göç ve Entegrasyon Politikaları Işığında Fransa’da Toplumsal Kabul, “Göç Araştırmaları Dergisi”, Cilt: 3 Sayı: 2 Temmuz-Aralık 2017, s. 100-136.

Yılmaz, Sude Günel;  Ertürk, Devrim. Zorunlu Göç Bağlamında Iraklı Ezidiler ve Uyum Süreci, “Mukaddime”, 2017 8(2) doi: 10.19059/mukaddime.341623, s. 197-214.

Tez

Baykan, Esra. ‘‘Suriyeli Göçü ve Sosyal Uyuma İlişkin Yerel Toplumun Görüşleri: Altındağ Örneği’’,( Yüksek Lisans Tezi), Başkent Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Hizmet Anabilim Dalı Yüksek Lisans Programı,  Ankara,  2020.

Rapor

Türkiye Büyük Millet Meclisi İnsan Haklarını İnceleme Komisyonu Mülteci Hakları Alt Komisyonu. Göç ve Uyum Raporu 26. Dönem 3. Yasama Yılı Mart 2018, https://www.tbmm.gov.tr/komisyon/insanhaklari/docs/2018/goc_ve_uyum_raporu.pdf (Erişim Tarihi:24.11.2020).

Anlaşma

Türkiye Cumhuriyeti Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı. ‘‘Türkiye-Almanya İş Gücü Anlaşması’’, Uluslararası İş Gücü Anlaşmaları, Ed. Fazıl Aydın, Yayın No: 07 (Ankara: Tasarım-Baskı, 2014) https://www.ailevecalisma.gov.tr/media/1341/isgucuanlasmalari.pdf (Erişim Tarihi:21.11.2020).

Elektronik Kaynaklar

Çocuk Gelişimi Araştırma Uygulama ve Eğitim Merkezi (ÇOGAUM). ‘‘Göçmen Çocuklar İçin Sosyal Uyum Projesi’’, http://cogaum.gazi.edu.tr/posts/view/title/gocmen-cocuklar-icin-sosyal-uyum-projesi-242830?siteUri=cogaum (Erişim Tarihi 25.11.2020).

Entegrasyon ve Sınır Politikaları Çerçevesinde Mültecilerin İçselleştirilmesi ve/ya Dışsallaştırılması Toplantı Notları 24-25 Aralık 2016 ( İzmir: Sade Matbaacılık, 2017), Mülteci-Der,  http://www.multeci.org.tr/wp-content/uploads/2016/10/Entegrasyon-ve-S%C4%B1n%C4%B1r-Politikalar%C4%B1-%C3%87er%C3%A7evesinde-M%C3%BCltecilerin-%C4%B0%C3%A7selle%C5%9Ftirilmesi-ve-veya-D%C4%B1%C5%9Fsalla%C5%9Ft%C4%B1r%C4%B1lmas%C4%B1-Toplant%C4%B1-Notlar%C4%B1-.pdf (Erişim Tarihi:21.11.2020 ).

European Commision. Action plan on Integration and Inclusion 2021-2027,(Brussel: 24.11.2020), https://ec.europa.eu/home-affairs/sites/homeaffairs/files/pdf/action_plan_on_integration_and_inclusion_2021-2027.pdf (Erişim Tarihi: 29.11.2020).

European Commision. Inclusion for all: Commission presents action plan on Integration and Inclusion 2021-2027 (24.11.2020),   https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_20_2178 (Erişim Tarihi 29.11.2020).

IOM Turkey. “Göç ve Entegrasyon”, https://turkey.iom.int/tr/g%C3%B6%C3%A7-ve-entegrasyon (Erişim Tarihi: 21.11.2020).

Mesleki Eğitim Yoluyla Mültecilerin Entegrasyonu Projesi, Sosyal Entegrasyon Rehberi, (Ankara: HAK İŞ Konfederasyonu, 2017) European Commision, https://ec.europa.eu/programmes/erasmus-plus/project-result-content/f85df7b0-fe8d-46f6-82d9-a53fbfd468fc/SOSYAL%20ENTEGRASYON%20REHBERI_mini.pdf

(Erişim Tarihi:22.11.2020).

MIPEX. ‘‘What is MIPEX?’’, https://www.mipex.eu/what-is-mipex (Erişim Tarihi: 1.12.2020)

MIPEX. Turkey, https://www.mipex.eu/turkey (Erişim Tarihi: 1.12.2020).

Mülteciler Derneği, Türkiyedeki Suriyeli Sayısı Ağustos 2021, https://multeciler.org.tr/turkiyedeki-suriyeli-sayisi/ (Erişim Tarihi: 12.09.2021).

Suriyeli Çocukların Türk Eğitim Sistemine Entegrasyonunun Desteklenmesi Projesi (PIKTES), https://piktes.gov.tr/ (Erişim Tarihi: 24.11.2020).

Türk Dil Kurumu Sözlükleri: https://sozluk.gov.tr/ (Erişim Tarihi: 21.11.2020); (Erişim Tarihi: 22.11.2020).

UNICEF Türkiye. ‘‘Yaygın Eğitim Olanakları’’, https://www.unicef.org/turkey/yayg%C4%B1n-e%C4%9Fitim-olanaklar%C4%B1 (Erişim Tarihi: 26.11.2020).

UNICEF Türkiye. ‘‘Hızlandırılmış Eğitim Programı’’,https://www.unicef.org/turkey/media/8006/file#:~:text=H%C4%B1zland%C4%B1r%C4%B1lm%C4%B1%C5%9F%20E%C4%9Fitim%20Programi%20(HEP)%2012,yayg%C4%B1n%20e%C4%9Fitim%20f%C4%B1rsatlar%C4%B1na%20y%C3%B6nlendirilmelerini%20ama%C3%A7lamaktad%C4%B1r. (Erişim Tarihi: 26.11.2020).

Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı. ‘‘Türkiye-AB Arasında 18 Mart’ta Varılan Mutabakata İlişkin Soru-Cevaplar’’, http://www.mfa.gov.tr/turkiye-ab-arasinda-18-mart_ta-varilan-mutabakata-iliskin-soru-cevaplar.tr.mfa (Erişim Tarihi 2.12.2020).

Türkiye Cumhuriyeti İçişleri Bakanlığı Göç İdaresi Genel Müdürlüğü. ‘‘Doğru Bilinen Yanlışlar’’, https://www.goc.gov.tr/dogru-bilinen-yanlislar (Erişim Tarihi 1.12. 2020).

Türkiye Cumhuriyeti İçişleri Bakanlığı Göç İdaresi Genel Müdürlüğü. ‘‘Uyum Hakkında’’, https://www.goc.gov.tr/uyum-hakkinda (Erişim Tarihi: 24.11.2020).

Türkiye Cumhuriyeti İstanbul Bağcılar Belediyesi, ‘‘Mültecilerin Sosyal ve Kültürel Uyumu Projesi’’(2017), http://www.bagcilar.bel.tr/icerik/1699/18642/multecilerin-sosyal-ve-kulturel-uyumu-projesi.aspx   (Erişim Tarihi: 26.11.2020).

Türkiye Cumhuriyeti Milli Eğitim Bakanlığı İstanbul Bayrampaşa Halk Eğitim Merkezi. ‘‘Hızlandırılmış Eğitim Programı Projesi(HEP)’’ http://bayrampasahem.meb.k12.tr/icerikler/hizlandirilmis-egitim-programi-hep-projesi_5766573.html (Erişim Tarihi: 26.11.2020).

 

Dipnotlar

[1]* Makale çalışması sırasında Covid-19 pandemisinin yaşandığı bir süreç olması sebebiyle yüz yüze anket yerine online anket yapılması tercih edilmiştir. Çalışmanın gerçekleştiği süre zarfı içerisinde SPSS programı hakkında bilgi sahibi olunmaması sebebiyle anket sorularına verilen cevapların sonucunda oluşturulan grafikler incelenerek bir analiz yapılmıştır.

[2] Türk Dil Kurumu Sözlükleri, ‘‘Entegrasyon’’, https://sozluk.gov.tr/ (Erişim Tarihi: 21.11.2020).

[3] IOM Turkey, ‘‘Göç ve Entegrasyon’’, https://turkey.iom.int/tr/g%C3%B6%C3%A7-ve-entegrasyon (Erişim Tarihi: 21.11.2020).

[4] IOM Turkey, ‘‘Göç ve Entegrasyon’’, https://turkey.iom.int/tr/g%C3%B6%C3%A7-ve-entegrasyon (Erişim Tarihi: 21.11.2020).

[5] Uluslararası Göç Hukuku, Göç Terimleri Sözlüğü, (ed. Richard Perruchoud, Jilyanne Redpath-Cross), 2.Basım (Uluslararası Göç Örgütü (IOM) https://publications.iom.int/system/files/pdf/iml31_turkish_2ndedition.pdf (Erişim Tarihi: 21.11.2020), 30.

[6] Gülay Uğur Göksel, “Uyum/Entegrasyon Politikaları: Kavramlar ve Terminoloji Üzerine Bir Analiz”, Entegrasyon ve Sınır Politikaları Çerçevesinde Mültecilerin İçselleştirilmesi ve/ya Dışsallaştırılması Toplantı Notları 24-25 Aralık 2016 (İzmir: Sade Matbaacılık, 2017) Mülteci-Der,  http://www.multeci.org.tr/wp-content/uploads/2016/10/Entegrasyon-ve-S%C4%B1n%C4%B1r-Politikalar%C4%B1-%C3%87er%C3%A7evesinde-M%C3%BCltecilerin-%C4%B0%C3%A7selle%C5%9Ftirilmesi-ve-veya-D%C4%B1%C5%9Fsalla%C5%9Ft%C4%B1r%C4%B1lmas%C4%B1-Toplant%C4%B1-Notlar%C4%B1-.pdf (Erişim Tarihi:21.11.2020), 23.

[7] Neva Öztürk, “Genel Olarak Yasal Entegrasyon ekseninde Vatandaşlığın Kazanılması ve Suriyeli Mültecilerin Vatandaşlığa Erişiminin Yasal Çerçevesi” Entegrasyon ve Sınır Politikaları Çerçevesinde Mültecilerin İçselleştirilmesi ve/ya Dışsallaştırılması Toplantı Notları 24-25 Aralık 2016 (İzmir: Sade Matbaacılık, 2017) Mülteci-Der,  http://www.multeci.org.tr/wp-content/uploads/2016/10/Entegrasyon-ve-S%C4%B1n%C4%B1r-Politikalar%C4%B1-%C3%87er%C3%A7evesinde-M%C3%BCltecilerin-%C4%B0%C3%A7selle%C5%9Ftirilmesi-ve-veya-D%C4%B1%C5%9Fsalla%C5%9Ft%C4%B1r%C4%B1lmas%C4%B1-Toplant%C4%B1-Notlar%C4%B1-.pdf (Erişim Tarihi:21.11.2020), 9-11.

[8] Mesleki Eğitim Yoluyla Mültecilerin Entegrasyonu Projesi, Sosyal Entegrasyon Rehberi, (Ankara: HAK İŞ Konfederasyonu, 2017) European Commision, https://ec.europa.eu/programmes/erasmus-plus/project-result-content/f85df7b0-fe8d-46f6-82d9-a53fbfd468fc/SOSYAL%20ENTEGRASYON%20REHBERI_mini.pdf(ErişimTarihi: 22.11.2020), 25-26.

[9] Stephen Castles, Mark J. Miller, Göçler Çağı Modern Dünyada Uluslararası Haraketler, (çev. Bülent Uğur Bal, İbrahim Akbulut), (İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları, 2008), 100.

[10] Bkz. Türkiye Cumhuriyeti Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, ‘‘Türkiye-Almanya İş Gücü Anlaşması’’, Uluslararası İş Gücü Anlaşmaları,( ed. Fazıl Aydın), Yayın No: 07 (Ankara: Tasarım-Baskı, 2014) https://www.ailevecalisma.gov.tr/media/1341/isgucuanlasmalari.pdf (Erişim Tarihi:21.11.2020).

[11] İrfan Başkurt, Almanya’da Yaşayan Türk Göçmenlerin Kimlik Problemi,Hasan Ali Yücel Eğitim Fakültesi Dergisi”, Sayı 12 (2009-2), 91.

[12] Müşerref Yardım, Göç ve Entegrasyon Politikaları Işığında Fransa’da Toplumsal Kabul, “Göç Araştırmaları Dergisi”, Cilt: 3 Sayı: 2 (Temmuz-Aralık 2017), 111.

[13] Seray Kılıç, Mülteci Krizi Bağlamında İsveç’in Göçmen Bütünleşme Politikasının Değerlendirilmesi, “ Ankara Avrupa Çalışmaları Dergisi ”, Cilt:16, No:2 (Yıl: 2017), 113-114.

[14] Avrupa Birliği ülkeleri düzensiz göçmenlerin akınını önlemek amacıyla Türkiye ile 18 Mart Mutabakatı imzalamıştır. AB Türkiye’ye Suriyeli göçmeler ve ihtiyaçları için mali destek taahhütünde bulunmuştur. Bkz. Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı, ‘‘Türkiye-AB Arasında 18 Mart’ta Varılan Mutabakata İlişkin Soru-Cevaplar’’, http://www.mfa.gov.tr/turkiye-ab-arasinda-18-mart_ta-varilan-mutabakata-iliskin-soru-cevaplar.tr.mfa (Erişim Tarihi 2.12. 2020).

[15] European Commision, Action plan on Integration and Inclusion 2021-2027,(Brussel: 24.11.2020), https://ec.europa.eu/home-affairs/sites/homeaffairs/files/pdf/action_plan_on_integration_and_inclusion_2021-2027.pdf (Erişim Tarihi: 29.11.2020); European Commision, Inclusion for all: Commission presents action plan on Integration and Inclusion 2021-2027 (24.11.2020) (Erişim Tarihi 29.11.2020).

https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_20_2178

[16]Mülteciler Derneği, Türkiyedeki Suriyeli Sayısı Ağustos 2021,

https://multeciler.org.tr/turkiyedeki-suriyeli-sayisi/ (Erişim Tarihi: 12.09.2021).

[17] Türkiye Büyük Millet Meclisi İnsan Haklarını İnceleme Komisyonu Mülteci Hakları Alt Komisyonu, Göç ve Uyum Raporu 26. Dönem 3. Yasama Yılı Mart 2018, https://www.tbmm.gov.tr/komisyon/insanhaklari/docs/2018/goc_ve_uyum_raporu.pdf (Erişim Tarihi:24.11.2020), 253.

[18] Türkiye Cumhuriyeti İçişleri Bakanlığı Göç İdaresi Genel Müdürlüğü, ‘‘Uyum Hakkında’’, https://www.goc.gov.tr/uyum-hakkinda (Erişim Tarihi: 24.11.2020).

[19] Türkiye Cumhuriyeti İçişleri Bakanlığı Göç İdaresi Genel Müdürlüğü, ‘‘Uyum Hakkında’’, https://www.goc.gov.tr/uyum-hakkinda (Erişim Tarihi: 24.11.2020).

[20]  Türkiye Büyük Millet Meclisi İnsan Haklarını İnceleme Komisyonu Mülteci Hakları Alt Komisyonu, Göç ve Uyum Raporu 26. Dönem 3. Yasama Yılı Mart 2018, … ,250-265

[21] a.g.e. 257.

[22] a.g.e. 257.

[23] a.g.e. 264.

[24] Suriyeli Çocukların Türk Eğitim Sistemine Entegrasyonunun Desteklenmesi Projesi (PIKTES), https://piktes.gov.tr/ (Erişim Tarihi: 24.11.2020).

[25] Bkz. UNICEF Türkiye, ‘‘Yaygın Eğitim Olanakları’’, https://www.unicef.org/turkey/yayg%C4%B1n-e%C4%9Fitim-olanaklar%C4%B1 (Erişim Tarihi: 26.11.2020); UNICEF Türkiye, ‘‘Hızlandırılmış Eğitim Programı’’,https://www.unicef.org/turkey/media/8006/file#:~:text=H%C4%B1zland%C4%B1r%C4%B1lm%C4%B1%C5%9F%20E%C4%9Fitim%20Programi%20(HEP)%2012,yayg%C4%B1n%20e%C4%9Fitim%20f%C4%B1rsatlar%C4%B1na%20y%C3%B6nlendirilmelerini%20ama%C3%A7lamaktad%C4%B1r. (Erişim Tarihi: 26.11.2020).

[26] Bkz. Türkiye Cumhuriyeti Milli Eğitim Bakanlığı İstanbul Bayrampaşa Halk Eğitim Merkezi, ‘‘Hızlandırılmış Eğitim Programı Projesi(HEP)’’, http://bayrampasahem.meb.k12.tr/icerikler/hizlandirilmis-egitim-programi-hep-projesi_5766573.html ,(Erişim Tarihi: 26.11.2020).

[27]Bkz. Çocuk Gelişimi Araştırma Uygulama ve Eğitim Merkezi (ÇOGAUM), ‘‘Göçmen Çocuklar İçin Sosyal Uyum Projesi’’, http://cogaum.gazi.edu.tr/posts/view/title/gocmen-cocuklar-icin-sosyal-uyum-projesi-242830?siteUri=cogaum (Erişim Tarihi 25.11.2020).

[28] Bkz. Türkiye Cumhuriyeti İstanbul Bağcılar Belediyesi, ‘‘Mültecilerin Sosyal ve Kültürel Uyumu Projesi’’(2017), http://www.bagcilar.bel.tr/icerik/1699/18642/multecilerin-sosyal-ve-kulturel-uyumu-projesi.aspx   (Erişim Tarihi: 26.11.2020).

[29] MIPEX, ‘‘What is MIPEX ?’’, https://www.mipex.eu/what-is-mipex (Erişim Tarihi: 1.12.2020); MIPEX, ‘‘Turkey’’, https://www.mipex.eu/turkey (Erişim Tarihi: 1.12.2020)

[30] Esra Baykan, ‘‘Suriyeli Göçü ve Sosyal Uyuma İlişkin Yerel Toplumun Görüşleri: Altındağ Örneği’’,( Yüksek Lisans Tezi), (Ankara: Başkent Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Hizmet Anabilim Dalı Yüksek Lisans Programı,  2020), 25.

[31]  a.g .e.  66.

[32] a.g. e. 66-69

[33] Sude Günel Yılmaz, Devrim Ertürk, Zorunlu Göç Bağlamında Iraklı Ezidiler ve Uyum Süreci, “Mukaddime, 2017 8(2) doi: 10.19059/mukaddime.341623, 197-214.

[34] Anket soruları ve sonuç grafikleri için bakınız: Ek1

[35] Ömer Taşçı,  Abdullah Kara, Türkiye’de oluşturulan Yeni Uyum Politikası, “Göç Araştırmaları Dergisi,  C.5, S.2,(Temmuz-Aralık 2019), 278-279.

[36] Bkz. Türkiye Cumhuriyeti İçişleri Bakanlığı Göç İdaresi Genel Müdürlüğü, ‘‘Doğru Bilinen Yanlışlar’’, https://www.goc.gov.tr/dogru-bilinen-yanlislar (Erişim Tarihi 1.12.2020).

 

EKLER

Ek1 : Anket soruları ve sonuç grafikleri