Size daha iyi hizmet verebilmek adına sitemizde çerezler bulundurmaktayız. Gizlilik Politikamızı öğrenmek için tıklayınız. Ayrıca kişisel verilerin koruması kanunu kapsamında TESAD ile iletişime geçen her birey, iletişim verilerinin paylaşılmasını ve ilgili TESAD birimlerince kullanılmasını kabul beyan ve taahhüt eder.
Kaynak: İstanbulsanatevi’nden alınmıştır.

Türk Müziği ile Özdeşleşmiş Çalgılar

Çalgının veya enstrümanın –müzik yapmak için kullanılan her aletin- tarihi insanlık tarihi kadar eskidir. Sözel bilincin oluşmadığı, sözcüklerin yerine kaba seslerin ya da çığlıkların kullanıldığı ilk dönem, insanlar vaktinin çoğunu hayatta kalmaya çalışarak geçirdikleri dönem olarak tarihe geçmiştir. Tehlikelerden korunmak ve avlanmak için kullanılan taş, kemik, tahta parçaları zamanla ilkel müzik aletlerine evrilmiş, insanlar bu malzemeleri birbirine vurarak belli ritmik kalıplarla ses çıkarmaya başlamışlardır. Tıpkı dil becerileri henüz gelişmemiş, anlamsız heceler çıkaran ve eşyaları birbirine vurarak ritmik hareketler yapan bebeklerde olduğu gibi. Bazı zamanlar ellerindeki malzemelerle doğadaki sesleri taklit etmişler, bazı zamanlar ise kendilerini korumak için büyü-tapınma amacıyla müziği kullanılmışlardır.  Buradan müziğin tarihi konusunda fikir sahibi olurken müzik yapmak amacıyla ses çıkaran her nesnenin çalgı olabileceğini söylemek de doğru bir yaklaşım olacaktır.

Kaynak: Müzikle Yaşam’dan alınmıştır.

 

Tarih boyunca hemen her dönemde çalgının asıl işlevinin insan sesine eşlik etmek olduğu görülmüştür. Bu süreçte değişen ve gelişen çalgıların bazıları günümüze kadar yaşayabilme fırsatı bulurken bazıları kullanılmayarak unutulmuşlardır. Türk müziğinde ise geçmişten günümüze ülkemizin genelinde yaygın olarak kullanılan, bazı yörelere özgü olan ve Türk coğrafyalarında genelinde görülen çok çeşitli çalgılar bulunmaktadır. Türk müziğinde kullanılan çalgıları şu şekilde sınıflandırmak mümkündür:

1.Telli-Tezeneli Çalgılar: Bağlama, tambur, ud, kanun, tar.

1.1 Bağlama Ailesi: Ülkemizde en yaygın olarak kullanılan çalgılar bağlama ailesindendir. Bütün Türk dünyasında da sıklıkla karşımıza çıkan bu çalgılar boyutları, isimleri ve tel sayılarından dolayı farklılıklar göstermektedir. Bu ailedeki çalgılar ülkemizin farklı yörelerinde bağlama, saz, üç telli, divan sazı, tambura, kopuz, cura, çöğür, meydan sazı vb. gibi çeşitli isimlerle bilinmektedirler.[1] Sıklıkla “saz”  kelimesi kullanılmış olsa da saz kelimesinin sözlük anlamı çalgıdır. Telli sazlar, üflemeli-vurmalı sazlar gibi. Ülkemizde ise bağlama ailesini tanımlamak için kullanılan saz kelimesi; kısa ya da uzun sap bağlama, cura, tambur gibi halk müziğindeki mızraplı çalgıların tamamını kapsamaktadır.

Cura bağlama ailesinin en küçüğü ve en ince sesi veren çalgısı olarak bilinmektedir. Diğer sazların içerisinde sesi belirginleştiği için ezgiye hareket ve renk katar. Curadan daha büyük ve bir oktav kalından ses veren çalgı tamburadır. Divan sazının bir oktav tizi olduğu için divan curası olarak da bilinmektedir. Bağlama ailesi içerisinde divan sazı en kalın ses veren çalgıdır. Tamburaya göre ise bir oktav kalından ses verir ve bazı yörelerde meydan sazı olarak bilinmektedir.

Telli tezeneli sınıfında yer alan bu çalgılar, isimlerinden de anlaşılacağı üzere telli olmalarından ve tezene – ya da diğer adıyla mızrap-  ile çalınmalarından dolayı kendilerine has karakteristik özelliklere sahiptirler. Geçmişte kiraz ağacı kabuğundan yapılmış tezene ile  çalınan bağlama, günümüzde plastik malzemeden yapılan tezeneyle çalınmakla birlikte bazı yörelerimizle şelpe tekniği dediğimiz parmaklarla da çalınmaktadır.[2]

Bağlamanın klavyesinde (sap kısmında) ikişerli ve üçerli olmak üzere üç grup tel bulunmaktadır. Teller sapın uç kısmındaki burgularla akort edilir. Eğer bağlama düzeni akort sistemi kullanılacak ise sırasıyla alt gruptaki teller LA, orta teller RE, üst teller ise Mi olmalıdır. Ayrıca sap kısmında misina ile belirlenmiş perdeler bulunmaktadır.

Bağlama tekne, göğüs ve sap olmak üzere üç kısımdan oluşmaktadır. Genellikle tekne yapımında dut ağacı tercih edilmektedir. Dut ağacı bağlama ailesinin bilinen en yaygın ve en eski malzemesidir.  Bu seçim dutun bağlamaya hem görsel hem de akustik açıdan yakıştığı içindir.  Kestane, maun, ardıç, ladin gibi ağaçlarda kullanılmakla birlikte bağlamanın tümünde aynı ağacı kullanmak yerine, bölümler arasında en iyi sonuçları veren ağacın kullanılması tercih edilmektedir. [3]

Kaynak: Archaeopress’ten alınmıştır.

 

1.2 Tambur: Klasik Türk müziğinin başlıca çalgılarından biri olan tambur, mızrapla (tezeneyle) çalınan, uzun saplı bir çalgıdır. Telli tezeneli sınıfına giren tambur yayla çalınması halinde yaylı çalgılar sınıfına girer ve yaylı tambur olarak anılmaktadır. Konservatuvarlarda ve Türk Makam Müziği icra eden kurumlarda “tanbur” olarak yazılan,  sözlüklerde ise” tambur “olarak gördüğümüz bu çalgının kelime kökeni hakkında çeşitli görüşlere rastlamak mümkündür. En parlak dönemini İstanbul’da yaşayan ve bir Türk çalgısı olan tambur, Türk kültürünü yansıtması açısından oldukça önem arz etmektedir.[4]

Kaynak: Semazen’den alınmıştır.

 

1.3 Ud: Türk sanat müziğinin vazgeçilmez bir enstrümanı olan ud; perdesiz bir enstrümandır ve tarihi çok eskilere dayanmaktadır.  Kim tarafından icat edildiği bilinmemekle birlikte kimi kaynaklarda Farabi’nin icat ettiği yazmaktadır. Ancak Farabi’nin yaşadığı dönem öncesi minyatürlerde ud ve benzeri çalgıların bulunması bu iddiayı çürütmektedir. Böyle düşünülmesinin asıl sebebi Farabi’nin ud üzerindeki hakimiyeti ve uda getirdiği yeni akort düzenidir.[5] Yine telli tezeneli çalgılar sınıfında yer alan udun mızrabı diğer mızraplara göre daha uzun olmakla birlikte diğer çalgılara göre ise büyük bir gövdesi küçük bir sapı vardır.

Kaynak: İstanbulsanatevi’nden alınmıştır.

 

1.4 Kanun: Klasik Türk Müziği çalgılarından olan kanun Türkiye’nin yanı sıra Orta Doğu ve Kuzey Afrika ülkelerinin de değişmez çalgılarındandır. Bazı kaynaklarda Farabi tarafından icat edildiği, bazı kaynaklarda Sümer ve Mısırlılar tarafından kullanıldığını gösteren tarihi belgelerin olduğu ve Evliya Çelebi seyahatnamesinde ise kanunun Ali Şah tarafından icat edildiği yazılmaktadır. Bir efsaneye göre de ağacın üzerinde ölmüş bir  kuşun kurumuş bağırsaklarının rüzgarın etkisiyle çarpışmasından çıkan sesten esinlenerek bu çalgının bulunduğu düşünülmektedir. Geçmişte efsanedeki gibi hayvan bağırsağından yapılan teller, günümüzde yerini naylon tellere bırakmıştır.[6]

Kaynak: Anadolu Ajansı’ndan alınmıştır.

 

1.5 Tar: Tar telli tezeneli bir Türk Halk çalgısıdır. Azerbaycan, Gürcistan, İran’da olmakla birlikte ülkemizde Kars yöresinde yaygın olarak çalınan köklü bir çalgıdır. Teknesi biri büyük biri küçük iki parçadan oluşması sebebiyle diğer çalgılardan şekil bakımından ayrılmaktadır. İsmine ne zaman tar denildiği bilinmeyen fakat Farsçada “tel” anlamına gelen bu saz Azerbaycan halkının bir milli musiki aleti haline gelmiştir.[7]

Kaynak: Müzik ve Güzel Sanatlar Üniversitesi’nden alınmıştır.

 

2. Yaylı Çalgılar: Yaylı tambur, Karadeniz kemençe, kabak kemane.

2.1 Yaylı Tambur: Bir tambur türü olan yaylı tambur tezene yerine yayla çalınmasından dolayı farklılık göstermektedir. Tamburun, Tanburi Cemil Bey tarafından yay ile icra edilmesi sonucu ortaya çıktığı bilinmektedir fakat geçmişten günümüze mızrapla (tezeneyle) icra edilen çalgıların yay ile de icra edildiği geleneğinin olduğu unutulmamalıdır.[8] Yaylı tambur, metal ve ahşap tekneli olmak üzere iki ayrı şekilde kullanılmakla birlikte yapısal olarak geçmişten günümüze birçok değişiklik göstermiş Türk çalgılarından biridir. Tambur çalan kişilere ise Tamburi adı verilmiş olup Tanburi Cemil Bey ve Tanburi Necdet Yaşar önde gelen tambur sanatçılarıdır.

Kaynak: Ümraniye Sanat Merkezi’nden alınmıştır.

 

2.2 Kabak Kemane: Kabak kemane yaylı, deri kapaklı ve telli olma özelliğinden dolayı Türk Halk Müziği sazları arasında tektir. Türkiye’de bulunması itibariyle su kabağından yapılan kemane, farklı yerlerde hindistancevizi ve değişik türde ağaçlardan da yapılmaktadır. Deniz salyangozu kabuğu gibi çeşitli doğal malzemelerin denenmesi ona diğer sazlardan farklı bir özellik kazandırmıştır.[9] Türklerin en az değişim gösteren çalgılarından biri olan kabak kemane perdesiz çalgılarımız arasındadır. Özellikle Antalya, Burdur, Isparta gibi Teke bölgesi illerimizde geçmişten günümüze halen kullanılmaktadır. Şekli ve çalma biçimindeki benzerlik ile Azerbaycan ve İran’da “kamança, kemança, kemançah” ismiyle görülmektedir.[10]

Kaynak: Milli Gazete’den alınmıştır.

 

2.3 Karadeniz Kemençesi: Farsça kökenli bir kelime olan “kemençe” keman kelimesine “-çe” (küçültme eki) ekinin getirilmesiyle oluşturulmuştur. Divan-ı Lûgat-it Türk’te ise “-çe” eki benzetme yapma için kullanılır. Böylece kemençe “kemana benzer”  anlamına geldiği düşünülmektedir. Üç telli ve yaylı bir çalgı olan Karadeniz kemençesi en eski yaylı çalgı olan rebaptan evrildiği kaynaklarda görülmektedir. Türkiye sınırları içerisinde Doğu Karadeniz bölgesine özgü bir çalgı olmakla birlikte Batı müziğinde kullanılan klasik kemençe ile karıştırmamak gerekir. Nüfus mübadelesi nedeniyle 20. yüzyıl başlarında Yunanistan’a göç eden Karadenizli Rumlar tarafından da hala icra edilmektedir.[11] Hem Türkiye’de hem Yunanistan’da Karadenizlilerin sembolik bir çalgısı olarak bilinmektedir.

Kaynak: Müzik ve Güzel Sanatlar Üniversitesi’nden alınmıştır.

 

3.Üflemeli (nefesli) Çalgılar: Zurna, kaval, tulum.

3.1 Zurna: Yüksek sesiyle Türk halk müziği ve oyunlarının en önemli nefesli çalgılarından olan zurnanın tarihi Eski Mısır’a kadar uzanmaktadır. Anadolu’daki en eski kaynak ise 16. yüzyıl Dede Korkut hikâyeleridir. Farsça sûr-nây yani “düğün neyi” anlamına geldiği ileri sürülmektedir. Ayrıca mehter takımının birinci sazı olan zurna törenlerde, düğünlerde ve oyunlarda sıklıkla davulla birlikte kullanıldığı görülmektedir. [12]

Kaynak: Ne oldu’dan alınmıştır.

 

3.2 Kaval: Bilinen en eski üflemeli çalgılardandır. Tarihi, Orta Asya Türk uygarlık tarihi ile paralel olan kaval “çoban sazı” olarak da bilinmektedir. Rüzgârın, içi boş kamışlardan çıkardığı sesten esinlenerek bulunduğu düşünülmektedir.[13] Yüzyıllar boyunca Anadolu insanının duygularını dile getirmesinde kullandığı nefesli çalgılarımızdandır.

Kaynak: İlim ve Medeniyet ’ten alınmıştır.

 

3.3 Tulum: Tarihi tam olarak bilenemese de tulum üflemeli bir Türk çalgısıdır. Özellikle Doğu Karadeniz illerimizde kullanılmasıyla kültürümüze yerleşmiştir. Gaydadan farklı olarak pes sesler için kullanılan bir borusu yoktur. Ağızlık, gövde ve nav olmak üzere üç kısımdan oluşmaktadır. Genellikle kuzu ve oğlak derisinden yapıldığı bilinmektedir.[14]

Kaynak: Bilgi Ustam’dan alınmıştır.

 

4.Vurmalı Çalgılar: Davul, def, darbuka.

4.1 Davul: Türk vurmalı çalgılar deyince akla ilk gelen davuldur. Müzik aleti olarak kullanılmasının yanı sıra şifrelendirilmiş tempolarda vuruşlar yaparak haberleşme, dağılan askerleri bir araya getirme, fetih, yangın ve uyarı haberi vermek gibi amaçlarla kullanıldığı bilinmektedir.[15] Uzaklardan duyabilecek ses gücünden ve ritimleri iyi belirtmesinden dolayı orkestralarda oldukça önem verilmektedir. Tahta veya madeni silindir biçimindeki iki kasnağa bağlı derilerin gerdirilerek bir araya gelmesiyle oluşmuştur. Bir tokmak ve değnek eşliğinde çalınmaktadır.

Kaynak: Ne Oldu’dan alınmıştır.

 

4.2 Def: Klasik vurmalı çalgılardan olan def, kimi kaynaklarda tef olarak geçmektedir. Yapılan kazılarda tarihinin çok eskilere dayandığı görülmüş, elinde def olan insan figürleri ortaya çıkarılmıştır.[16] Orta Anadolu başta olmak üzere tüm bölgelerde kullanıldığını gördüğümüz def, köy düğünlerinde kına gecelerinde sıklıkla kullanılmaktadır. Bir ahşap kasnağa deri gerilerek ve zil takılarak yapılmaktadır. Zilsiz deflerde mevcut olup daha çok dini musiki icrasında kullanıldığı bilinmektedir.

Kaynak: İslam Ansiklopedisi’nden alınmıştır.

 

4.3 Darbuka: Elle çalınan en bilindik vurmalı çalgılarımızdandır. Düm ve tek denilen iki ses elde edilerek hem diğer çalgılara eşlikçi vazifesi görür hem de tek başına çalınabilmektedir. Genellikle hareketli parçalarda çalınan darbuka düğün, nişan ve sünnet gibi kutlamalarda ritim çalgısı olarak kullanılmaktadır. Anadolu, Orta Doğu ve Balkanlar’da darbuka değişik isimlerle sıklıkla kullanılmış olup Orta Asya’dan Anadolu’ya göçen Yörükler daha çok deblek ismini kullanmaktadırlar. [17]

Kaynak: İncir Sanat’tan alınmıştır.

 


Kaynakça

AKYOL, Arslan; Kabak Kemanenin Dünü Bugünü Ve Yarını, “ İnönü Üniversitesi Kültür Ve Sanat Dergisi (İnönü University Journal Of Culture And Art)”, 3, 1, Ocak, Malatya, İnönü Üniversitesi, 2017

Anadolu Ajansı, “Kanun sanatçısından 81 ilde öğrencilere kanun eğitimi”  Erişim Tarihi 23.01.2021 https://www.aa.com.tr/tr/egitim/kanun-sanatcisindan-81-ilde-ogrencilere-kanun-egitimi-/1497281

Archaeopress, “The Turkish Long-Necked Lute or Bağlama“ Erişim Tarihi 23.01.2021 https://archaeopress.wordpress.com/2019/05/03/the-turkish-long-necked-lute-or-baglama/

Bağlama Üretimi, “Hammadde Bağlama Ağaç Seçimi”, Erişim Tarihi 23.01.2021 http://www.baglamauretimi.com/hammadde

BAŞAK ÖZDEMİR, Göknil; Türk Makam Müziğinde Tanbur Çalgısının Yeri Ve Önemi, “Fine Arts (NWSA)”,13,4, Ekim, İstanbul: İstanbul Okan Üniversitesi Konservatuvarı,2018

Bilgi Ustam, “Tulum nedir? Özellikleri nelerdir?” Erişim Tarihi 23.01.2021 https://www.bilgiustam.com/tulum-nedir-zellikleri-nelerdir/

ÇÖL, Cenk; Yaylı Tanburun Yapısal Ve Teknik Özelliklerine İlişkin Uzman Görüşleri, ”Çevrimiçi Müzik Bilimleri Dergisi”,3,3, Aralık, Online Journal Of Music Sciences.2018

Çukurova Üniversitesi Türkoloji Araştırmaları Merkezi, “Davulun Tarihçesi”, Erişim Tarihi 23.01.2021 http://turkoloji.cu.edu.tr/HALKBILIM/61.php

Genel Türk Kültür Tarihi, “Kaval”, Erişim Tarihi 23.01.2021 http://www.genelturktarihi.net/kaval

İlim Ve Medeniyet, Doğu’nun Sazları 4: Çobanın Nefesinden, Ağacın Sesinden Bir Saz; Kaval” Erişim Tarihi 23.01.2021 https://www.ilimvemedeniyet.com/dogunun-sazlari-4-cobanin-nefesinden-agacin-sesinden-bir-saz-kaval.html

İncir Sanat, “Darbuka Hakkında Kısa Notlar” Erişim Tarihi 23.01.2021 https://www.incirsanat.com.tr/darbuka-hakkinda-kisa-notlar/

İslam Ansiklopedisi “Def” Erişim Tarihi 23.01.2021 https://islamansiklopedisi.org.tr/def

İslam Ansiklopedisi, “Tulum Türk Halk Müziğinde Nefesli Bir Çalgı”, Erişim Tarihi 23.01.2021 https://islamansiklopedisi.org.tr/tulum

İstanbulsanatevi, “Michelangelo Caravaggio Ud Çalan Tablosu” Erişim Tarihi 23.01.2021 https://www.istanbulsanatevi.com/sanatcilar/soyadi-c/caravaggio-michelangelo/michelangelo-caravaggio-ud-calan-90/

Milli Gazete, “Kabak Kemanenin Profesörü Gençlere Müziği Aşılıyor” Erişim Tarihi 23.01.2021 https://www.milligazete.com.tr/haber/1680165/kabak-kemanenin-profesoru-genclere-muzigi-asiliyor

Müzikle Yaşam, “İlk Çağ Uygarlıklarında Müzik, Mısır” Erişim Tarihi 23.01.2021 https://muzikleyasam.weebly.com/muumlz304286304n-tar304h304.html

Müzik ve Güzel Sanatlar Üniversitesi,” Kaba Zurna”, Erişim Tarihi 23.01.2021 https://www.mgu.edu.tr/tr/faculty/calgi-egitimi-bolumu/pages/kaba-zurna.html

Müzik ve Güzel Sanatlar Üniversitesi, “Karadeniz Kemençesi” Erişim Tarihi 23.01.2021 https://www.mgu.edu.tr/tr/faculty/calgi-egitimi-bolumu/pages/karadeniz-kemencesi.html

Müzik ve Güzel Sanatlar Üniversitesi, “Tar” Erişim Tarihi 23.01.2021 https://www.mgu.edu.tr/tr/faculty/calgi-egitimi-bolumu/pages/tar.html

Ne Oldu, “Osmanlı’da Mehter ve Mehter Marşı Hakkında Bilgi” Erişim Tarihi 23.01.2021 https://www.neoldu.com/osmanlida-mehter-1234h.htm

ÖZCAN, Ali Özkan; “Tarın Yapısal Özelliklerinin Değerlendirilmesi Ve Yeni Bir Tar Modeli Önerisi”,(Yüksek Lisans Tezi), Afyonkarahisar, Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü,2009

Prezi, “Davul ve Darbukanın Tarihi”  Erişim Tarihi 23.01.2021 https://prezi.com/b8d4k0kp146e/davul-ve-darbukanin-tarihi/

Semazen, “Tanbûr” Erişim Tarihi 23.01.2021 https://semazen.net/mevlevi/mevlevi-sazlari/tanbur/

ŞENTÜRK, Onur; Karadeniz Kemençesinin Yunanistan’daki İcra Geleneği,” ERDEM İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi”, 0, 78,Haziran, Ankara, Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı,2020

T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Araştırma ve Eğitim Genel Müdürlüğü,Telli Çalgılar Bağlama Ailesi ve Çalgıları”, Erişim Tarihi:23.01.2021 https://aregem.ktb.gov.tr/TR-12705/telli-calgilar.html

Turkish Music Portal, “Çalgılar Kanun”, Erişim Tarihi 23.01.2021 http://www.turkishmusicportal.org/tr/calgilar/klasik-turk-muzigi-kanun

Türküler, “Bağlama Tanımı”, Erişim Tarihi: 23.01.2021 http://www.turkuler.com/baglama/baglama.asp

VERİM, Kadir; Teke Bölgesinde Kabak Kemane Ve Yörük Kemanesi, ”İTÜ Porte Akademik Müzik ve Dans Araştırmaları Derneği”, 0,7, Ağustos ,İstanbul, İstanbul Teknik Üniversitesi,2013

YAVAŞ, Ersin; KARAROĞLU, İbrahim, Temel Ud Eğitimi, İstanbul: İstanbul Büyükşehir Belediyesi Sanat ve Meslek Eğitimi Kursları (İSMEK) Yayınları,2007

 

Dipnotlar

[1] Telli Çalgılar Bağlama Ailesi ve Çalgıları, https://aregem.ktb.gov.tr/TR-12705/telli-calgilar.html Erişim Tarihi:23.01.2021

[2] Bağlama tanımı, http://www.turkuler.com/baglama/baglama.asp Erişim Tarihi: 23.01.2021

[3] Hammadde Bağlama Ağaç Seçimi, http://www.baglamauretimi.com/hammadde Erişim Tarihi: 23.01.2021

[4] Göknil BAŞAK ÖZDEMİR, Türk Makam Müziğinde Tanbur Çalgısının Yeri Ve Önemi, “Fine Arts (NWSA)”, Cilt:13, Sayı:4, Ekim, İstanbul, (İstanbul Okan Üniversitesi Konservatuvarı,2018), ss. 133-140

[5] Ersin YAVAŞ, İbrahim KARAROĞLU, Temel Ud Eğitimi, İstanbul, (İstanbul Büyükşehir Belediyesi Sanat ve Meslek Eğitimi Kursları (İSMEK) Yayınları,2007), s.12.

[6] Çalgılar Kanun, http://www.turkishmusicportal.org/tr/calgilar/klasik-turk-muzigi-kanun Erişim Tarihi: 23.01.2021

[7] Ali Özkan ÖZCAN, “Tarın Yapısal Özelliklerinin Değerlendirilmesi Ve Yeni Bir Tar Modeli Önerisi”, (Yüksek Lisans Tezi), Afyonkarahisar, (Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü,2009), s. 14.

[8] Çenk ÇÖL, Yaylı Tanburun Yapısal Ve Teknik Özelliklerine İlişkin Uzman Görüşleri, ”Çevrimiçi Müzik Bilimleri Dergisi”,Cilt:3, Sayı:3, Aralık, (Online Journal Of Music Sciences.2018), s.118

[9] Kadir VERİM, Teke Bölgesinde Kabak Kemane Ve Yörük Kemenesi, “İTÜ Porte Akademik Müzik ve Dans Araştırmaları Derneği”,Cilt:0 Sayı:7, Ağustos,İstanbul,(İstanbul Teknik Üniversitesi,2013), s.85

[10] Arslan AKYOL, Kabak Kemanenin Dünü Bugünü Ve Yarını, “ İnönü Üniversitesi Kültür Ve Sanat Dergisi (İnönü University Journal Of Culture And Art)”, Cilt: 3, Sayı: 1, Ocak, Malatya, (İnönü Üniversitesi,2017), s.164

[11] Onur ŞENTÜRK, Karadeniz Kemençesinin Yunanistan’daki İcra Geleneği,” ERDEM İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi”, Cilt:0, Sayı:78,Haziran, Ankara, (Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı,2020), s. 189

[12] Kaba Zurna, https://www.mgu.edu.tr/tr/faculty/calgi-egitimi-bolumu/pages/kaba-zurna.html Erişim Tarihi: 23.01.2021

[13] Kaval, http://www.genelturktarihi.net/kaval Erişim Tarihi:23.01.2021

[14]Tulum Türk Halk Müziğinde Nefesli Bir Çalgı, https://islamansiklopedisi.org.tr/tulum Erişim Tarihi:23.01.2021

[15] Davulun Tarihçesi, http://turkoloji.cu.edu.tr/HALKBILIM/61.php   Erişim Tarihi:23.01.2021

[16] Def, https://islamansiklopedisi.org.tr/def , Erişim Tarihi:23.01.2021

[17] Davul ve Darbukanın Tarihi, https://prezi.com/b8d4k0kp146e/davul-ve-darbukanin-tarihi/ Erişim Tarihi: 23.01.2021