TikTok
Kaynak: Daysi Calavia-Robertson / Newsday RM

TikTok Siyaseti Nasıl Şekillendiriyor?

İki araştırmacı Musical.ly döneminden bu yana uygulamadaki siyasi ifadeler üzerine çalıştı. Neler bulduklarına bir bakalım.

Milyonlarca genç Amerikalının kimliğini kamuya açtığı ve aynı zamanda keşfettiği bir platform olan TikTok, ideolojik oluşum, siyasi aktivizm ve trol paylaşımlar için önemli bir yer haline gelmiştir. Kendi içinde uzmanlaştığı alanlar var ve ana şirketi politikaya katılım konusundaki isteksizliğine rağmen —uygulama siyasi reklamlara izin vermiyor— çeşitli kampanyaların da ilgisini çekmiş gibi görünüyor. Aynı zamanda, insanların hızlı bir şekilde toplanıp harekete geçirilebileceği bir alan olduğu da aşikâr.

TikTok, birçok sandalyenin boş kalmasıyla sonuçlanan Oklahoma Tulsa’daki Trump mitingine karşı yürütülen sahte kayıt organizasyonunda oldukça etkili oldu. Polis şiddeti ve dünya çapında yürütülen Black Lives Matter protestolarının görüntüleri ve yorumlarının yayılmasını sağladı. Hatta platformda oluşturulan ve paylaşılan videolarla sık sık daha da fazlasını yapmaya devam ediyor. TikTok’un ayırt edici ve geniş kapsamlı görsel-işitsel dilini sürdürüyorlar: Genellikle esprili bir şekilde yön değiştiren, dikkatle düzenlenmiş, iğneleyici ve müzikal. The New York Times da dâhil olmak üzere büyük bir çoğunluk tarafından TikTok gençlerinin dünyayı kurtaracağı ileri sürülüyor.

Fakat gerçek çok daha karmaşık. Bir araştırmacı ekibi, TikTok daha TikTok olmadan önceki zamanları da içerecek şekilde uygulamadaki siyasi ifadeyi inceliyor. TikTok kullanıcısı olmayanlar, bunun siyaset sahnesine aniden giriş yapmış bir oluşum olduğunu ve kolektif bir politik kimlik benzeri bir şeye sahip olduğunu düşünebiliyorken, araştırma farklı bir tablo çiziyor. Bir platformun neler yapabileceğini ve sınırlarını keşfeden milyonlarca gençten oluşan çeşitli, yaygın ve dağınık bir topluluğu tasvir ediyor. Yani, selefleriyle olan benzerliklerine rağmen eşsiz ve tuhaf bir yer.

Columbia Üniversitesi Teachers College’da iletişim ve medya üzerine incelemeler yapan öğretim üyesi Ioana Literat ve Kudüs İbrani Üniversitesi’nde iletişim profesörü olan Neta Kligler-Vilenchik bir e-posta görüşmesinde TikTok’taki siyasi ifadelerin özelliklerini ve neden yeni bir fenomen gibi hissettirdiğini tartıştılar.

TikTok’un ilerici genç politikaların geliştirildiği bir platform olduğu fikri, uygulamayı kullanmayan insanlar arasında gittikçe rağbet görüyor. Uygulamayı kullanmayan bu kitlenin gençlerin siyasi ifadeleri açısından TikTok’ta ne bulmaları şaşırtıcı olabilir? Ortalıkta fikir birliğine benzeyen bir şey var mı?

Ioana Literat: Bu eğilimi özellikle son zamanlarda ben de fark ettim. Hem de sadece Twitter gibi eski denebilecek sosyal medya uygulamalarında değil, basında da. Ütopya ve distopya arasında gidip gelen gençlik tutumları—özellikle de çevrimiçi tutumlar— hakkında daha büyük tartışmalara giriyor.

Gençlik, bir yandan siyasi ifadenin kolaylaştığı demokrasinin geleceği olarak takdir ediliyor (ya da ayrıştırılıyor, Greta Thunberg ve Parkland gençliğini düşünün). Ancak öte yandan, insanlar kamuoyu yoklamalarında görünmedikleri konusunda endişeleniyor, yanlış bilgilendirmenin kurbanı oluyor ya da artık gazete manşetlerini umursamıyor. Ve bunların hepsi doğru. Bu bir ve/veya durumu değildir.

Neta Kligler-Vilenchik: Distopyadan ütopyaya uzanan aşırı görüşler, sadece gençlik tarafından değil, aynı zamanda önemli ve yeni olan herhangi bir medya fenomeni ile de dile getirilmektedir. Sokrates’in yazılı kelimenin bilgeliği yok edeceği kaygısından beri, her yeni teknolojinin ya kurtarıcımız (internet, dünyadaki tüm insanları tek bir küresel topluluğa dönüştürecek!) ya da felaketimiz (robotlar yüzünden hepimiz işsiz kalacağız!) olduğuna inanıla gelmiştir. Bana göre, bu süreklilik oldukça güven verici; çünkü bize korkularımızın ve umutlarımızın belirli bir yeni teknolojiye o kadar da bağlı olmadığını gösteriyor. Daha çok, teknoloji ne kadar yeni ya da anlaşılmaz olursa olsun geniş toplumsal korkular ve umutlara bağlıdırlar. Yetişkin yorumcularının çoğu için, TikTok büyük bir bilinmezden ibarettir.

Dr. Literat: Gençliğin politik ifadesi açısından bakarsak, TikTok’ta dinamik ve etkili bir liberal aktivist topluluğunun varlığına karşın, aslında muhafazakâr politik ifadeler de mevcut ve Trump yanlısı sesler kesinlikle platformda belirli bir kitleye hitap ediyor.

Bunun doğru olduğunu 2016 seçimleri sonuçlandıktan sonra Musical.ly hakkındaki ilk araştırmalarımızda bulduk ve bu durum 2020 seçimlerine hazırlandığımız bugünlerde TikTok için hala geçerliliğini koruyor. TikTok’ta güçlü siyasi ifadeler ve aktivist örgütlenmeler bulabilirsiniz. Gençler tarafından yapılan, Trump ve Obama’yı tiye alan playback’ler (ikisi için de ısrarlı ve iğneleyici olacak şekilde) bulabilirsiniz. Ayrıca çok sayıda ırkçı ve cinsiyetçi içerik, komplo teorileri, yalan/yanlış bilgilendirme ve silah koleksiyonlarını göstererek Konfederasyon bayrakları ile poz veren çocuklar bulabilirsiniz.

Platformda gördüklerimizi fikir birliği olarak ifade etmek zor. Bilakis, TikTok’un gençler için çeşitli politik ifadeleri yansıtmalarını mümkün kıldığını görüyoruz —yani, paylaşılan sembolik kaynakları kullanarak benzer düşünen kitle ile kasıtlı olarak bağlantı kurmalarını sağlıyor.

Dr. Kligler-Vilenchik: Paylaşılan sembolik kaynaklar fiziksel (MAGA-Make America Great Again- şapkaları), görsel (Black Lives Matter hareketi için havaya kaldırılan kapalı yumruk) ya da hashtag (#alllivesmatter) şeklinde olabilir. Viral danslar, popüler şarkılar vb. gibi TikTok’a özgü öğeler, bağlantıları kolaylaştırmaya ve gençliğin politik ifadesinin kolektif yönlerini ön plana çıkarmaya yardımcı olan sembolik kaynaklardır.

TikTok’ta siyasi çekişmenin ortaya çıktığı farklı yollar var mı? Bazı daha eski platformlardan aşina olduğumuz çekişme türlerine özellikle uygun görünmüyor.

Dr. Literat: Nispeten daha az kesişen politik sohbetler var (Örneğin, partizan taraflarla politik olarak çok yönlü olanlar arasında). Ve bu olduğunda, çok verimli olmuyor. Yine de çok kutuplaşmış bir tartışma olarak kalıyor. Hem politik ifade hem de siyasi diyalog/çatışma açısından

TikTok hakkında oldukça özel bir nokta da her şeyin gençlerin kişisel kimlikleri ve deneyimleriyle filtrelenmesidir. Platformdaki siyasi diyalog oldukça kişiseldir ve gençler genellikle siyasal görüşleriyle doğrudan ilişkili olacak şekilde farklı sosyal kimlikleri ifade edecektir —Örn. siyahî, Meksikalı, LGBTQ, taşralı, köylü vb.

Diğer sosyal medya platformlarındaki siyasi konuşmaların kişisel olmadığını kastetmiyorum, ama karşılaştırmalı inceleme yaptıktan sonra, TikTok’ta öne çıkan ve büyük çoğunluğu oluşturan gençlik kimliklerinin gerçekten ne kadar etkilendiğini görüyoruz.

Dr. Kligler-Vilenchik: Ortak sembolik kaynaklar yoluyla benzer düşünen bir kitleyle iletişim kurma yöntemi olan kolektif siyasi ifade fikrine dönersek, bunun en azından siyasi görüşler arasında bir fikir alışverişi imkânı sağladığını görüyoruz.

Böylelikle, bazı kullanıcılar videolarını #bluelivesmatter hashtag’iyle etiketlemeyi seçebilir ve belirli bir kitleye hitap edebilir. Ancak yine aynı şekilde, videolarını bu kez #blacklivesmatter hashtag’iyle etiketleyebilir ve bu şekilde farklı bir görünümle farklı bir kitleye ulaşabilir. Bu tarz paylaşımlar, genellikle ironik bir şekilde başkalarının görüşlerinin parodisi olarak canlandırılır (Örn. beyazların ayrıcalıkları fikrini öne süren #whitelivesmatter etiketli bir video) ancak bu aynı zamanda taraflar arasındaki konuşmayı ateşlemenin bir yolu olabilir.

Son olarak, kayıt olma şansınız olduysa, son birkaç hafta içinde TikTok’ta BLM, ırkçılık ve polis/güvenlik güçleriyle ilgili gençlik ifadeleri hakkında şaşırtıcı bir şey fark ettiniz mi?

Dr. Literat: Genç politik ifadesinin kolektif yönleri (Örn. Childish Gambino’nun “This Is America” gibi sık kullanılan şarkılarında), TikTok’ta BLM ile ilgili paylaşımlar bağlamında çok dikkat çekicidir.

Hashtagler gibi, bu şarkılar da videolar arasında bir bağlayıcı gibi işlev görür. Aynı zamanda, öfkeden sersemliğe, itirafçılardan özgün şarkılara, protestoların çekimlerine, “meme”lere, röportajlara veya sözlü tarihe kadar ifade tarzı ve değerler sistemi açısından çok geniş bir çeşitlilik söz konusu.

Bu kolektif siyasi ifade kavramıyla bağlantılı olan kuşaksal farkındalık ve kuşak dayanışması duygusu da var. Protesto görüntülerinde, bununla alakalı birçok ifade görmek mümkün: “Z kuşağı dünyayı değiştirecek”, “Neslimiz çok güçlü”, “Neslimizi tüm kalbimle seviyorum” —ki bu gerçekten çok ilginç çünkü kuşaklar, özellikle Z kuşağı veya Alfa kuşağı gibi terimler, genellikle dış gözlemcilerin(akademisyenler, yorumcular, markalar vb.) gençleri ifade ediş biçimidir.

Belki de gençler bu terimleri yöntemlerini sürdürmek için kullanıyor olabilirler veya belki de bu daha geniş söylemler de gençlik söylemine giriyor.

Dr. Kligler-Vilenchik: ABD’de neler olup bittiğine dışarıdan baktığımızda (Ben İsrail’deyim), aynı hashtag’lerin ABD dışındaki insanlar tarafından Black Lives Matter hareketini desteklemek ve aynı zamanda yerelleşmiş ırkçılık ve hükümet karşıtı protesto örneklerine bağlamak için nasıl kullanıldığını hayretle izliyorum.

İsrail’de, BLM ile dayanışma protestolarının verdiği ilhamla ırk ayrımcılığı ve polis şiddetine maruz kalan Etiyopya kökenli İsrailliler de protesto gösterileri yapıyor. Bu, gençlerin kişiselleştirilmiş siyasi bir mesajı TikTok aracılığıyla nasıl daha geniş bir siyasi çevreye duyurabileceğini çok iyi anlatıyor.

Yazar: John Herrman

Kaynak: The New York Times