Ana Sayfa / Yazılar / Ekonomi / Araştırma Yazıları / Sürdürülebilir Şehirler ve İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin Yürüttüğü Projeler
Sürdürülebilir Şehirler
İndigo Dergisi'nden Alınmıştır.

Sürdürülebilir Şehirler ve İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin Yürüttüğü Projeler

GİRİŞ

Küreselleşmenin getirmiş olduğu artan nüfus ile birlikte kentler birçok olumsuzlukla karşılaşmakta ve bu noktada belediyelere daha fazla sorumluluk düşmektedir. Özellikle her kesimden nüfusu bünyesinde barındıran şehirler sürdürülebilir bir yaşam sağlayabilmek açısından daha hassas davranmalıdır. Bu şehirlerden biri de İzmir olarak karşımıza çıkmaktadır. Çok fazla göç alan bir şehir olduğu için gelir eşitsizliklerini azaltarak herkes için yaşam alanı oluşturmak İzmir’in asli görevleri arasında yer almaktadır. Bunu yaparken kayıt dışı yerleşim olan gecekonduları ortadan kaldırarak sürdürülebilir bir kent olma yoluna gitmesi gerekmektdir. Önemli unsurlardan biri olan dünya miraslarının da kentsel dönüşüm aşamasında korunması gerekmektedir.

Bu çalışmada öncelikle, sürdürülebilir kent kavramı tanımlanmıştır. Bu kavram ve gerekçelerini tam olarak açıklayabilmek adına Avrupa Komisyonunun belirlemiş olduğu Sürdürülebilir Şehir Kriterleri dikkate alınmıştır. İzmir özelinde sürdürülebilirlik kavramı somutlaştırılarak İzmir Büyükşehir Belediyesi‘nin yapmış olduğu projelere yer verilmiştir. Bu projeler daha çok artan nüfusu karşılamak için yapılan şehir planlamalarını ve ekosistem bozukluğu sonucu oluşan iklim değişikliklerine dayanabilecek mimari yapılar oluşturmaya yöneliktir. Çalışmanın literatüre kazandırmak istediği, artan nüfusla birlikte sürdürülebilir kentler olgusuna dikkat çekmek ve bu konuda yapılacak çalışmalara bir nebze de olsa yol gösterebilmektir.

1. SÜRDÜRÜLEBİLİR KENTLER VE YAŞAM ALANLARI

Sürdürülebilir şehirler, sürdürülebilir kalkınma hedeflerinden on birinci hedefinde yer alır. Sürdürülebilir kalkınma hedefi, yani küresel hedefler, gelir eşitsizliği sonucu oluşan yoksulluğu kaldırmak, artan çevre kirlilikleri ve küresel ısınmayla beraber Dünya’yı korumak ve insanlığın hepsinin barış ve huzur içinde yaşamasını sağlamak için yürütülen hedeflerdir.

Kentsel sürdürülebilirlik, sürdürülebilir kalkınma ve şehirleşme jargonlarının beraber kullanılmasıdır. Bu tanıma baktığımızda, sürdürülebilir şehir gelişimi olarak da düşünebiliriz.

Kentsel sürdürülebilirlik, son zamanlarda yerleşim yerleri için tartışılan kavramdır. Sebebi ise, kent nüfus oranı kır nüfus oranının önüne geçmiş bulunmakta. 2050 yılına kadar ise kır nüfus oranı dünya nüfus oranının içinde üçte bir oranla yer alacak. 1990 yılından bu yana artan mega kent sayısı var ve bu sayısıyla beraber artan kent nüfusu var. Kentsel sürdürülebilirliğin önemli olmasının sebebi, eğer önümüzdeki otuz bir yıl içinde kent yaşamını iyi bir şekilde yönetemezsek, sürdürülebilir kalkınma konusunda ilerleyen yıllarda başarısız oluruz.

Sürdürülebilir şehir hedefinde, yerel ve ulusal yönetimlere önemli işler düşüyor. Çünkü hızla artan nüfus sonunda, yoksulluk artıyor, şehirlerin güvenirliliğinde azalma oluyor, erişilebilir konut sıkıntısı, enerji ve su gibi önemli tüketim alanlarının dağılımında dengesizlik oluyor. Bu yüzden şehirlerin sürdürülebilir olması önemlidir.

1.1. SÜRDÜRÜLEBİLİR KENT KRİTERLERİ

Avrupa Komisyonu’nun sürüdürülebilir kentler için hazırladığı raporda, sürdürülebilir şehir kriterleri toplam on altı kriterden oluşuyor. Bunlar; iklim değişikliği, hava kalitesi, asitleştirme, ekosistem toksikasyonu, atık yönetimi, kentsel hareketlilik, enerji ve su tüketimi, kirlilik, sosyal adalet, konut kalitesi, kentsel güvenlik, ekonomik kentsel sürdürülebilirlik, vatandaş katılımı ve benzersiz sürdürülebilirlik olarak kriterlerini belirlemiştir.[1]  Bu kriterlerin ne anlama geldiğini tablo1’i inceleyerek görebiliriz.

Tablo 1: Sürdürülebilir Kent Ve Topluluk Kriterleri

KRİTERLER KRİTER ÖLÇÜTLERİ
Küresel İklim Yayılan karbondioksit, metan, azotproksit ve kloroflorokarbonlar
Hava Kalitesi Hava kirliliğinin trafiği dolduracak şekilde artması
Asitleştirme Hektar başına kükürtdioksit, azotdioksit ve amonyak birikmesi
Ekosistem Toksikasyonu Etrafa yayılan çevreye zararlı gazların veya maddelerin çevrede kalma süresi
Atık Yönetimi Yılda kişi başına düşen toplam  atık(endüstriyel atık, evsel atık vs.)
Kentsel Hareketlilik/Temiz Ulaşım Şahsi araçla yapılan yolculuğun sayısı ve mesafesi
Enerji Tüketimi Evde, endüstriyelde, üçüncül sektörde kullanımı ve kamusal alanlar için yılda kişi başına düşen petrol tonu
Su Tüketimi Yılda kişi başına düşen metreküp
Kirlilik Gürültü, koku veya görsel kirlilikten etkilenen nüfus oranı
Sosyal Adalet Yoksulluk, işsizlik, eğitime erişim eksikliği ve boş zamandan etkilenen nüfus yüzdesi
Konut Kalitesi Konut eksikliğinden veya yetersiz konut ortamlarından etkilenen nüfus yüzdesi
Kentsel Güvenlik Suç veya trafik kazalarından etkilenen nüfusun toplamı
Ekonomik Kentsel Sürdürülebilirlik Şehir eksi toplamı içindeki bireysel gelirler; yıl başına düşen kişi başına kirlilik hasarı
Yeşil, Kamusal Alan Ve Miras Yeşil veya kamusal alanların ve iyileştirilmesi gereken yerel mirasın yüzdesi
Vatandaş Katılımı Yerel seçimlere katılan veya kentsel gelişim ve yaşam kalitesi için derneklerde aktif üye olarak bulunan nüfusun toplam yüzdesi
Benzersiz Sürdürülebilirlik Şehirler tarafından tanımlanacak – bu gösterge, çevresel, sosyal ve ekonomik boyutları ile benzersiz faktörlerin veya olayların kentsel sürdürülebilirliğe ne derece yol açtığını göstermelidir.

Kaynak: Science for Environmental Policy In-Depth Report: Indicators for Sustainable Cities, European Comission, November 2015, Issue 12.

Sürdürülebilir Kalkınma Platformu’nda ise, 2030 yılına kadar hedefleri; kent nüfusunun yeterli ve herkese uygun konuta erişilebilirliği olması ve gecekondularda yani resmi olmayan yerleşim yerlerinin iyileştirilmesi, herkesin ulaşabileceği, sürdürülebilir ve fiyatının makul olacağı özellikle, savunmasız durumda olan çocuk, yaşlı, engelli kişilerin de erişebileceği toplu taşıma altyapısının oluşturulmasının yanı sıra kara yolu güvenliğinin de sağlanması, sürdürülebilir şehir planının yapılması ve uygulanması, dünyanın kültürel ve doğal mirasının korunması yönünde politikaların güçlendirilmesi, doğal afetlerin yarattığı tahribat sonucu küresel GSMH(gayri safi milli hasıla)’ya göre oluşan iktisadi sorunları düşürmek, belediyelerin hava kalitesine olan öneminin arttırıcı politikalar ve kişi başına düşen çevre kirliliğini azaltmak, savunmasız kişiler için( kadın, çocuk, yaşlı) yeşil ve kamusal alanlara erişebilirliğin arttırılması, yerel ve ulusal kalkınmaları güçlendirerek şehir ve kırsal alanları pozitif ekonomi, sosyal ve çevre ilişkilerini desteklemek, 2020 senesine kadar da, artan kent nüfusunun konut alanlarını arttırmak aynı zamanda doğal afetlerle de mücadele sonucu iklim değişikliğini azaltmaya yönelik projelerin yapılması, yerel malzemelerle esnek ve sürdürülebilir binaların inşa edilmesini ekonomik ve teknik olarak desteklemektir.[2]

2. İZMİR’DE SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK

İzmir ilinde sürdürülebilirlik, son yıllarda kentte artan göçler sonucu önemlidir. Kentin artan nüfusu sonucu, konut ihtiyaçlarına olan talep arttı, bu talebin artması demek, artan konut sayısı demek fakat konutlar artarken doğanın veya yeşil alan durumunun azalması demek. Artan nüfus, trafik sorununu da beraberinde getirir. Bu da altyapı sorunları ve toplu ulaşımın yeniden iyileştirilmesi demek. Sonuç olarak, İzmir kentinin sürdürülebilirliğe ihtiyacı var ve yıllar geçtikçe artan nüfus sonucu kentin sürdürülebilir olması için belediye şimdiden yürüttüğü projelerle bunu destekliyor.

2.1. İZMİR BELEDİYESİ’NİN YÜRÜTTÜĞÜ PROJELER

İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin kent için proje ve çalışmaları bulunmaktadır. Altı projesi kent ve kent nüfusuna yönelik olurken, dört proje, sürdürülebilir kent için yürütülüyor. Bunlardan ilki, “Türkiye’de Sürdürülebilir, Ulaşılabilir ve Kapsayıcı Kentsel Hareketlilik için Teknik Yardım”dır. Bu başvuruda hedef, kentin ulaşımındaki sürdürülebilirlik için çalışmalar yaparak, ulaşım konusunda daha iyi bir sürdürebilirlik için çalıştayların yapılması bu çalıştayların sonucunun olumlu olmadığını görmek için ise, kent nüfusunun yapılan değişiklikler üzerindeki etkisini gözlemlemek.[3]

İzmir kenti için sürdürebilir kent projesi olan, “Green Re-vision: Dayanıklı Kentler İçin Çerçeve Oluşturulması”, amacı, kentte iklim değişikliği ile mücadelesidir. Bu mücadele için kentin potansiyel yeşil altyapısının kullanılması, geliştirilmesi ve desteklenmesinin yanı sıra iklim değişikliği bilincinin oluşması için kamu halkını bilgi ve deneyim sahibi etmektir. Peki İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin bu projedeki rolü nedir? Belediye’nin bu projedeki rolü, iklim modellerini kullanarak, değeri tahminlenen yağış, su seviyesi, yağış tutma kapasitesini takip edip bu riskleri değerlendirmek, kamu bilincinin oluşması için farkındalık çalışmaları yapmak, kentin daha dayanıklı olması için öneriler geliştirmek ve kurumsal kapasiteyi arttırmak.[4]

Kentin, diğer ülke kentleriyle yürüttüğü diğer bir proje ise, “Urban GreenUp” projesidir. Bu projede ise, dünyada yaşayan kent nüfus oranı kırda yaşayan nüfusun üstünde ve ilerleyen zamanlarda bu kent nüfusunun da artması düşülmektedir. Artan kent nüfusu karşısında, kentlerin sürdürebilirliği için kent gelişimi ve tasarımı esas hedeftir. Bu projede, yeşil çevre temelli çözüm uygulanması konusunda, şehirlerin doğal bünyelerine uygun şekillendirme hedefiyle; yöntemlerin geliştirilmesi, yerel yetkililerin ve ortakların çevre temelli sonuçları daha verimli uygulanması, ve iklim değişikliğinin sebeplerini ortadan kaldırmak için sınırların geliştirilmesi, şehirlerin tekrar çevreyle iç içe olması için planlamaların yapılması gerekliliği olarak belirlenmiştir. Bu belirlenen hedef ve planlamalara uygun, stratejik şehir planlamalarına uygun ve aynı zamanda şehirle çevreyi entegre edebilecek üç şehir belirlenmiştir. Bunlar, Türkiye’den İzmir ili, İspanya’dan Valladoid ili ve İngiltere’nin Liverpool ilidir. Ayrıca bu program, hedeflenen uygulama ve projeler sonucu elde edilecek verilerin aktif bir şekilde izlenmesi sonucu modellenerek ve bu modelin yalnız Avrupa şehirleri için değil tüm dünya şehirlerinin de kullanabileceği bir model haline getirilmesi amaçlanmaktadır.[5]

Sürdürülebilir kent için yürütülen son proje ise, “CITyFIED Geleceğin Tekrarlanabilie, Verimli ve Yenilikçi Bölge ve Şehirleri” programı. Bu programın amaçlananları; kent ve kentin çevresinde enerji verimliliği ve CO2 oranında iyileştirmeye yönelik inovatif tümleşik enerji sistemlerinin gösterilmesi amaçlanmaktadır. Sonuçta, programda, kent çevresinde ısıtma ve soğutma, konutların enerjiyi etkin halde kullanabilmesi için sistemlerin yenilenmesi ve elektrik tevzisi için belirlenen bazı şehirler; Laguna de Duero, Soma ve Lund şehirleri olmuştur. İzmir Belediyesi de bu tevzi için on bir şehir arasında yer almaktadır.[6]

SONUÇ

Sürdürülebilir şehirleşme ya da topluluklar, biyoçeşitliliğin korunması ve doğada zarar gören yerlerin iyileştirilmesi için hem sosyal olarak hem ekonomik olarak düşünülebilir. Kentleşmenin beraber getirdiği çevresel sorunlar sosyal ve ekonomik olarak birbirinden bağımlı düşünemeyiz.

Bir kentin sürdürülebilir olması için, kent için alınan fikirlerde yerel örgütlerin ve belediyenin ortak çalışması gerekiyor. Yerel örgütlerden kastımız ise, meslek odaları, belediyeyle beraber iş yapan akademik kuruluşlar, sivil toplum örgütleri gibi örgütlenmelerden bahsediyoruz. Yerel örgütlerin, kent için beraber karar alması, kararların şeffaflığını ve sürekliliğini getirir. İncelediğimiz her iki şehirde, kentlerinin sürdürülebilir olması için adımlar atmış, atmaya da devam ediyor. İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin ise Avrupa Birliği ile beraber yürüttüğü projeler, ilerleyen yıllarda sürdürülebilir şehir için önemli projeler.

Sonuç olarak, önümüzdeki yıllarda sürdürülebilir kalkınmanın devamını istiyorsak, önce kentlerimizin sürdürülebilir olması gerekli.

Kaynakça

Kaynakça

Keskin, E. B: Sürdürülebilir Kent Kavramına Farklı Bir Bakış: Yavaş Şehirler (Cittaslow). Paradoks Ekonomi, Sosyoloji ve Politika Dergisi. 8(1), 81-99, 2012.

Alpay ve diğerleri: Ekolojik Tasarım Kriterlerine Göre Kent Parkı İyileştirme Modeli: İzmir Kültürpark Örneği. TMMOB 2. İzmir Kent Sempozyumu, 329-344, 2013..

Durguter, H: Kent Modelleri ve Sürdürülebilir Kent Yönetimi. Turkish Studies-International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turki, 7(3), 1053-1065, 2012.

Anonymous: Sustainable communities definitions, Institute for Sustainable Communities, 2001, https://sustain.org/FAQscdef.html (ET: 20.06.2019).

Brundtland, G: Ortak Geleceğimiz Dünya Çevre ve Kalkınma Komisyonu, Raporu, Türkiye Çevre Sorunları Vakfı, Ankara, 1987.

Günerhan, S. A., Erdem, Ü. ve Günerhan, H: Çevre ve Şehircilik Bakımından Yavaş Şehir Hareketinin Gelişimi, Sibel Ağı: Sablon, 2010.

Dipnotlar

[1] Science for Environmental Policy In-Depth Report: Indicators for Sustainable Cities, European Comission, November 2015, Issue 12.

[2] Sustaniable Development Goals, Progress of Goal 11 In 2019, Report of The Secretary-General , Special Edition: Progress Towards The Sustainable Development Goal, https://sustainabledevelopment.un.org/sdg11 (ET: 22/06/2019).

[3] İzmir Büyükşehir Belediyesi, Kurumsal, AB ve Proje Çalışmalarımız, https://www.izmir.bel.tr/tr/YurutulenProjeler/134/67 (ET: 21/06/2019).

[4] A.g.e. İzmir Büyükşehir Belediyesi.

[5] A.g.e. İzmir Büyükşehir Belediyesi.

[6] A.g.e. İzmir Büyükşehir Belediyesi.

Bu makaleye atıf için: Ad soyad, Kurum Adı, Sayfa Adı ya da Başlığı, Yayın Tarihi , Web Adresi, ( Son Güncellenme Tarihi / Erişim Tarihi ) formatında belirtilmesi gerekmektedir.
Telif Hakları hakkında detaylı bilgi için tıklayınız.

Ege Birsu Alkan

Ege Birsu Alkan
TESAD Ekonomi Masası Araştırmacı Yazarı

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir