SPARTA

Sparta, Antik Yunan’da savaşçı bir toplumdu ve rakip şehir olan Atina’yı Peloponez Savaşlarında yendikten sonra en yüksek gücüne ulaştı.(M.Ö 431-404). Sparta kültürü, devlet ve askeri sadakat merkezli idi. Sparta erkekleri 7 yaşında devlet destekli sıkı bir askeri eğitim ve sosyalleştirme programına girerdi. Agoge olarak bilinen bu sistemde görev, disipline ve dayanıklılık vurgulanırdı. Sparta kadınları askeri alanda aktif olmamalarına rağmen diğer Yunan kadınlardan daha fazla eğitimli ve zevk sahibi bir statü ve özgürlüğe sahiplerdi. Sparta erkekleri profesyonel askerlerdi. bütün el emeği işleri köle sınıfında olan Helotlar yapıyorlardı. Askeri kahramanlıklarına karşın Sparta’lıların egemenliği kısa sürdü.  M.Ö 371’de Thebes tarafından Leuctra Savaşında yenilgiye uğratıldılar ve imparatorlukları uzun bir düşüş dönemi içine girdi.

SPARTA TOPLUMU

Sparta, Lacedaemon olarak da bilinen ve bugün ki Güney Yunanistan’da Laconia bölgesinde bulunan antik Yunan şehir devleti idi. Sparta’nın nüfusu 3 ana gruptan oluşuyordu. Spartalılar ya da Spartiates’ler yani tam vatandaş olanlar. İkincisi Helotlar ya da serfler/köleler ve üçüncü olarak Perioeci’ler yani ne vatandaş ne köle olanlar. Perioeci ismi, sakinlerin olduğu çevre olarak anılırdı. Bunlar çalışan tüccarlar ve esnaflardı ve Spartalılar için silah yapıyorlardı.

BİLİYOR MUYDUNUZ ? 
Sparta kelimesi, kendi kendine ölçülü olan, basit, tutumlu ve sade olan demektir. Laconic kelimesinin özü, öz ve özlü olan olarak Spartalılar tarafından türetilmiş ve kısa konuşma ödülü diye geçer.

Tüm sağlıklı Sparta erkekleri itaat, cesaret, dayanıklılık ve kendini kontrol etmek için devlet destekli olan Agoge eğitim sistemine katılmak zorundaydı. Sparta erkekleri hayatlarını askeri hizmete adamışlardı ve yetişkinlik dönemlerinde komünal hayat yaşarlardı. Bir Spartalı’ya her şeyden önce ailesi de dahil olmak üzere önce devlete karşı sadakatli olması öğretilirdi. Esir anlamına gelen Herotlar aslında Laconia ve Messenia’da dost Yunanlar olarak bilinir ve bunlar Spartalılar tarafından fethedilen yerlerde köle haline getirildiler. Spartalılar, Helotlar olmadan yaşayamazlardı çünkü Helotlar günlük işleri yapıyorlardı ve tüm gün çalışıyorlardı. Toplumun işleyişi içinde bunları elde tutmak gerekiyordu. Onlar çiftçi, yerli hizmetçi, hemşire ve askeri görevlilerdi.

Helotlardan sayıca üstün olan Spartalılar, Helotların tarafından çıkarılan ayaklanmaları zalimce ve vahşi bir şekilde bastırıyorlardı. Spartalılar Helotlara zorla şarap içirerek sarhoş ettirir ve onları meydanlarda aptallar gibi görünmesini sağlayarak onları aşağılıyorlardı. Bu uygulama aynı zamanda kendini kontrol etme özelliğini ve yetişkin bir Sparta’lının nasıl davranması gerektiğini gençlere göstermek için düşünülmüştü. Kötü muamele yöntemleri daha da aşırı olabiliyordu: Spartalılar çok zeki ve çok iyi yapılı gibi nedenlerle Helotlar’ı öldürmek için izin veriyorlardı.

ASKERİ SPARTALI

Atina, Yunan şehir devletlerinin aksine öğrenme, felsefe ve sanat merkezli bir şehir ama Sparta’da aksine savaşçı merkezli bir kültür vardı. Spartalı erkek vatandaşlara sadece bir işgal izni verilirdi. Bu yaşam tarzına erken başlarlardı. Sparta çocukları evden ayrıldığında ve Agoge sistemine girdiğinde 7 yaşında askeri eğitime başlardı. Bu çocuklar sert koşullar altında komünal yaşarlardı. Sürekli fiziksel yarışmalara(şiddet içeren) tabi tutulurlardı. Onlara yetersiz erzak verilir yiyecek çalma yeteneği ve diğer yaşam becerilerini öğrenirlerdi. Ergen erkek çocuklar içinde liderlik potansiyeli en iyi olan Crypteia* katılmak için seçilirdi. İlk hedefleri genel olarak, toplumu terörize etmek isteyen fitneci Helotları gizli bir polis olarak tespit edip öldürmekti. Sparta erkekleri 20 yaşında tam zamanlı bir asker olurdu ve 60 yaşına kadar aktif olarak görevde kalırdı.

Spartalılar, sabit askeri sondaj ve disiplin içinde olan ve Antik Yunan savaş tarzı Phalanx*oluşumu sayesinde yetenekli oluyorlardı. Phalanx’ta ordu birbirine yakın olarak, derin oluşumu olan koordineli kitle manevraları çalışırdı. Hiçbir asker diğerinden üstün düşünülmüyordu. Savaşa gitmeden önce Spartalı bir asker ya da bir hoplite, bronz geniş bir miğfer, zırh ve ayak koruyucu, ahşap ve bronzdan yapılmış yuvarlak bir kalkan ve uzun mızrak ve kılıç taşırdı. Spartalı savaşçılar ayrıca bilindiği üzere uzun saçlı olur ve kırmızı pelerin giyerlerdi.

SPARTALI KADINLAR VE EVLİLİK

Spartalı kadınlar bağımsız fikirli olmak için bir itibara sahipti ve Antık Yunan kadınlarından daha zevkli, özgür ve güçlüydü. Askeri alanda rolleri yok iken, yatılı okullardan ve erkek çocuklardan ayrı olmalarına rağmen resmi eğitim almışlardır. Bölümündeki arkadaşları çekmek için nişanlı kadınlar rekabet için cirit atma ve güreş olmak üzere atletik yarışmalar yapar aynı zamanda şarkı söyler ve dans ederlerdi. Yetişkin olarak Spartalı kadınlara mülkiyet ve yönetme izni verilirdi. Ek olarak, ev içi sorumluluklar; temizlik, elbise dikimi ve pişirme gibi görevler helotlar tarafından yapılıyordu. Spartalı’larda evlilik çok önemliydi. Devlet, savaşta ölenlerin yerine erkek çocuk sahibi olanlara savaşçı vatandaşlar yetiştirmek baskı yapardı. Birden çok oğlu olan babaların oğullarını ödüllendiriyor olabilirken, evlilikte geç kalmış olan erkek kamu alanında utanırdı.

Evlilik hazırlığı için Spartalı kadınlar başlarını traş ederlerdi; düğünden sonra saçlarını kısa tutarlardı.

Evli çiftler genel olarak evde yaşarlardı ama 30 yaşın altında olan evli erkeğin toplumsal barakalarda ayrı yaşaması gerekiyordu. Bu süre içinde kocalar eşlerini görmek için gece gizlice uzak yerlerden onları izlerlerdi.

SPARTA’NIN DÜŞÜŞÜ

M.Ö 371 yılında Sparta, Leuctra savaşında Thebans* ellerinde felaket bir yenilgiye uğradı. Ayrıca bir darbe de ertesi yıl Thebangenerali Epaminondas( d. 418 M.Ö/ ö.362 M.Ö) Sparta topraklarına saldırıya geçti ve Sparta tarafından bir kaç yüzyıl esir edilen Messenia’lı* Helotları kurtuluşunu sağladı. Spartalı’lar uzun bir düşüş sürecine rağmen ikinci bir güç olarak yaşamaya devam edeceklerdi. 1834’te Yunan Kralı Otto(1815-1867) Antik Spartion şehirleri yerine günümüz modern şehirlerin kurulmasını emretmiştir.

DİPNOT: Phalanx*: Genellikle mızrak ve benzeri silahlar kullanan askerlerin birbirinden ayrılmadan art arda saflar halinde savaşmasını esas kabul eden bir savaş düzenidir.
Crypteia*: Sparta’da seçkin gençler sınıfı. Helotları öldürerek kendilerini gösterme fırsatı bulurlardı.
hoplite*: Eski Yunanistan’da ağır zırhlı piyade askeri
*thebans: Antik Yunan Kenti
*messenia: Antik Yunan Kenti

Kaynak: http://www.history.com/topics/ancient-history/sparta#

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir