Ana Sayfa / Etkinliklerimiz / Kültür Sanat / Sıkıntılı İran’da Karanlığı Yenen Sanat
İran Kaçar Hanedanlığı Sanat Müze Sergi çeviri kültür sanat tesad

Sıkıntılı İran’da Karanlığı Yenen Sanat

Toronto’ daki Ağa Han Müzesinin yeni bir sergiyle döneme ışık tutmasıyla, artık yakın dönem İran tarihinde, Kaçar döneminden (1785-1925) daha karanlık bir devir düşünmek imkansız hale geldi. Acımasız bir hadım olan ve birbirleriyle mücadele içindeki İran aşiretleri arasındaki rekabete son veren Ağa Muhammed Han tarafından kurulan Kaçar Hanedanlığı, bir zamanların görkemli milletinin dizlerinin üzerine çöküşüne tanıklık etti.

Şah Abbas ve Nadir Şah gibi geçmiş hükümdarlar, İran’ın toprak bütünlüğünü sağlamak ve sınırlarını genişletmek için büyük bir gayretle savaşmış olsalar da, Kaçarlar İran’ın büyük bir kısmını kaybetmekle kalmayıp- Ermenistan, Gürcistan ve Aran-, Ruslar karşısında küçük düşürücü bir yenilgiye uğramış, ancak bunun yanında utanmaz bir şekilde İran’ın petrol gibi doğal kaynaklarını işleme yetkisini ve altyapısını, savurgan yaşamlarını finanse edebilmek amacıyla İngilizler’e vermişlerdir. Ülkeyi fiilen İngiliz ve Rus sömürgesi haline getirmişler ve sorumsuz yöneticilerin İran’dan çok kendilerini düşünmeleri, şüphesiz ki, Büyük Kiros gibi hükümdarların mezarlarında ters dönmelerine sebep olmuştur.

Ancak bu, Kaçar yönetiminin yalnızca siyasi yönüdür. Dışarıdan bakıldığında, şahların sarayları ve asilzadelerin konakları mücevherlerle kaplı olsa da, İranlıların geneli, pislik, sefalet ve cehalet içerisinde yaşıyorlardı. Hurafeler ve hastalıklar oldukça yaygındı, ülkenin yolları ve kervansarayları ise bakıma muhtaç haldeydi.

Kaçarların tüm yanlışlarına rağmen, Prens Mesud Mirza  Zel-ol Sultan’ın İsfafan’daki paha biçilemez Safevi mirasını yıkması da dahil, şu kabul edilmelidir ki, hüküm sürdükleri dönemde, İran, sanatsal anlamdaki en cesur dönemlerinden birine ve ikonik bir devre tanıklık etmiştir. Ağa Han Müzesindeki “Gelenekteki Dönüşüm: 19. Yüzyılda İran Sanatı” sergisinde, küratörler Ulrike El-Hamis ve Bita Pourvash, saray sanatçılarının hünerlerine ve Avrupai yeniliklerle bezenmiş İran düğün geleneklerine ışık tutan dönemin, el işçiliği eserlerinden bir potpuri sunuyorlar. El-Hamis, “Bazı objeler, gelenek, görenek ve inançların yeniden uyanışını yansıtırken, diğerleri son yeniliklerin ve güncel sanatsal fikirlerin büyük bir hevesle uyarlanmış biçimleridir. Bir diğer kısmı ise geleneksel ve güncel sanat anlayışlarının başarılı bir sentezini temsil etmektedirler.”

Ermeni, Farsi ve Gürcü asıllı Antoin Sevruguin tarafından çekilen bir dizi fotoğraf, Nasreddin Şah gibi hükümdarlarında  bu teknolojik uyarlamalarla ilgilenmekten hoşnut olduklarını göstermektedir. Ayrıca, Şir ü Hurşid süslemelerinde  ve bazı pipolarda olduğu gibi birçok mücevher kaplı eşyada yeni bulunan bir emaye kaplaması kullanılmıştır. Hem Şehname gibi bazı Fars edebiyatı klasiklerinin taş baskıları, hem de Tahran’ daki  pencere pervazları, El-Hamis’ in bahsettiği Avrupai motiflere  örnek teşkil etmektedirler. İran hassasiyetinin Avrupa estetiği ile kusursuz birleşimi özellikle de kapağında Nasreddin Şah’ın Avrupa tarzı bir portresinin bulunduğu  Gülşen-i Raz baskısında oldukça çarpıcı bir şekilde ortaya konmuştur.

Kaçar Hanedanlığı ile ilgili, sosyo-politik perspektiften bakıldığında söylenecek çok bir şey olmasa da, Ağa Han’daki sergi, dönemin sanatçılarını ve batılı yeniliklerin ve yaklaşımların sanatsal çalışmalara dahil edilişini göstermesi açısından bir teselli niteliğindedir. El-Hamis’ in de belirttiği gibi, burada odak noktası, hanedandan ziyade İran ve bir bütün olarak İran kültürü. Ona göre burada amaç, dinamik, ilham verici ve sofistike bir ülkeye ve onun sarsıcı gerçekler ve batılı yanılgılarla sıkıştırılmış  insanlarına karşı empatiye  ve düşünmeye sevk eden bir anlayışın ortaya konulmasını sağlamaktır.

Kaynak: https://www.theartnewspaper.com/review/in-a-troubled-iranian-era-art-defied-darkness

Çevirmen Hakkında

Hatice Beyza Sezgin / TESA İngilizce Çevirmeni

Boğaziçi Üniversitesi 

Tarih

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir