zelandiya
Kaynak: Al Jazeera

Sekizinci Kıta “Zelandiya”

2017’de bilim insanları, “Zelandiya” adı verilen batık bir kara parçası olduğunu doğrulamışlardı ancak o zamanlarda tam bir harita çizemedikleri için Madagaskar adasına benzeyen küçük bir kıta olduğunu düşündüler.

Ancak, 22 Haziran Pazartesi günü, GNS Bilim Yeni Zelanda’da dünyanın sekizinci kayıp kıtasını duyurdu.

Eşi benzeri görülmemiş ayrıntılarla kıtanın şeklinin ve yüzeyinin bir haritasını çıkardıklarını ve internet kullanıcıların kıtayı iyice keşfedebilmeleri ve araştırabilmeleri için haritalarını etkileşimli bir internet sitesine koyduklarını söylediler.

Güzide Haritalar

Yeni Zelanda Enstitüsü “GNS Science”ın basın açıklamasında, ekip lideri Nick Mortimer, bu haritaların ortaya koyuluş amacının Yeni Zelanda jeolojisi ve Pasifik Okyanusu’nun Güney Batı tarafının ayrıntılı, eksiksiz ve güncel bir resmini sunmak olduğunu ifade etti.

ScienceAlert web sitesi tarafından yayınlanan Business Inside’a sunduğu raporda Aylen Woodward, Mortimer ve meslektaşlarının tektonik görünümünün yanı sıra (okyanus tabanının şekli ve derinliği) Zelandiya kıtasının etrafındaki derinlik ölçerinin haritasını çıkararak tektonik plakaların sınırları boyunca Zelandiya kıtasının konumuna ulaştıklarını aktardı.

Bu haritalar, milyonlarca yıl önce sular altına gömülmeden önce Zelandiya’nın nasıl oluştuğu hakkında yeni bilgiler ortaya koyuyor.

Zelandiya’yı gösteren batimetrik harita. (Kaynak: Al Jazeera)

Sular Altında Bir Kıta

Zelandiya, Avustralya kıtasının neredeyse yarısına denk gelen yaklaşık iki milyon mil kare (5 milyon kilometrekare) alanı kaplamaktadır.

Ancak kıtanın sadece %6’sı deniz seviyesinin üzerindedir. Bu kısım Yeni Zelanda ve Yeni Kaledonya’nın kuzey ve güney adaları olarak ortaya çıkmaktadır ve geri kalanı sular altındadır. Bu durum, kıta ile ilgili araştırmalar yapılmasını zorlaştırmaktadır.

Sular altında kalan kıtayı daha iyi araştırabilmek için Mortimer ve ekibi hem Zelandiya’yı hem de etrafındaki okyanus tabanının haritasını çıkardı. Bu haritalarda, oluşan derinlikleri, kıta üzerindeki dağların ve yamaçların suyun yüzeyinden ne kadar yüksekte olduğunu gösterdiler.

Harita ayrıca sahil şeritlerinin, bölge sınırlarının ve deniz altında kalan ana bölgelerin isimlerini de gösteriyor. Bu harita, 2030 yılına kadar tüm okyanus tabanının haritasını çıkarmak için küresel bir girişimin bir parçası olarak kabul ediliyor.

GNS’de bilim adamları tarafından sular altında kıtaların oluşumunu sağlayan yer kabuğunun çeşitleriyle, yaşı ve belirgin çatlakları ile ilgili ikinci bir harita sunuldu.

Dünyanın kütlelerini oluşturan en eski ve en kalın yer kabuğu türüne sahip olan kıta kabuğu kırmızı, turuncu, sarı ve kahverengi kabuklardır. Genellikle daha genç olan okyanus kabuğu mavi rengindedir. Kırmızı üçgenler yanardağların nerede olduğunu gösterir.

Bu harita aynı zamanda, çeşitli tektonik plakalar arasında Zelandiya’nın yerini, bu plakaların yitim olarak bilinen bir süreçte nasıl diğerinin altına itildiğini ve bu hareketin ne kadar hızlı gerçekleştiğini göstermektedir.

Kıtanın tektonik haritası. (Kaynak: Al Jazeera)

85 Milyon Yaşında

Zelandiya kavramı, ABD deniz jeofiziği profesörü Bruce Lewindic tarafından ilk kez 1995 yılında ortaya atıldı.

Lundic Business Insider’da bu terimini kullandığında yeni bir kıtayı tanımlamak istemediğini ifade etti. Ancak adı aslında Yeni Zelanda ve yaklaşık 85 milyon yıl önce eski büyük Gondvana kıtasını aşan bir grup tanımlanmamış kabuk parçasına işaret ediyordu.

Gondvana, dünyanın eski büyük kıtası Pangea’nın iki parçaya bölünmesiyle oluşmuştur. Lavrasya Kuzeye kayarak Avrupa, Asya ve Kuzey Amerika’yı oluşturdu. Gondvana ise güneye kayarak günümüzdeki Afrika, Antarktika, Güney Amerika ve Avustralya’yı oluşturdu.

Jeolojik güçler ve aktiviteler bu karasal blokları yeniden düzenlemeye devam etti ve Zelandiya, en büyük tektonik plaka (Pasifik plakası) olarak “Gondwana” dan ayrıldıktan ve altına doğru kaydıktan sonra yaklaşık 30 milyon ila 50 milyon yıl sonra suların altında kaldı.

Gondwana, Pangea iki bölüme ayrıldığında oluştu (Kaynak: Al Jazeera)

Diğerleri Gibi Bir Kıta

2017 yılına kadar bilim adamları Zelandiya’yı Madagaskar Adası gibi “küçük bir kıta” olarak sınıflandırdı. Ancak Mortimer’e göre Zelandiya, kıtaya statüsünü kazandıran tüm özelliklere sahip.

Sınırlarını net bir şekilde belirleyerek ve bir milyon kilometre kareden daha büyük bir alanı kaplamaktadır. Okyanus çevresindeki kabuğun üzerinde yükselerek okyanus kabuğununkinden daha kalın bir kıta kabuğuna sahip oldu.

Kaynak: Al Jazeera