Size daha iyi hizmet verebilmek adına sitemizde çerezler bulundurmaktayız. Gizlilik Politikamızı öğrenmek için tıklayınız. Ayrıca kişisel verilerin koruması kanunu kapsamında TESAD ile iletişime geçen her birey, iletişim verilerinin paylaşılmasını ve ilgili TESAD birimlerince kullanılmasını kabul beyan ve taahhüt eder.
Somali
Kaynak: IMDB

Savaşta Çocuk Olmak: Somali (5/7)

Eğer Somali’deki savaşın ekonomik, sosyolojik ve sağlık alanlarında yarattığı olumsuz etkileri anlamak isterseniz durumu şu şekilde özetleyebiliriz: İnsani krizler alanında çalışan araştırmacılar, bu krizi anlatmak için ”Somali Örneği”, ”Somali Modeli” veya ”Savaşın Somalize Edilmesi” gibi kavramları kullanmaktadır. Somali’nin savaşlar, insani krizler, kıtlıklar ve çocukların gıda güvensizliği ile dolu uzun bir tarihi bulunuyor. Ayrıca kuraklıktan ve saldırılardan kaçan ve yerinden edilen Somali vatandaşlarının hikayeleri bitmiyor.

Bu anlamda, savaşın kızıştığı, yoksulluğun yaygınlaştığı ve insanların zayıf bedenleriyle çatışmaya zorlandığı zamanlarda, savunmasız olmalarından dolayı en büyük kurbanın çocukların olması kaçınılmazdır.

Çocukların Askerleştirilmesi

Somali gibi gelişmekte olan ülkelerdeki çatışmalar, çocukların suistimal edilmesi için büyük bir zemin hazırlamaktadır. Bu bağlamda çatışmalarda çocukları en çok kullanan grup Gençler Hareketi’dir, fakat ne yazık ki bu grupların sayılarını tam olarak tespit etmek mümkün olmamaktadır.  Çocuk hakları alanında birçok ülkede faaliyet gösteren Plan International Örgütü’nde bölge koordinatörü olarak görev yapan Sadya Aleyn, çocukların askerleştirilmesi konusu ile ilgili olarak ”Gençler Hareketi çok sayıda çocuğu askerleştiriliyor. Ayrıca bazı milisler bunun için yüksek miktarda para teklif ediyor. Bazı ebeveynler milislerden gelen bu tür teklifleri kabul ediyor. Tabii ki hiçbir baba ya da anne çocuğu için bu durumu istemez, fakat diğer çocuklarının yaşaması için böyle teklifleri kabul etmek zorunda kalıyor.” şeklinde açıklamalarda bulundu. Aleyn’in açıklamalarını duyunca savaşın açlığı doğurduğunu ve açlığın çatışmayı doğurduğunu kolayca anlayabiliriz. Bunun için, temel ihtiyaçlarını elde edemeyen çocuğa, bunlara sahip olmak için savaşa katılmaktan ve silah taşımaktan başka bir çare kalmamaktadır.

El-Kaide’ye bağlı olan Gençler Hakareti, Somalili ailelerinin acil ihtiyaçlarını suistimal ederek daha fazla çoğun askerleştirilmesi için ailelere baskı uyguluyor. Çocukların silahlı çatışmalarda yer alması onları vahşileştiriyor. Bunun dışında çatışma ortamının çocukların psikolojisine getirdiği olumsuzlukları göz ardı edilmemesi gerekiyor. Çünkü böyle bir ortamdan çıkan çocukların yeniden topluma kazandırılması oldukça zor olacağı, bir gerçektir.

Hastalıklar ve Salgınlar

UNICEF, Somali’deki çocukların çilesini ”Acil Durumların Korkunç Gerçekleri” ibaresiyle özetlemişti. Doğal afet ya da gıda güvensizliği hallerinde en çok etkilenen grubun çocuklar olduğunun altını çizen UNICEF Somali Temsilcisi Jesper Moller, 2020 yılının Ekim ayında Somali’de çocuklar arasında Kolera vakalarında büyük bir artış yaşandığını dile getirdi.

Ayrıca süregelen savaş sebebiyle Somali’de halihazırda zaten çok kötü durumda olan çocuk gıda güvenliği, çekirgelerin tarım arazilerini esir almasından bu yana daha çok kötüleşme tehlikesiyle karşı karşıyadır. Tarım arazilerindeki azalma oranının çekirge saldırıları sebebiyle %10 ila %15 arasında olacağı tahmin ediliyor. BM Gıda ve Tarım Örgütü FAO Somali Temsilcisi Etienne Peter Schmidt, çekirge istilası yüzünden Somali’deki gıda güvensizliği ve mutlak yoksulluk durumlarından etkilenen kişi sayısının Eylül 2020 itibariyle yaklaşık 500 bini aşacağını söylemiştir.

Somalili çocukların gıda güvensizliği, susuzluk ve temel ihtiyaçların eksikliği gibi yaşadıkları zorlayıcı durumların yanı sıra, temel sağlık hizmetlerine erişimleri de ender görülmektedir. Tüm dünya Covid-19 salgını ile mücadele ile meşgulken, Somali’de özelikle ülke içinde yerinden edilen kişilerin yaşadıkları kamplarda virüsü tespit etme imkânı bile bulunmamaktadır.

Erken Yaşta Evlilik ve Tecavüz Olayları

BM verilerine göre Somali’deki kadınlar 18 yaşına gelmeden evlenmekte, bu evlilikler kadınların yarısından fazlası 15 yaşını doldurmadan gerçekleşmekte ve Somalili kadınların %98’i sünnet ettirilmektedir. UNICEF sözcüsü Dipa Bandian, bir açıklamasında ”Somali’de bazı aileler, ekonomik yüklerini hafifletmek için kızlarını erken yaşta evlendiriyor.” ifadelerini kullandı.

Uluslararası Af Örgütü yargının zayıf olduğu, kanunun gücünün bulunmadığı ve çokça sayıda milisin yer aldığı bu ortamdaki tecavüzleri ve cinsel tacizleri ”bitmeyen salgın” olarak nitelendirmektedir. BM tarafından yayınlanan bir rapora göre, Somali’nin başkenti Mogadişu’da 2013 yılında sadece ilk 6 ayda 800 cinsel şiddet vakası ihbar edilmiştir. İnsan Hakları İzleme Örgütü, 2014 yılının başlarında yayınladığı “Tecavüz Burada Normal” başlıklı raporunda, Somali’de meydana gelen tecavüz olaylarının yüksek oranlarda olduğunu vurgulamıştır.

Eğitim

1991 yılında devlet otoritesinin çöküşü, Somali’de yeni bir döneme yol açmıştır. Bu süre zarfında ülkedeki kemikleşmiş iç savaş ve iktidar için yarışan birtakım siyasi gruplar, temel ve hayati sistemlerin, özellikle de eğitim sektörünün çöküşüne sebebiyet vermiştir. UNICEF daha önce Somali’de üç milyondan fazla çocuğun okula kayıtlı olmadığını tespit etmiştir. Ayrıca UNICEF yoksulluk, güvenlik endişeleri, öğretmen eksikliği ve alt yapı yokluğu gibi faktörlerin ebeveynlerin çocuklarını halihazırda sınırlı sayıdaki okullara kaydettirmesini engelleyen faktörler arasında olduğunu belirtmiştir.

Somalili çocuklar, dünyadaki diğer çocuklar gibi iyi bir eğitimin, can güvenliğinin ve milislerin kendi okullarını hedef almamasının hayalini kurmaktadır. İstatistiklere göre Somali, %30 oranla dünyada ilköğretim düzeyindeki öğrenci sayısının en az olduğu ülkeler arasında yer almaktadır. Yoksulluk oranının yüksek olmasından kaynaklı olarak, kırsal alanlarda ailelerin sadece %18’i çocuklarını okula gönderebilmektedir. Bu bağlamda, Somali’de 30 yaşını doldurmamış gençlerin oranı %70 olmasına rağmen, Somali %67 oranla dünyada en çok genç işsizliği yaşanan ülkelerden biridir.

Kıtlıkların Tarihçesi

1964 Kıtlığı: Bu kıtlığın yaşandığı yıla ”Makarnanın Kıtlık Yılı” adı verilir; bu sene vatandaşların büyük bir kısmına makarna dağıtılmıştır. Fakat dağıtılan makarnalar sebebiyle çok sayıda fazla kişi hayatını kaybetmiştir ve sayıları hâlâ bilinmemektedir.

1974 Kıtlığı: Bu dönem, yerliler arasında ”Uzun Vadeli Kıtlık” adıyla anılmaktadır. Hükümet kıtlığın en çok etkilediği bölgelere, bilhassa Cubba Nehri’nin kenarında bulunan köylere, yardım ederek söz konusu krizi çözebilmiştir. Sadece 1990 yılında Somali’de iklimden kaynaklı 30 afet, 12 çölleşme olayı ve 18 sel meydana gelmiştir.

1992 Kıtlığı: Yirminci yüzyılın en şiddetli kıtlığıdır; üç yüz bin ölüm ve şiddetli kuraklığın yanı sıra hastalıklar, çok sayıda hayvanın telef olması gibi durumlar yaşanmıştır. O dönem Somali’de çok şiddetli bir iç savaş başlamıştır. Bu savaşta binlerce kişi hayatını kaybetmiştir. Üstelik şehirlerde ve köylerde kaos ortamının hâkim olması, vatandaşların çilesini katbekat artırmıştır.

2011 Kıtlığı: Dünya Gıda Fonu verilerine göre, bu kıtlıkta yarısından fazlasının 5 yaşın altındaki çocuklardan oluşan iki yüz altmış bin kişi ölmüştür. Söz konusu ölüm sayısı o dönemde vatandaşların %4,6’ısına ve güneydeki çocukların %10’una tekabül etmektedir.

2017’de yaşanan şiddetli kuraklık Somali’yi kıtlıkla burun buruna getirmiş; yağmurun geç yağması sebebiyle, 2011’den sonra hasadın en az olduğu dönem yaşanmıştır. BM verilerine bakıldığında; o dönemde seller yüzünden 500 bin kişinin yerinden edildiği görülmektedir. Günümüzde ise ülke, ülkeyi etkisi altında alan göçmen çekirgelerle mücadele ederken Koronavirüsü için tedbirler almak zorundadır.

İstatistikler

  • 5,2 milyon kişinin insani yardıma ihtiyacı vardır.
  • 1,4 milyon yeni sığınmacı kaydedilmiştir.
  • 3,4 milyon çocuğun insani yardıma ihtiyacı vardır.
  • 178 bin çocuk yüksek oranda gıda sorunu yaşamaktadır.
  • 6,3 milyon insan yüksek oranda gıda güvensizliği riski ile karşı karşıyadır.
  • 2,7 milyon insanın içme suyu, kanalizasyon ve hijyen hizmetlerine ihtiyacı vardır.
  • 3,3 milyon insanın acil sağlık hizmetlerine ihtiyacı vardır.
  • Somali’de gıda güvensizliği oranı %50,6’dır.
  • Okuryazarlık oranı %37,80’dir (2001).
  • Çocuk ölüm oranı %12,03’tür (2016).
  • Ölüm oranı %12,03’tür (2014).
  • Yaşam ortalaması 55,35 yıl (2014).

Bir sonraki ülke: Sudan

Yazar: Anis Argoubi

Kaynak: Noonpost