Ana Sayfa / Yazılar / Tarih / Siyasi Tarih / Roma Tarih Yazımı Ve Sextus Aurelius Victor
paul-egell-festnahme-des-sextus-aurelius-victor-durch-den-ze-15976z--thumb-xl

Roma Tarih Yazımı Ve Sextus Aurelius Victor

ÖZ

Bu araştırma 4. yüzyıl Roma’sında yaşamış tarihçi Sextus Aurelius Victor’un tarih yazıtları ve bu yazıtların üslup ve içerik olarak diğer Romalı tarihçilerden farkı veya arasındaki benzerliklerini ele almaktadır. Roma’nın kuruluşundan Roma imparatorlarına kadar kapsamlı konuları ele almış olan Geç Antik Çağ tarihçisi Aurelius Victor’un eserleri Orta Çağ’da çevrilmiş, böylece eserleri günümüze kadar varlıklarını sürdürebilmişlerdir.

Anahtar Kavramlar: Roma Tarih Yazımı, Sextus Aurelius Victor, Geç Antik Çağ.

1. Roma Tarihçileri

Romalılar çok eski dönemlerden beri tarihi bütün olayların resmi kayıtlarını tutmaya özen göstermişlerdir. Ama bu kayıtlarda olaylar kısaca sıralanırdı. Tutulan kayıtlardaki bilgilerden yararlanarak Roma halkının tarihini ilk yazan kişi İÖ 59’da doğan Titus Livius’tur. Livius kitabında, Roma İmparatorluğu’nun, başlangıcından İÖ 9’a kadar olan yaklaşık 750 yıllık tarihini konu almıştır. Livius’tan kısa bir süre sonra yaşayan bir başka Romalı olan Publius Cornelius Tacitus, Roma İmparatorluğu’nun İS 14-96 arasındaki tarihini yazmıştır. Lüks içinde yaşayan Roma imparatorlarının yozlaşmış yaşamlarını eleştirerek, Roma halkını yücelten ince ve özgür ruhun kaybolmaya yüz tuttuğunu öne sürmüştür.

Sextus Aurelius Victor pek çok farklı Romalı tarihçiden etkilenmiştir. Bazı değişik Romalı tarihçiler şunlardır:

1.1. Sallustius

Kendine özgü bir üslupla döneminin tarihsel olaylarını ve politik kişiliklerini anlattığı yapıtlarıyla tanınan Romalı bir tarihçi ve yazardır. De Catilinae coniuratione (M.Ö. 43-42; Catilina Tertibi) adlı yapıtında Catilina’nın M.Ö. 63’te cumhuriyet yönetimini yıkmak için düzenlediği komplodan yola çıkarak, Roma siyasal yaşamındaki yozlaşmayı anlatan Sallustius Bellum Iugurthinum’da (M.Ö. 41-40; Iugurtha Savaşı ), M.Ö. II. yüzyılın sonunda Roma’ya baş kaldıran Numidya kralı Iugurtha’ya savaş açılmasından sonra Roma’da ortaya çıkan hizip çatışmalarının kökenini inceledi[1].

Yazarın Üçler Meclisi’ne duyduğu düşmanlık Bellum Iugurthinum ve Historiae (Tarihler) adlı yapıtlarından anlaşılabilir. Roma’nın M.Ö. 78 – 67 arasındaki tarihini anlatan ve beş kitaptan oluşan Historiae‘nin günümüze yalnızca bazı parçaları ulaşmıştır. “Caesar’a Mektuplar” ve “Cicero’ya Sövgü” adlı yapıtlar, üsluplarındaki benzerlikler nedeniyle Sallustius’a mal edilmekle birlikte gerçek yazarlarının o olmadığına dair şüpheler de bulunmaktadır[2].

Sallustius’un doğrudan ve açık görüşlü tavrı, tarih yazarken otoritelere karşı sergilediği korkusuzluk şüphesiz Aurelius Victor’un üslubunu oluşturmasında etkili olmuştur. Zira Aurelius Victor da Sallustius gibi objektifliği ön planda tutmuş, eserlerinde keskin bir dil kullanmaktan çekinmemiştir.

1.2. Cornelius Nepor

Romalı Latin tarihçisi olan Cornelius Nepor tahmini olarak M.Ö. 99 – M.Ö. 24 yıllarında yaşamıştır. Önce şiir, daha sonra da tarihi eserler yazmıştır. Bunlardan günümüzde bilinenleri; Chronica (Tarih), Exempla (Seçmeler), Cicero’nun Hayatı ve günümüze yalnız bir bölümü ulaşan De Excellentibus Ducibus (İki Seçkin Önder Üstüne)’tur. Ayrıca De Historicis Latinis‘ten (Latin Tarihi Üstüne), Cato’nun Atticus’un hayatı, bir de Cornelia’nın oğullarına yazdığı iki mektubu kalmıştır. Bir derleyici ve halk yazarı olan Cornelius doğru düşünen bir kimseydi, okuyucuya hayat hikayeleri yoluyla eğitici örnekler vermek isterdi[3].

2. Sextus Aurelius Victor

Sextus Aurelius Victor Roma tarihçileri arasında önemli bir isimdir. Roma tarih yazımına büyük katkılar sağlamış, ayrıca kendi üslubu ve tarzıyla dikkat çeken bir tarihçidir. Corpus Aurelium adlı eseri bir “historia tripertia” yani üç bölümlük bir tarih yazıtı en önemli eseridir. Bu eserde Roma’nın kuruluşundan başlayarak, Roma’nın önemli tarihi kişiliklerinden ve son olarak da Roma’nın Sezarlarından bahsederek Roma’nın tarihi üzerine yapılan çalışmalardan bir toplama eser oluşturmuştur.

2.1. Yaşamı

Sextus Aurelius Victor, 320 yılında Roma İmparatorluğu’nun Kuzey Afrika illerinden bir tanesinde doğmuştur. Çocukluk yıllarında ailesi tarafından memleketinde çok iyi bir eğitim almıştır. Tahminen 337 yılında Roma’ya taşındıktan sonra hukuk eğitimi aldığı tahmin edilmektedir. Zira burada imparatorluk idaresinde kariyerini sürdürüp çalışmalarına devam etmiştir. Panonya’da Sirmiyum kentinde bölgenin genel valiliğinde görev almıştır.

Aurelius Victor Hıristiyan değildi, bu yüzden eski dinleri savunan ve kendisi gibi Hıristiyan olmayan İmparator Julian tarafından terfi almış ve MS. 361 yılında Panonya valisi olarak atanmıştır. Vali olarak görev yapan Aurelius Victor, bu dönemde aynı zamanda konsolos üyeliği de yapmıştır. 363 yılında Julian’ın ölümünden sonra elde ettiği bütün mevkileri kaybettiği bilinmektedir. Bunun ardındaki on yıllar boyunca ne yaptığı ile ilgili kesin bilgi bulunmamaktadır. Ancak bir 25 yıl kadar sonra tarih alanında yaptığı çalışmalarla Sezar I. Theodosius döneminde ortaya çıkmıştır. Bu çalışmaların kendisine kazandırdığı başarılar ile tahminen 386 yılında Roma’da praefectus urbi[4] görevine yükselmiş ve Ammianus Marcellinus’un dostu olmuştur.[5]

Aurelius o dönemlerde Roma tarihçileri arasında büyük bir öneme sahipti. Çünkü Roma İmparatorluğu tarih kayıtlarına çok büyük önem vermekte kararlı bir tutum izlemekteydi. Aurelius Victor tahminen M.S. 389 yılına kadar praefectus urbi olarak görevine devam etmiş, muhtemelen de bu görevi bittikten kısa bir süre sonra ölmüştür.[6]

2.2. Eserleri

Bir çok günümüz tarihçisi Aurelius Victor için biyografik yönü ağır basan bir tarihçi olduğunu savunmuşlardır. Bunun en büyük kanıtı ise Augustus’tan II. Constantius’a kadarki dönemi (MS. 360) ele alan Caesares (Roma İmparatorluk Tarihi) adlı eseridir. Geç Antikçağda yaşamış bir redaktör Aurelius Victor’un Caesares adlı eserinin başına kökenleri bilinmeyen iki küçük yazı koyarak bunları bir corpus haline getirmiştir. Bu eserler genellikle Epitome de Caesaribus ile birlikte yayımlanmıştır.[7]

Aurelius Victor, 360 ve 361 yıllarında Historiae abbreviatae’yi yazdı. Fakat Aurelius Victor Liber de Caesaribus’la tanınmıştır. Liber de Caesaribus Augustus’tan başlayarak Constantius’a kadar olan Roma Sezarlarından söz etmektedir. 360 yılında tamamladığı 50 sayfalık bu çalışma daha çok Aurelius’un yazım yeteneklerini imparatorlara göstermek için hazırladığı bir taslak niteliğindeydi[8]. Bu anlamda başarılı da olmuş, ileriki nesiller için de tarihçiliğe damga vuran bir eser yaratmıştır.

Historiae abbreviatae ise üçüncü ve dördüncü yüzyıllar hakkında bazı bilgiler içermektedir. Aurelius Victor’un yapıtlarında genel özellik genelde biyografik oluşundan da kaynaklanan bir nedenden dolayı, eğitim düzeyleri, askeri üstünlüğü gibi temalar üzerinde de yoğunlaşmaktadır. Fakat Aurelius Victor çok tanrılı dinleri savunan ve bunu savunan insanları destekleyen bir tarihçi olduğundan dolayı Kilise ve Hıristiyanlığı sevmeyen görüşlerini de yapıtlarında görmekteyiz. Aurelius Victor aynı zamanda ahlaki değerlendirmeler ve ilkeleri gösterebilmek için yapıtlarında her zaman tarihsel öğeleri referans göstererek hareket etmiştir.[9]

Aurelius Victor’un kullandığı iyi üslup kullandığı sofistike Latincesinden geliyordu. Aurelius Victor’un bu üslubuna etkisi olan bazı tarihçiler de vardı. Bu tarihçiler Publius Cornelius Tacitus ve Gaius Sallustius Crispus’ tur. Fakat Aurelius Victor birçok günümüz Tarihçisine göre kendi başarılı üslubunda bu tarihçileri tamamıyla arkasında bırakmıştır.[10]

Fakat Epitome de Caesaribus ise hala günümüz tarihçilerin kararlaştıramadığı bir eserdir. Aurelius Victor adına atfedilen bir eser olarak gösterilse bile birçok olasılık pagan bir yazar tarafından yazıldığı şeklindedir. Bunun neden Aurelius Victor’un kullandığı çok tanrılı anlatım üslubuyla bağdaşlık kurmasından kaynaklanabilmektedir. Metin çok kısadır fakat hem dönem açısından hem de doğruluğu bakımından çok yararlı bilgiler içermektedir.

Geç Antik yazar olan Aurelius Victor’un en önemli eseri, kendi adını verdiği Corpus Aurelium üç bölümlük bir kompilasyondur. Bunun ilk bölümü Origo gentis Romanae adında, Türkçe karşılığı Roma halkının kökeni olan bir eserdir. Bu eser Romanın kuruluş efsanesi üzerine yapılandırılmış başarılı bir eserdir.

Corpus Aurelium’un üç parçasından birini oluşturan Origo Gentis Romanae, Romanın Kuruluşu ve ilk yıllara dairanlatıları ve bilgileri içeren bir toplama eserdir. Origo içindeki bilgiler önceki yüzyıllarda tamamen Aurelius Victor’a ait olarak kabul edilmişse de günümüzde Roma’nın kuruluşunun daha önce Marcus Verrius Flacus (M.Ö. 50- M.S 14/37) tarafından ele alınmış olduğu bilinmektedir. Res memoria dignae, yani “söz edilmeye değer olaylar” eserinde Marcus Verrius Roma’nın yaradılışına yer vermiştir. Origo’da günümüzde kabul görmüş kuruluş hikayesi olan ve 4. yüzyılda Terrentius Varro veya Veranius Flaccus gibi yetkin Romalı tarihçiler tarafından ele alınan hikayenin yanı sıra, daha eski olan ve muhtemelen 2. yüzyıldan kalma Epitome de origine gentis Romanae  (Eski Roma kuruluş hikayesi) öyküsü de yer almaktadır. Origo gentis Romanae’de ele alınan olaylar şunlardır:

  1. Ianus ve Saturnus tanrılarının İtalya’ya gelişi (tanrılara ibadet etmek, tarım ve kültürel toplulukların kurulması)
  2. Faunus’un (Sylvanus) İtalya’ya gelişi
  3. Arkadlı Euadros’un İtalya’ya gelişi ve Faunus’la dostluk kurması
  4. Coban Recaranus ve Herkul’un hikayesi, küçükbaş hayvanların çalınması olayı
  5. Pater Inventor’un kutsanması ve ara Maxima’da verilen kurbanlar
  6. Truva’nın duruşundan sonra Aenas ve Truvalıların Latium’a gelişi
  7. Aeneas’in Lavinium’u kurması, Truvalıların ve Kral Latinus tarafından yönetilen Latinlerin dostluğu, Truvalıların Turnuslulara karşı mücadelesi ve Aeneas’ın geri çekilmesi
  8. Aeneas’ın oğlu Ascanius’un hükümdarlığı Aeneas’in oğlu Silvius’un ve Lavinia’nın doğumu
  9. Alba Longa’nın kuruluşu
  10. Romulus ve Remus’un Amulius’un hükümdarlığına son vererek tahtı büyükbabaları Numitor’a geri vermeleri
  11. Akanius’un ölümünden sonra Silvius’un tahta geçmesi
  12. Alba Longa krallarinin Hükümdarlığı
  13. Numitor ve Amulius kardeşlerinin hükümdarlığı, ardından yegeni ortadan kaldıran Amulius’un Amulius’un tek başına hükmetmesi
  14. Vestalin rahibesi[11] ve Numitor’un kişi Rhea Silvia ve Mars’ın çocukları olan Remus ve Romulus ikizlerinin doğumu, Kapitolin kurdu[12], çocukların çoban Faustulus tarafından yetirilmeleri
  15. Romanın kuruluşu Remus ve Romulus’un kavgası, Remus’un ölümü (Numitor’un ayrılık konuşması, ikizlerin kehaneti vb.)[13]

Aurelius Victor’un De viris illustribus Urbis Romae  adında Türkçe karşılığı ise Roma kentinin ünlü erkekleri olan 86 kısa özgeçmiş olan Cumhuriyet döneminin sonuna kadar Roma tarihinin kısa bir tanıtımı şeklinde bir eseri daha mevcuttur. De viris illustribus’da aynı zamanda Roma’daki isyancıları ve dış düşmanları sınıflandırmıştır[14].

Sextus Aurelius Victor’un Emperyalist dönem tarihinin en iyi kaynaklarından bir tanesi Historia Augusta’dır. Bu eserde Aurelius Victor, Ammianus Marcelleinus’un Emperyal dönemdeki kayıp bölümlerine dikkat çekmiştir.[15]

Adını yazarı Aurelius Victordan alan Corpus Aurelianum, Historia tripertia tarzında üç bölümlü bir tarih kitabıdır. Origo gentis Romanea, yani “Romanın Kökeni”, Roma öncesi ve erken Roma Dönemine dair hikayeleri ve anlatıları ele alır. Bu yazıt Roma’nın nasıl kurulduğuna yer vermektedir. Viri illustres urbis Romanae adlı ikinci parça Roma’nın önemli şahısları hakkında bilgiler içerir. Son olarak da Liber de Caesaribus, Aurelius Victor’un imparator tarihi toplamasıdır.

Bu yazıt ortaçağ döneminde de iki farklı kişi tarafından ele alınmıştır:

P: Codex Bruxellensis Deirick Poelman tarafından 15. yüzyılda ele alınmıştır(1511-1581)

O: Codex Oxoniensis, Kardinal Tusculumlu Bessarion tarafından 1450’li yıllarda ele alınmıştır.

M: Codex Meteli, Johannes Metellus(1510- 1598) tarafından ele alınan üçüncü kopyadır fakat günümüze ulaşamamış, kaybolmuştur[16].

P ve O elyazmaları birbirleriyle tutarlı bilgiler içermektedir, fakat M yazıtındaki bilgilerin tutarlı olup olmadığı bilinmemektedir.

SONUÇ

Sextus Aurelius Victoru’un Roma tarihi yazımındaki etkisine geçmeden önce, Romanın tarih yazası ve yazarları hakkında düşüncelerini bilmek yararlı olacaktır.

Roma tarihi, artık Roma kentinin tarihi olmaktan çıkmıştır; batıdan doğuya imparatorluk politikasının bütün cephelerini kapsar. Yazarlar yöneten kişileri yakından inceledikleri yönetici kişilikler nedeniyle yazar olmakla beraber aynı zamanda  yönetici kimliklerine sahip insanlar idiler. Bu yüzden bazı durumlarda yazarlar öz objektif yazım üsluplarından taviz vermişlerdir.

Başka bir nokta ise yazarların kendi üslup ve yazış tarzları yüzünden bazı sınıflandırmalara sokulmuş olmasıdır. Bu durum ise tarih yazımı söz konusu olduğunda doğal bir durum olarak karşımıza çıkmaktadır. Fakat bazı tarihçiler yaklaşımını objektif bulmadıklarından dolayı bazı İmparator ve yöneticiler tarafından sürgün edilmiştir. Bu yüzden Roma tarih yazımı incelemesinde üslup diğer bütün etkenlerden bir adım daha öne çıkmış bulunmaktadır. Örnek olarak, kendi deneyimlerinden yararlanan Ammianus, imparatorluğun ekonomik ve toplumsal sorunlarını içeren canlı tablolar çizer. Döneminin düşünsel eğilimlerini yansız bir tutumla dile getirir. Son dönem Roma tarihçilerinin bilinen tekniklerini kullanmıştır: Söylevlerde belagat; örneğin Hun kültürünü betimlerken başvurduğu uzun etnografik anlatımlar; karakter betimlemelerinde alışılmış biyografik kalıplar ve bol süsleme içermektedir.[17]

Benzer şekilde Aurelius Victor da bir tarihçi olarak dönemin pek çok zorluğuna maruz kalmıştır. Hıristiyanlığı görmezden gelme derecesinde reddetmiş, eserlerinde eski inançlardan bahsetmiştir. Hıristiyanlık ile beraber gelen “yeni çağı” hoş karşılamamış, bu yeni çağda ahlaki değerlerin öneminden bahsetmiştir. Aurelius’un eserlerinde dönemdaşları gibi çok tutucu bir pagan inancı görülmese de tekrar tekrar batıl inançlarını eserlerine yansıttığını görürüz[18].

Roma’daki bu tarihsel yazım süreci günümüz araştırma ortamına büyük katkı sağlamaktan öte dönem yazım kayıt kültürüne de büyük katkı sağlayan bir unsur olmuştur. Fakat günümüze ulaşamayan antik çağ tarihçilerinin bir çok eseri, savaş ve bir takım tahribatlar nedeni ile kaybolmuştur ya da yok olmuşlardır. Buna karşılık Aurelius’un eserleri ve eserlerinin Orta Çağ Avrupa’sında yapılan çevirileri günümüze kadar gelebilmiştir.

Dördüncü yüzyıl Roma açısından kritik bir dönüm noktasıydı. Hıristiyanlığın yükselişi ve bunun yarattığı sosyal ve politik değişimler Roma İmparatorluğu’nun gidişatını tümden değişmiştir. Aurelius’un yapıtları da bu değişimleri güzel bir şekilde yansıtmakta ve erken Antik dönemde gördüğümüz Roma’dan çok daha farklı bir Roma ile karşı karşıya olduğumuz hissini verebilmektedir. İsabetli ve doğrudan üslubuyla Aurelius dönemdaşlarını geçmiş, eserlerinde ortalama eğitimi olan kişilerin dönem hakkındaki düşüncelerini ve geçmişe dair görüşlerini başarılı bir şekilde yansıtmıştır.

Kaynakça

Kaynakça

Bird,  H. W. , Latomus.T. 55, Fasc. 4 pp. 870-874. Societe d’Etudes Latines de   Bruxelles, Brüksel, 1996.

Güveloğlu, Ali , MÖ.I-MS.III. Yüzyıllar arasında Roma-Pannonia-Trakya Siyasal İlişkilerinde Pannonia’nın yeri ve Önemi. Ankara Üniversitesi Yayınları, Ankara, 2002.

Haniszewski, Kyle; Karas, Lindsay; Koch, Kevin; Parobek, Emily; Pratt, Colin; Serwicki,

Brian (trans.) Origo Gentis Romanae. Canisius College Translated Texts, Number 3, New York,2004.

Hillen, Hans Jürgen, Von Aeneas zu Romulus. Die Legenden von der Gründung Roms.

Mit einer lateinisch-deutschen Ausgabe der Origo gentis Romanae, Artemis & Winkler, Düsseldorf-Zürich, 2003.

Kirsten toptan albümler Hausen ve Manfred Fuhrmann (Editör ve Çevirmen): Aurelius Victor,Roma imparatorları. Liber de Caesaribus. İkinci Ed, Oxford University Press, Darmstadt.

Rohrbacher, David,  The Historians of Late Antiquity, Taylor & Francis Ltd, Londra /     New York, 2002.

Starr, Chester G., Aurelius Victor: Historian of Empire, The American Historical

Review, Vol. 61, No. 3 , 1956, s.. 575.

Dipnotlar

[1]H. Temporini ,W. Haase , Aufstieg und Niedergang der römischen Welt, (ANRW) Berlin, 1982, s.30.

[2] ANRW, a.g.e. , s. 28.

[3] ANRW, a.g.e., s.23.

[4] Üst düzey devlet memuru. Kaynak: Lançon, Bertrand (2000-12-13). Rome in Late Antiquity: Everyday Life and Urban Change, AD 312–609. Routledge. s. 228.

[5] Ali Güveloğlu, MÖ.I-MS.III. Yüzyıllar arasıda Roma-Pannonıa-Trakya Siyasal İlişkilerinde Pannonıa’nın yeri ve Önemi, Ankara ,2006, s. XI.

[6]  Ali Güveloğlu, a.g.e., s.XI.

[7]  Latomus, Societe d’Etudes Latines de Bruxelles ,  1996,  s.325

[8]Chester G. Starr, (1956) Aurelius Victor: Historian of Empire. The American Historical Review, Vol. 61, No. 3 s. 575.

[9]  Latomus, a.g.e.  s.326

[10]  Latomus, a.g.e   s.329

[11] Vestalin rahibeleri Romalı kutsal ateşin ve hanenin tanrıçası Vesta’nın rahibeleridir. Antik dönemde Vesta’nın hiç sönmeyecek ateşinin bakımını yapmakla görevli bu rahibelerin görevleri, ironik bir şekilde Aurelius Victor’un döneminde, 391 yılında Sezar I. Theodosius tarafından ortadan kaldırılmıştır. Kaynak: http://www.info-antike.de/Vesta_Vestalin.htm

[12] Kapitolin kurdu, Remus ve Romulus ikizleri terk edildikten sonra onları vahşi doğada bulup kendi sütüyle besleyen anne kurttur. Kapitolin kurdunun ünlü bronz heykeli tahminen 11.-12. yüzyıl arası bir dönemden kalma olan bir puttur. Günümüzde Roma’da Capitolini Müzesinde bulunmaktadır. Kaynak: http://arachne.uni-koeln.de.

[13] Haniszewski, Kyle; Karas, Lindsay; Koch, Kevin; Parobek, Emily; Pratt, Colin; Serwicki, Brian (trans.) Origo Gentis Romanae. Canisius College Translated Texts, Number 3, New York, 2004, s.22-24.

[14] Haniszewski et al., a.g.e., s.ii.

[15] Kirsten toptan albümler Hausen ve Manfred Fuhrmann (Editör ve Çevirmen): p Aurelius Victor, Roma imparatorları. Liber de Caesaribus . Ikinci Ed, Oxford University Press, Darmstadt.

[16] Hillen, Hans Jürgen, Von Aeneas zu Romulus. Die Legenden von der Gründung Roms. Mit einer lateinisch-deutschen Ausgabe der Origo gentis Romanae, Düsseldorf-Zürich,2003.

[17] David Rohrbacher, Geç Antik Tarihçiler ,Londra / New York 2002, s 42-48.

[18] G. Chester Starr, a.g.e., s. 574.

Bu makaleye atıf için: Ad soyad, Kurum Adı, Sayfa Adı ya da Başlığı, Yayın Tarihi , Web Adresi, ( Son Güncellenme Tarihi / Erişim Tarihi ) formatında belirtilmesi gerekmektedir.
Telif Hakları hakkında detaylı bilgi için tıklayınız.

Serpil Taşkaya

Avatar
TESAD Tarih Masası Yardımcı Direktörü

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir