Ana Sayfa / Çeviriler / Makale Çevirileri / Nükleer Test Yasağı Antlaşması

Nükleer Test Yasağı Antlaşması

İngilizce aslından çeviren: Atilla Arda BEŞEN

Nükleer Test Yasağı Antlaşması

Giriş

5 Ağustos 1963 tarihinde ABD, SSCB ve Büyük Britanya temsilcileri uzayda, su altında veya atmosfer içerisinde yapılacak nükleer silah denemelerini kısıtlayan ”Sınırlı Nükleer Deneme Yasağı” antlaşmasını imzaladı. Antlaşma Başkan Kennedy’nin suikastinden 3 aydan daha kısa bir süre önce imzalanmıştı ve nükleer silahların kontrolü hususunda ilk önemli adım olarak kabul gördü.

Nükleer Test Yasağı Antlaşması: Arka Plan

Sovyetler Birliği ve Birleşik Devler arasındaki nükleer test yasağı hakkındaki tartışmalar 1950’lerin ortasında başladı. İki tarafın yetkilileri de iki ulusun nükleer silah yarışının tehlikeli bir seviyeye ulaştığına inanıyorlardı. Buna ek olarak atmosferdeki nükleer silah testlerine karşı halk protestoları güç kazanmaktaydı. Buna rağmen iki ülke arasındaki (Daha sonra Büyük Britanya da katılacaktı.) görüşmeler yıllar boyu sürdü, genellikle bir soruşturma konusu gündeme geldiğinde görüşmeler tıkanıyordu. Amerikalılar ve Britanyalılar, Sovyetlerin şiddetle karşı çıktığı bir alanda denetim yapmak istemekteydiler. 1960 yılında üç taraf da anlaşmaya yakın görünüyorlardı ama aynı yılın Mayıs ayında bir Amerikan casus uçağının Sovyetler Birliği üzerinde düşmesi müzakereleri sona erdirdi.

Bunu biliyor musunuz ?

Sınırlı Nükleer Test Yasağı’nın imzalandığı 5 Ağustos 1963 tarihi 2. Dünya Savaşı sırasında Japonya’nın Hiroşima kentine atılan atom bombasının 18. yıldönümünün 1 gün öncesiydi.

Ekim 1962’de Birleşik Devletler’in ve Sovyetler Birliği’nin liderleri siyasi ve askeri konularda, Sovyetler’in ABD kıyılarından 90 mil uzakta olan Küba’ya nükleer misil yerleştirmelerinden dolayı soğuk ve gergin bir tavır takındılar. 22 Ekim 1962’de Başkan John Kennedy (1917-63) Amerikalıları füzelerin varlığı konusunda televizyondan bilgilendirdi. Küba çevresine bir deniz ablukası kararı aldığını ve ABD’nin ulusal güvenliğini tehdit edecek bir durum ortaya çıkarsa, çıkarma güçlerinin hazır olduğunu açıkladı. Haberleri takiben birçok insan bir nükleer savaş olasılığından korkmaya başladı. Lakin felakatten ABD’nin ve Sovyet lideri Nikita Kruşçev’in (1894-1971) anlaşmasıyla kaçınıldı. Nikita Kruşçev’in teklifi Küba misillerinin temizlenmesi karşılığında Amerika’nın Küba’yı işgal etmeyeceğine söz vermesiydi. Kennedy ayrıca gizli olarak Türkiye’deki ABD misillerini de temizlemeyi kabul etmişti.

Küba Füze Krizi[1], test yasağı görüşmelerini yeniden canlandırmak adına büyük bir itici güç oldu.

Nükleer Test Yasağı Antlaşması İmzalandı: 5 Ağustos 1963

1963 Haziranında test yasakları konusu iki tarafında verdiği tavizlerle tekrar devam etmeye başladı. 5 Ağustos 1963’te Sınırlı Nükleer Test Yasağı Antlaşması Moskova’da Birleşik Devletler Dışişleri Bakanı Dean Rusk (1909-94), Sovyet Dışişleri Bakanı Andrei Gromyko (1909-89) ve Britanya Dışişleri Bakanı Alec Douglas-Home (1903-95) tarafından imzalandı. Fransa ve Çin’in anlaşmaya katılmaları teklif edildi fakat bu istek reddedilecekti.

Bu antlaşma küçük ama nükleer silahlar konusunda büyük bir adımdı. Gelecek yıllardaki ABD ve Sovyetler arasındaki tartışmalar nükleer silahların sınırları ve diğerlerinin imhasını da içine alacak şekilde büyüdü.

Kapsamlı Nükleer Test Yasağı Antlaşması Kabul Edildi

1966 yılında Birleşmi Milletler Genel Kurulu ”Herhangi bir nükleer silah deneme patlatmalarını ya da herhangi bir nükleer denemeyi” yasaklayan Kapsamlı Nükleer Test Yasağı Antlaşmasını kabul etti. Başkan Bill Clinton (1946-) antlaşmayı imzalayan ilk liderdi ve dünya çapında 180’den fazla ülke bu antlaşmayı imzalayacaktı. Ancak ABD Senatosu 1999 yılında bu anlaşmayı reddetti (Reddedenler, bu antlaşmanın ABD’nin mevcut nükleer silahlarının güvenliğine zarar vereceğini ve tüm ülkelerin antlaşmaya uyacağını garanti etmenin imkansız olduğunu dile getirdiler.). Hindistan, Kuzey Kore ve Pakistan gibi diğer ülkeler de antlaşmayı onaylamadılar.

Kaynak: https://www.history.com/topics/cold-war/nuclear-test-ban-treaty

Dipnotlar

[1] https://www.tesadernegi.org/kuba-fuze-krizi.html

Çevirmen Hakkında

Atilla Arda Beşen / TESA Siyaset Masası Direktörü / İngilizce – Almanca Çevirmeni

İstanbul Üniversitesi

Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Bölümü Mezunu

 

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir