Notre-Dame-du-Haut Şapeli

Notre-Dame-du-Haut Şapeli, Ronchamp

Notre-Dame-du-Haut, Le Corbusier’in en sıra dışı işlerinden biri olarak kabul edilir. Başta Le Corbusier’in Katolik Kilisesi’ne karşı derin bir güvensizliği olduğu için projeyi kabul etmemesine rağmen, lokasyonun yoğun tarihi geçmişinin Le Corbusier’i etkilediğini ve projeyi alarak ortaya eşsiz bir eser çıkardığını söylemek mümkündür. Kilisenin oturduğu tepenin tarihi Antik Çağ’a kadar uzanmaktadır. Romalılara muhtemel kamp yeri olmuş ve daha sonra hali hazırda bulunan pagan sunağının yerini Hristiyanlığın benimsenmesi sonucu Meryem Ana’ya adanmış bir tapınağa dönüşmüştür. Orta Çağ sırasında cemaat kilisesi ve çevre köyler için ortak bir kilise görevi görmüştür. Ancak köy merkezine yeni bir kilisenin inşa edilmesi ile tepenin üzerindeki şapel bir hac kilisesine dönüşmüş ve Notre-Dame-du-Haut, yükseklerin Meryem Anası, adını almıştır. Fransız Devrimi sırasında ulusal mülkiyet ilan edilen şapel 1799’da Ronchamp’taki 40 aile tarafından manevi değerini geri kazandırmak üzere devletten satın alınmış ve bu noktadan sonra Notre-Dame-du-Haut Besançon Piskoposluğu’na ait bir özel mülk olmuştur. [1]

Notre-Dame-du-Haut Şapeli
Archdaily’ den alınmıştır.

Yeryüzünde bazı mekanlar kelebeklere benzer bir yaşam döngüsüyle hayat bulur. Fransa’nın güneydoğusundaki bir tepeye yerleşmiş bu şapel de adeta bir tırtıl gibi kozasından çıkmayı bekliyor gibiydi. Çünkü bu yoğun geçmiş onu şimdi de Le Corbusier’le tanıştıracaktır. 1913’te çıkan bir yangın sırasında zarar gören şapel 1920’de tekrar inşa edildi ve 1944’teki kurtuluş mücadeleleri sırasında bombalamalar sonucu yeniden zarara uğradı. 150 yıl önce mülkiyeti satın alan 40 ailenin torunları tarafından kurulan bir şirket, Besançon Piskoposluğu’nun da desteği ile bu yorgun şapele modern mimarlık ile yeni bir ruh vermesi umuduyla Le Corbusier’e ulaştı.[1] Bu noktadan itibaren tırtıl misali kozadan çıkmaya başlayan mekan, Le Corbusier ile en beklenmeyen dönüşüme sahne olmuştur. Le Corbusier sürecin başındaki isteksizliğine rağmen, yarattığı bu eser ile o kadar güçlü bir dil yakaladı ki şapel mimari klasiklerden sayıldı ve Ronchamp’ın güçlü bir temsilcisi oldu. Bu sebepledir ki Notre Dame-du-Haut, mevcut isminin yanında çoğunlukla Ronchamp Şapeli olarak anılmaya başlandı.

Ronchamp Şapeli Le Corbusier
Construction Week Online’ dan alınmıştır.

Mimarlık mekanlara kimlik kazandırır ve onları tarihsel sürece dahil eder. Hali hazırda kimliği ve tarihi serüveni olan bir mekânı unutulmaz kılmak ise Le Corbusier gibi bir mimar gerektiriyordu.  Le Corbusier, asıl ismi Charles- Edouard Jeanneret, İsveç doğumlu Fransız bir mimar, tasarımcı, ressam, şehir planlamacısı ve yazardır. Annesi bir müzisyen, babası ise bölgedeki saat üreticisi bir fabrikada kadranları boyayan bir sanatçıdır. Ebeveynlerinin uğraşları Charles’ı çok etkilemiş ve profesyonel üretimine yön vermiştir. Doğduğu şehir olan La Chaux de Fonds’da mimarlık eğitimi gördükten sonra şehirden ayrılmıştır. Daha sonra Orta Avrupa ve Akdeniz ülkelerini gezmiş ve seyahatlerinde rasyonalist mimar Auguste Perret ve betonarme inşaatın öncüsü Peter Behrens ile çalışma fırsatı bulmuştur. [2] Birinci Dünya Savaşı’ndan sonra çağdaş mimarlığın 5 ilkesi (five points of architecture) prensiplerini oluşturmuş ve bu prensipleri temel alarak tasarlamıştır. İnsan ölçeği ve altın oran odaklı bir ölçü sistemi olan “modulor” sistemini formüle etmiştir. Tüm bunlar teorik ve pratik üretimiyle Le Corbusier’in mimarlığa hakimiyetini mükemmelleştirdiği bir dönem çizmektedir. Britanyalı Mimar Kenneth Frampton, Le Corbusier’in mimari evrimini 1930 öncesi ve 1930-1960 arası olarak iki kategoriye ayırmıştır.   Seyahatler, kitaplar ve teoremlerle dolu bu erken dönem, Le Corbusier’in  mekanik modernist mimarisinin bir pekiştirmesi, sonrası ise daha dışa vurumcu bir modernizm olmuştur. 1931 yılında tamamlanan ünlü eseri Villa Savoye, Le Corbusier’in erken döneminin önemli bir temsilcisi ve aynı zamanda aynı dönemin kapanış rolünü de üstlenmiştir. Villa Savoye’den sonra Le Corbusier’in işleri ekspresyonist bir dil kazanmaya başlamış, 1955 yılında inşası biten Ronchamp Şapeli de bu dönemde oluşturduğu eserler arasında dışavurumcu kimliği en çok benimseyen eserlerinden olmuştur.

Ronchamp Şapeli Le Corbusier
Inexhibit’ den alınmıştır.

Notre Dame du Haut Şapeli, 1951 ve 1955 yılları arasında Ronchamp’ta bir tepeye inşa edilmiştir. Yapı iki giriş, bir kilise mihrabı ve 3 şapelden oluşmaktadır. Planlamasının sadeliğine rağmen yapı, tarihinin manevi değerini yansıtacak şekilde tasarlanmıştır. Kalın ve kıvrımlı duvarlar ve muazzam beton bir kabuk olan çatı, yapıya heykelsi bir form kazandırmıştır. Aynı zamanda mütevazi bir şekilde küçük olan şapele büyük ve ağırmışçasına bir görüntü vermiştir.

Ronchamp Şapeli Le Corbusier
Archdaily’den alınmıştır.

Le Corbusier çatıyı oluşturan kabuk ile kalın duvarların arasında 10 cm’lik ince bir boşluk bırakmıştır, böylece kabuğa uçar gibi bir görüntü kazandırmış ve aynı zamanda iç mekâna yatay bir çatlaktan ışığın süzülmesi sağlamıştır. Çatıyı taşıyansa kalın duvarların içinde kurulmuş çelik ile güçlendirilmiş betonarme yapıdır. Aynı zamanda güney duvarın tam karşısında bulunan yığma duvarlarda taşıyıcı görev üstlenmiştir. Bu yığma duvarların bir diğer özelliği de eski şapelden parçalar içermesidir, böylece mimar eski yapı ile bir bağ kurmuştur.  Kalın güney duvarının içine oyulmuş gibi duran küçük ve anormal pencereler yapının en çarpıcı bir diğer noktasıdır. Dış mekâna kattığı tasarım detayının yanında iç mekandaki atmosferi etkileyen en baskın detay yarattıkları ışık ve renk oyunuyla bu pencerelerdir. Sadece yapının odağındaki bu güney duvar ile bile Le Corbusier ışık, akustik gibi birçok fonksiyonu bir araya toplamış, aynı zamanda duvarın formuyla yapıya güçlü bir estetik kimlik ve diğer elemanlarla ilişkisi ile güçlü bir illüzyon kazandırmıştır.  Şu ana kadar incelenen detaylar yapıya dini yapılarda gerekli olan ruhani derinliği kazandırmıştır.

Ronchamp Şapeli Le Corbusier
Archdaily’ den alınmıştır.

İç mekân deneyimine katkıda bulunan bir diğer özellik de boş beyaz duvarlardır. Duvarlar, ışık oyunları altında dokulu bir arka plan oluşturur. İç mekandaki ilahi atmosferin altında sadece güney duvarın bitiminde mütevazi sayılabilecek kilise sıraları bulunmaktadır. Mekan deneyimi kısıtlanmış gibi görünse de sıraların, bu etkileyici duvara yakınlığı aslında mekana melankolik bir hava katmıştır. Mihrabın arkasındaki doğu duvarı üzerinde ise birtakım delikler açılmış gibi duran küçük nokta misali pencereler bulunmaktadır. Bunlar güney duvarla yarışmayacak ancak uyumlu ilerleyecek düzeyde açıklıklar gibidirler. Yapıyı oluşturan tüm elemanların kendi içerisindeki özgünlüğü ve bir araya gelişlerindeki uyum yapıyı başlı başına eşsiz kılmaktadır.

Ronchamp Şapeli Le Corbusier
Foundation Le Corbusier’ den alınmıştır.

Ronchamp Şapeli Le Corbusier’in uzun kariyeri boyunca en çok ses getiren eserlerinden biridir. Ekspresyonist modernizm tarzıyla ve diğer eserlerinden sıyrılan estetiğiyle mimarlık tarihinde büyük öneme sahiptir. Eserin dışarıdan seyrindeki heykelsiliği ve kurulduğu tepeyle uyumu ve iç mekandaki ışık oyunlarının oluşturduğu atmosfer her yönden başarılı bir eser olduğunun kanıtı sayılabilir. Le Corbusier’in mekânın tarihini modernizmle harmanladığı bu eşsiz şapel, Fransa’da görülmesi gereken mimari eserler listelerinde sorgusuz yer edinir.

Aşağıdaki bağlantıda Columbia Üniversite’sinin Sanat Tarihi ve Arkeoloji Bölümü’nün oluşturduğu Ronchamp Şapeli’nin 360 derece sanal turuna ulaşabilirsiniz.

projects.mcah.columbia.edu


KAYNAKÇA

  1. AD Classics: Ronchamp / Le Corbusier

https://www.archdaily.com/84988/ad-classics-ronchamp-le-corbusier

Erişim Tarihi : 4 Eylül 2019

  1. Chapel of Nôtre Dame du Haut

http://www.galinsky.com/buildings/ronchamp/

Erişim Tarihi : 4 Eylül 2019

  1. Cohen, J.L., (2006), Le Corbusier, Taschen, Köln.
  2. Le Corbusier

https://www.kilsanblog.com/onemli-ozgun-mimarlar/le-corbusier/

Erişim Tarihi : 5 Eylül 2019

  1. Le Corbusier Biography

https://www.biography.com/artist/le-corbusier

Erişim Tarihi : 5 Eylül 2019

  1. Notre Dame du Haut, or Ronchamp

http://www.greatbuildings.com/buildings/Notre_Dame_du_Haut.html

Erişim Tarihi : 4 Eylül 2019

  1. Notre Dame du Haut Ronchamp

https://www.kilsanblog.com/mimarlik-farkli-ilginc-yapilar/notre-dame-du-haut-ronchamp/

Erişim Tarihi : 4 Eylül 2019

  1. Spotlight: Le Corbusier

https://www.archdaily.com/434972/happy-birthday-le-corbusier-2

Erişim Tarihi : 5 Eylül 2019

  1. The Chapel of Notre Dame du Haut

https://www.collinenotredameduhaut.com/discover/the_chapel_of_notre-dame_du_haut.1586.html

Erişim Tarihi : 4 Eylül 2019

DİPNOT

  1. The Chapel of Notre Dame du Haut

https://www.collinenotredameduhaut.com/discover/the_chapel_of_notre-dame_du_haut.1586.html

  1. Le Corbusier Biography

https://www.biography.com/artist/le-corbusier