Size daha iyi hizmet verebilmek adına sitemizde çerezler bulundurmaktayız. Gizlilik Politikamızı öğrenmek için tıklayınız. Ayrıca kişisel verilerin koruması kanunu kapsamında TESAD ile iletişime geçen her birey, iletişim verilerinin paylaşılmasını ve ilgili TESAD birimlerince kullanılmasını kabul beyan ve taahhüt eder.
eğitim
UNICEF.org'dan alınmıştır.

Nijerya’nın Ulusal Eğitim Programının Güncel Toplumsal Cinsiyet İlişkileri Bağlamında Analizi

GİRİŞ

Nijerya Devlet Başkanı Muhammed Buhari’nin de aralarında bulunduğu dünya liderleri Temmuz 2021’in sonlarında Londra’da düzenlenen Küresel Eğitim Zirvesi için bir araya gelmiştir. Söz konusu bu zirvede küresel eğitimin finanse edilebilmesi adına 5 milyar ABD Doları tutarında bir fon akışı sağlanması gündeme gelmiştir. Geçtiğimiz yıllarda Nijerya’nın diğer birçok toplumun deneyimlediği bazı problemleri deneyimlemiş olması eğitimin ülkenin politik gündeminin zirvesinde kendine bir yer edinmesinin önemini ortaya koymaktadır. Bunun yanı sıra pandemiyle birlikte özellikle devlet okullarında rastlanan teknik altyapı yetersizlikleri ile okullardan çoğunluğu kız çocuğu olan öğrencilerin kaçırılması durumu da eğitim politikalarında dikkate değer bir yeniden yapılanmanın zorunlu olduğunu gözler önüne sermektedir.[1]

Eğitim sistemine ve politikalarına ilişkin söz konusu bu problemlerin sadece mali destek yoluyla çözülmesi zor görünmektedir. Ek olarak çocukların ve gençlerin eğitim sistemine bağlı deneyimledikleri problemler yerel medyada kendine geniş yer bulamamaktadır. Bu durum ise eğitim politikalarına ilişkin sorunların görünmez kılınması sonucunu doğurarak sorunların çözümüne yönelik etkili önlemlerin alınmasını engellemektedir. Gençlerin mevcut yönetimde yeterince temsil edilmemeleri ve bu nedenle kendilerini etkileyen konularda seslerini yükseltememeleri bu problemlerin görünür olmasını engelleyen etmenlerin başında gelmektedir. Eğitim sistemindeki ve politikalarındaki sorunların çocuklarda ve gençlerde yarattığı belli başlı problemler sırasıyla şunlardır: Ruh sağlığı sorunları, şiddete daha yüksek düzeyde maruz bırakılma, okul yemekleri, okulu terk etmeler ve yetersiz sağlık korumasıdır.[2]

200 milyondan fazla vatandaşı olan gelişmekte olan Nijerya’da okul tesislerinin yetersiz olduğuna ilişkin bulgular söz konusudur. Öğrenme fırsatlarından geride kalan çocuklar ise çoğunlukla ulaşılması zor olan kırsal alanlardan gelmektedir. Bu çocuklar çok fakir ailelerden geldikleri için ailelerine destek olmak amacıyla çalışmaktadırlar. Bu çocukların çoğunluğunu ise kızlar oluşturmaktadır. Nijerya’nın siyasi çalkantıları, güvenlik problemleri, güçlü dini ve kültürel normları kız çocuklarının akranları gibi eğitim haklarına erişmeleri önünde büyük engeller oluşturmaktadır. Bunun yanı sıra pandemiye bağlı olarak çoğu ailenin gelir seviyesinde yaşadığı düşüş de birçok çocuğun okulu terk etmesi ve evin geçimine katkıda bulunmak amacıyla çalıştırılmaları sonucunu beraberinde getirmiştir.[3]

Bu güncel çalışma kapsamında Nijerya’nın kısa bir tarihine yer verilerek kadınların ve kız çocuklarının geçmişteki ve günümüzdeki durumları birçok açıdan ele alınmıştır. Akabinde güncelde etkisini sürdüren pandemi koşullarının toplumsal cinsiyet ilişkileri bağlamında Nijerya’yı nasıl etkilediğine değinilmiştir. Nijeryalı kadınların ve kız çocuklarının atanmış cinsiyetlerine bağlı olarak gelişen toplumsal norm ve beklentilere bağlı olarak ne gibi zorluklarla başa çıkmak zorunda bırakıldıkları ve Nijerya eğitim sistemi ile politikalarının bu sorunların bertaraf edilmesindeki rolü bu çalışmanın odak noktasını oluşturmaktadır. Eğitimde fırsat eşitliğinin sağlanması noktasında Nijerya’nın teknik açıdan karşılaştığı zorluklara yer verilen bu çalışmada söz konusu zorluklarla ve sorunlarla etkili bir şekilde nasıl mücadele edilebileceğine dair geniş ölçekli politika önerileri sunulmuştur.

1. Nijerya’nın Kısa Tarihi

Yerli halk tarafından “Afrika’nın kalbi” şeklinde betimlenen Nijerya, kıtadaki en büyük nüfusa sahip ülkedir. Nijerya’daki nüfusun büyük oranı Müslümanlardan oluşmaktadır. Nijerya, sahip olduğu zengin doğal kaynaklarla da ön plana çıktığı gibi ekonomik açıdan kıtadaki ülkeler arasında ilk sıralarda yer almaktadır.[4] Afrika kıtasındaki çoğu ülkenin kaderini paylaşan Nijerya, tarihte bir İngiliz sömürgesi olarak belirmiştir. 1960 yılında bağımsızlığını ilan etmiş olsa da siyasal istikrara tam anlamıyla kavuşamamıştır.[5] Birçok askeri darbeye tanıklık eden Nijerya’da ortaya çıkan pretoryanizm[6], ülkeyi daha da güçsüzleştirmiştir. İdari kurumların yetersizliği ve siyasi hükümetlerin halkın desteğinden mahrum olması bu durumun ortaya çıkmasını kolaylaştıran nedenler arasındadır.[7]

206 milyon nüfusa[8] sahip olan Nijerya halkının yaklaşık 250 etnik kökeni[9] içinde barındırmasının bir sonucu olarak etnik çatışmalar, sosyal ve ekonomik bozulmalar baş göstermiş, ülke genelinde çatışmalar meydana gelmiştir.[10] Yaşanan etnik çatışmaların sebebi olarak, Nijerya’nın federal siyasal yapısı gösterilmektedir. Sömürge zamanında ayrı birimler halinde varlıklarını sürdürmeye devam eden etnik gruplar, 1979’da başkent Abuja’ya bağlı 36 eyalet şeklinde oluşturulmuş federal bir sistemin parçası olmuşlardır.[11]

Dini açıdan ise, ülkenin kuzey kesiminde yaşayan Müslümanlar ile ülkenin güney kesiminde yaşayan Hristiyanlar arasında bölünmüşlük göze çarpmaktadır. Aynı zamanda, bu iki kesim arasında eğitim açısından eşitsizlik bulunmaktadır. Kültür, dini nedenler, sömürgecilik döneminde uygulanan politikalar gibi olgular bu eşitsizliği meydana getiren nedenlerden bazılarıdır. Okuma yazma oranı ise Müslümanların bulunduğu kuzey kesimde en düşük seviyededir. UNICEF verilerine göre, Nijerya’da okula gitmeyen 13 milyon çocuk bulunmaktadır ve bunun %70 gibi büyük bir oranını kuzey eyaletleri oluşturmaktadır.[12]

 

1.1. Kadınların ve Kız Çocuklarının Geçmiş Dönemdeki Durumu

Geleneksel ataerkil toplum yapısına sahip olan ve “erkeklerin dünyası” şeklinde adlandırılan Afrika toplumlarında kadın, cinsiyet ayrımcılığına uğrayan bir özne olarak konumlanmıştır. Erkeklere bağımlı olduğu düşünülen kadınlar, değersizleştirilmiş ve marjinalleştirilmiştir.[13] Nijerya toplumunda kadınların erkekler tarafından arka plana itilmesiyle erkek-egemen bir sistem oluşturulmuştur. Örneğin, oğlan çocukları eğitim hayatlarına devam etmeleri konusunda teşvik edilirken aynı yaştaki kız çocukları erken yaşta evlilik yapmaya zorlanmaktadır.[14] Özellikle sömürgecilik öncesi dönemde, kız çocuklarının eğitiminin temel içeriği makbul bir kadının sahip olması gereken özellikler üzerine kurulmuştur. Bu toplumsal düzende atanmış cinsiyetine konumlanan toplumsal roller ve beklentiler bağlamında hayatı belli sınırlarla çevrelenmiş kız çocuğu, küçük yaştan itibaren annelik rolüne ve ev işlerine hazırlanmaktadır.[15]

Nijerya’da evlenip aile kurmak, kadının önemli bir görevi olarak görülmektedir. Kadın bedeninin kontrolünü erkek egemenliğine veren ataerkil anlayışa göre, kadın bedeninin bir ürünü olan çocuk da erkeğin ailesine ait görülmektedir. Ayrıca, bir kadının evlendikten sonra çocuk sahibi olmaması da toplum nezdinde kabul edilemez olarak görülmektedir. Kadının çocuk doğurması görevi olarak kabul edilirken oğlan çocuğu doğurması aile içindeki konumunu iyileştirmektedir.[16]

Kadın toplumda erkek ile beraber olduğu sürece bir role sahip kılınmıştır. Aile içinde kadına atfedilen anne veya kız kardeş rolünün, kadının evlenip eş rolüne büründüğü zamana göre kendisine daha fazla avantaj sağladığı söylenebilir. Hatta aile içinde kendine atfedilen annelik ve kız kardeşlik rollerinde kadın, sınırlı da olsa bir ev içi otoriteye sahiptir.[17] Geleneksel ataerkil toplumun yapı taşlarını barındıran Nijerya’da aile içi ilişkilerde de kadın-erkek arasındaki hiyerarşi ön plana çıkmaktadır. Örneğin, “aile reisi” olarak görülen eşini kaybetmiş dul kadınlar, aylar süren bir yas dönemine girerler. Bu kayba bağlı gelişen yasın bir belirtisi olarak makyaj yapmazlar ve evden çıkmaları uygun görülmez.[18]

Diğer yandan, kadınların ağaçlara tırmanmaları ve bir erkek işi olarak görülen ava çıkmaları da yasaklanmıştır. Ayrıca, genç kızların pantolon giymesi ve kamusal alanda sigara içmeleri geleneksel toplum normlarına karşı bir başkaldırı şeklinde nitelendirilmektedir. Okula gitmesi tasvip edilmeyen Nijeryalı kadınlar, meslek seçimlerinde de belli kalıplar içine sıkıştırılmıştır. Kadınlar geleneksel ataerkil düzenin erkeklere ait gördüğü askerlik, avukatlık, doktorluk veya mühendislik gibi meslekleri icra etmekten ziyade hemşirelik, öğretmenlik gibi meslekleri icra etmeye daha uygun görülmüştür.[19]

Politik anlamda kadınların konumu incelenecek olunursa, sömürge öncesi dönemde kadınların siyasal hayattan tamamen dışlanmış olmadığı görülmektedir. Etnik gruplar arasında çeşitlilik görülse de Yoruba, Igbo gibi etnik kökenlerde kadınlar yerel siyasete aktif bir şekilde katılmışlardır. Bu durumun özellikle sömürge öncesi dönemde görüldüğü belirtilmektedir.[20] Sömürgeci sistemin sömürülen ülkelerin yalnızca siyasal sistemlerinde değil, ekonomileri üzerinde de etkili olduğunu belirtmekte yarar vardır. Nitekim ekonomik statü kadın ve erkeğin toplumsal konumunu belirleyen bir etken olarak belirmektedir.[21] Yukarıda belirtildiği gibi kadın ile özdeşleştirilen annelik rolünün yanı sıra kadınlar tarım, ticaret, zanaat gibi alanlarda da varlıklarını sürdürebilmişlerdir.[22]

Buna göre; İngiltere sömürgeciliği altındaki Nijerya, uluslararası ekonomik sisteme sahip olduğu doğal kaynaklar aracılığıyla entegre edilmeye çalışılmış ve erkekler bu ekonomik dönüşümün merkezinde yer almışlardır. Daha az bir gelir kaynağına sahip olan tarım sektöründe ise kadınlar ön plana çıkmıştır ve açık bir pazar hâline gelen Nijerya’da kadınların varlıklarını sürdürdükleri zanaat alanı da ucuz ithal malların ülkeye girmesiyle zayıflamıştır.[23] Erkekler, Batılı şirketler ile işbirliği halinde kakao, palmiye yağı gibi ticari ürünlerin dağıtımını yaparken bu sektörden kadınları dışlamış, kadınları geçimlik mahsul yapmaya mecbur bırakmışlardır.[24] Sonuç olarak, değişen ekonomik statüler kadın ve erkek arasındaki toplumsal hiyerarşiyi derinleştirmiştir.

Sömürge döneminde ise kadınların durumu iyileştirilmemiştir. Batı tarzı eğitim modeli ülkeye getirildiyse bile eğitim kurumlarının merkezi unsurunu erkekler oluşturmuşlardır. Sömürgeci devletin amacının eğitilen erkekleri katip, öğretmen, tercüman gibi kamusal hizmet alanında yer edinen özneler olarak yetiştirmek olduğu görülmektedir. Batı eğitimi ile tanışan ve kamusal görevlerde rol oynayan bazı erkekler, eşlerinin de okula gitmesini desteklemiştir. Bundan dolayı, yalnızca kızlar için okullar açılsa da kadınların ve kız çocuklarının eğitimlerinin temelini makbul anne ve kadın olmak oluşturmuştur.[25] Böylece Avrupa’da hüküm süren ataerkil sistem, kadının yerinin evi olduğu anlayışını ve ekonomik özgürlüğe sahip olmaması gerektiği fikrini Nijerya toplumuna aşılamaya çalışmıştır.[26]

 

1.2. Kadınların ve Kız Çocuklarının Günümüzdeki Durumu

Dünya Bankası’nın (World Bank – WB) 2020 verilerine göre nüfusunun %49,3’ünü kadınların oluşturduğu Nijerya’ya bakıldığında bilinmiş, ünlü kadın siyasal yüzler veya girişimciler olduğu görülmektedir. Ayrıca, Nijerya CEDAW gibi kadınlara karşı ayrımcılığı önlemeye çalışan birçok uluslararası belgede yer almaktadır. Fakat toplumsal yapı cinsiyete dayalı ayrımcılığın önlenmesi amacından bir hayli uzaktır. Kadınlar eğitim, çalışma, ulaşım, sağlık ve politika yapımı gibi birçok alanda ayrımcılığa maruz bırakılmaktadır.[27]

Kadınlar, geleneksel açıdan kabul görülen tarım, ticaret gibi ekonomik alanlarda çalışmalarını sürdürmektedirler. Fakat erkekler, kadınların iş hayatına değer vermemekle birlikte çocukların bakımından da kadınları sorumlu tutmaktadırlar. Diğer yandan, kadınların başa çıkmaya çalıştığı bir başka sorunun ise çok eşlilik olduğu göze çarpmaktadır. Bu durum, Nijerya’nın geleneksel toplum yapısına ve toplumda yaygın olan İslami düşünceye dayanmaktadır. Yukarıda da bahsedildiği gibi, kadın eşinin evinde otoriteye sahip değildir. Kadının çocuk sahibi olması bir görev olarak görülmektedir. Bu durumun kadınların doğum yapma oranını arttırdığı yönünde bir çıkarım yapılması olasıdır. Çocukları olmayan kadınlar toplum tarafından dışlanmaktadır. Aynı zamanda, kocasından boşanmış veya evlenmemiş kadınlar da toplum tarafından hoş görülmeyerek marjinalleştirilmektedirler. Kocası öldüğünde kadın genel olarak bir miras almaz. Fakat yasa ona bazı haklar ve paylar tanır. Ek olarak, kadın babasından miras alamaz, mülkiyet hakkı da erkekler arasında geçerlidir.[28]

Kadın ve erkek arasındaki cinsiyete dayalı eşitsizliklerin temel nedeninin eğitimde yattığı görülmektedir. Geleneksel değerler açısından kız çocukları için erken yaşta zorla evlilik, eğitimden daha önemli görülmektedir. Erken yaşta zorla evlendirilen kız çocukları eşlerine daha bağımlı hâle gelmektedir. Diğer yandan, eğitim hakkına erişim kadınların eşleriyle ilişkilerinde, özellikle çocuk sahibi olup olmama konusunda, daha iyi bir konumda yer almalarını sağlamaktadır. Böylelikle kadın bilinçli bir şekilde aile planlamasının farkına vararak daha az çocuk sahibi olabilir. Fakat kadının eğitimsiz ve bilinçsiz olmasının bir sonucu olarak istenmeyen hamilelikler ortaya çıkmaktadır. Kürtajın yasak olduğu Nijerya’da bu durum kadınların sağlık haklarına erişim açısından çok çeşitli ve ciddi zararları olan sorunlarla karşılaşmalarına neden olmakta ve kürtajın doğru olmayan yöntemlerle yapılmasına yol açmaktadır.[29]

Erkeklerin eğitimi kadınların eğitiminden daha önemli görülmektedir.[30] Öyle ki, 2018 verilerine göre, 15 yaş ve üstü kadınların okuma yazma oranı %52,6 iken erkeklerinki %71,2’dir.[31] Ayrıca, okulda alınan derslerde bile bir ayrımcılık vardır. Matematik, bilim gibi dersler maskülen olarak nitelendirilirken aile planlaması, sekreterlik gibi dersler de kadınsı olarak nitelendirilmektedir.[32]

Nüfusun giderek arttığı Nijerya’da sağlık sistemine erişimin kolay olmaması ve devletin de buna yeterli kaynak ayırmaması özellikle kırsal alanda yaşamını sürdüren kadınları ve kız çocuklarını etkilemektedir. Bunun nedenleri, sağlık hizmeti alma konusunda kadınların söz sahibi olmaması, uzaklık, okur-yazarlığın az olması, sistemdeki yavaşlık, yeterli sağlık görevlisinin olmaması ve birçok ilaca ulaşımdaki yetersizliktir. Diğer yandan, aile planlaması eğitimi kadınların sağlık durumunu iyileştirmektedir. Fakat genç kızlar arasında doğum oranlarında artış görülmektedir. Bu durum eğitimsizliğin ve yoksulluğun devam edecek olması olarak da okunabilen bir veridir.[33]

eğitim
UNICEF.org’dan alınmıştır.[34]

2. Nijerya’nın Eğitim Sistemine Bir Bakış

Dünya çapında okula gitmeyen 20 milyon çocuktan yaklaşık 12,7 milyonu Nijerya’da yer almaktadır. Bu sayı ile Nijerya dünyada en fazla okula gitmeyen çocuk sayısına sahiptir. Okula gitmeyen çocuklar arasında okul çağındaki kızlar, göçebe çobanların ve göçmenlerin çocukları ve Boko Haram’ın terör faaliyetlerine bağlı olarak yerinden edilen çocuklar yer almaktadır. Okula gitmeyen çocuklar olgusunun devam eden varlığı, Nijerya’nın herkes için ilköğretime erişimi evrenselleştirmeye yönelik “Herkes İçin Eğitim (Education for All – EFA)” hedeflerinden ve Binyıl Kalkınma Hedefleri’nden (Milennium Development Goals – MDG) birini gerçekleştiremediğinin en güçlü kanıtıdır.[35]

Nijerya’da resmi okul eğitiminden yararlanamayan çocukların büyük çoğunluğu İslami eğitimin verildiği okullara gitmektedir. Bu çocuk grubu, Nijerya’da okula gitmeyen oğlan çocuklarının yaklaşık %18’ini ve okula gitmeyen kız çocuklarının yaklaşık %27’sini oluşturmaktadır. Daha iyi bir çözüm için entegre okul sistemi geliştirilerek yaygınlaştırılmaya ve İslami eğitim harici eğitim hakkından da tüm çocukların yararlanmasının önü açılmaya gayret gösterilmektedir.[36]

Federal Eğitim Bakanlığı (Federal Ministry of Education – FME), ilköğretime erişimin evrenselleştirilmesinin önündeki engelleri yeterince ele alacak hedefli finansman yoluyla eğitim hayatının dışında kalan çocuklara erişilmesi konusunda üzerine düşeni yapacağına dair taahhütlerini ulusal bir belgede sıralamıştır. Ayrıca, kalkınma ortakları ve STK’lar tarafından hâlihazırda başlatılmış olan özel girişimlerin ölçeğini büyütmeye ve özellikle uygun yapıların hazır olmadığı durumlarda geçici yapıların kullanılması yoluyla eğitime erişim için özel araçların sağlanmasına odaklanılacağına ilgili belgede yer verilmiştir. Ek olarak, hem örgün hem de yaygın seviyelerde temel ve orta öğretimin zorluklarını aynı anda kapsamlı bir şekilde ele almak için giderek artan bir ihtiyacın belirdiğine değinilmektedir.[37]

Nijerya, nüfus bakımından Afrika’nın en büyük ülkesidir ve dünyadaki toplam okul dışı çocuk nüfusunun yaklaşık %20’sine sahiptir. Bu zorluğa ek olarak, her gün yaklaşık 11.000 yeni doğanın sebep olduğu demografik baskı, sistemin kaliteli eğitim verme kapasitesini aşırı derecede zorlayan bir faktördür. Nijerya’nın her eyaleti önceliklerini ve hedeflerini ana hatlarıyla belirtmek için bir eğitim sektörü planı oluşturmuştur. Jigawa, Kaduna, Katsina, Kano ve Sokoto eyaletleri eğitim sistemlerini iyileştirme konusunda kararlı olmalarına rağmen yüksek yoksulluk seviyeleri, düşük kayıt, cinsiyet eşitsizlikleri, düşük kalite ve uygunluk, zayıf altyapı ve öğrenme koşulları gibi ciddi zorluklarla karşı karşıyadırlar. Özellikle kız çocukları için beliren ek bir zorluk ise isyancı faaliyetler yoluyla siyasi güvensizlikten ve okullara yönelik saldırılardan kaynaklanan, okula yönelik doğrudan bir tehdit olarak belirmektedir.[38]

 

2.1. Covid-19 Pandemisi Döneminde Eğitim

Ebeveynler ve özellikle kırsal alanlarda yaşayan topluluklar ağırlıklı olarak okuma yazma bilmemektedir. İyi donanımlı bir şekilde desteklenmedikleri takdirde öğrenme için yeterli desteği sağlayamayabilirler. Sosyal mesafe gibi ilaç dışı müdahalelerin neden olduğu kısıtlamalar da eğitimi her düzeyde etkilemiştir. Covid-19’un eğitim sektörü üzerindeki etkisini ele almak için sürdürülen çabalar hâlâ devam etmektedir. Bu kapsamda FME, Nijerya Federal Hükümeti’nin önderliğinde, ülke genelinde öğrenim materyallerine ve eğitsel diğer destek kaynaklarına erişim için çevrimiçi olarak kullanılabilen bir Covid-19 Eğitim Sektörü Stratejisi geliştirmiştir. Tüm çocukların öğrenmeye devam etmesini sağlamak amacıyla eşitlik, kapsayıcılık ve cinsiyet eşitliği taahhüdü gündeme getirilmiştir. Bu çerçevede önerilen yaklaşımların merkezinde göçmen aileler, mülteci topluluklardan çocuklar, kamplarda yaşayan çocuklar, aşırı yoksulluk içinde yaşayan çocuklar, kız çocukları ve özel ihtiyaçları olan çocuklar gibi çoğu marjinalleştirilmiş gruplardan çocuklar yer almaktadır. Bu çocuklara eğitsel faaliyetler çerçevesinde bilgisayar ve iletişim teknolojileri (BİT) ekipmanlarının sağlanması için öncelik verilmesi kararlaştırılmıştır.[39]

Covid-19 pandemisinin kadınlar ve kız çocukları üzerindeki etkisi orantısız ve derin olmuştur. Dünya genelinde milyonlarca kız çocuğu, pandemiye bağlı olarak okullarının kapanmasının bedelini en yüksek seviyede ödeyen toplumsal kesimler arasında yer almaktadır. Bu nedenle kız çocuklarının okul terk oranları daha yüksek oranlarda seyretmektedir. Bu bedeller arasında başkalarına bakıyor olmak, erken yaşta evliliğe zorlanmak, daha yüksek oranlarda kadın sünnetine ve cinsiyete dayalı şiddete maruz bırakılmak yer almaktadır. Çatışma, yerinden edilme ve doğal afetlerle karşı karşıya kalan kız çocukları, güvenli ve korunma yeri olan okula en az erişime sahiptir. Pandemiye bağlı olarak gelişen öğrenme kayıpları, kızların son yirmi yılda elde ettiği kazanımları riske atmaktadır. Bu bir yandan mevcut küresel öğrenme krizini ağırlaştırırken bir yandan da herkes için kapsayıcı kaliteli eğitim sağlanmasının önünde bir handikap oluşturmaktadır.[40]

Mart 2020’nin sonlarında Nijerya’daki UNICEF Ofisi, FEM’i öğrenmenin sürekliliği konusunda bir Covid-19 eğitim stratejisi çerçevesi hazırlama konusunda desteklemek için 140.000 ABD Doları tutarında bir hibe almıştır. Pandeminin çocukların eğitimi ve esenliği üzerindeki etkisini azaltmak için girişimde bulunulmuştur. Fon, çocuklara ve öğretmenlere psikososyal destek sağlamaya, okullara temizlik ve hijyen malzemeleri sağlamaya ve okulların yeniden açılmasını başlatmak için kapsamlı bir okula dönüş kampanyası ve sosyal seferberlik hazırlanmasına yardımcı olmayı amaçlamaktaydı.[41]

2.2. Toplumsal Cinsiyet İlişkileri Açısından Eğitim Sistemi

Ulusal İstatistik Bürosu’nun (National Bureau of Statistics – NBS) 2010 yılı verilerine göre, okuma yazma bilmeyen nüfus ülke nüfusunun %38’ini oluşturmaktadır. Daha da endişe verici olan ise okuma yazma bilmeyen kadınların ülkenin okuma yazma bilmeyen nüfusunun yaklaşık %60’ını oluşturmasıdır. Okuma yazma bilmeme sorunu ile kapsamlı bir mücadele yürütülürken esas odağın kadınlara ve kız çocuklarına yönlendirilmesi gerekliliği bu veriler ışığında doğmuştur.[42] Bunun yanı sıra Dünya Ekonomi Forumu’nun (World Economic Forum – WEF) 2021 Küresel Cinsiyet Uçurumu Raporu’na göre Nijerya, eğitim hayatına katılma oranı açısından 146. sırada yer almaktadır ve skoru 0.806’dır. Kadınlara özgü verilerin dağılımı ise okuma yazma oranı, ilkokul eğitimi, orta öğretim ve yükseköğretim alanlarında sırasıyla %57,7, %58,1, %46,6 ve %8,3’tür.[43]

EFA hedeflerinden bazılarına ulaşmak için bir araç olarak tasarlanan evrensel temel eğitim programı özellikle en savunmasız ve dezavantajlı çocuklar için kapsamlı erken çocukluk bakımı ve eğitiminin genişletilmesi ve iyileştirilmesi planlarını içermektedir. Bunun yanı sıra 2015 yılına kadar tüm çocukların -özellikle kız çocuklarının-, zor durumdaki çocukların ve etnik azınlıklara mensup çocukların iyi kalitede ücretsiz ve zorunlu ilköğretime erişimini ve tamamlamasını sağlamak da hedefler arasında yer almaktaydı. 2005 yılına kadar ilk ve orta öğretimde cinsiyet eşitsizliklerinin ortadan kaldırılması ve 2015 yılına kadar eğitimde cinsiyet eşitliğinin sağlanması hedeflerin ana izleğidir. Nijerya, EFA’ya dayalı bazı ulusal hedefler belirlemesine rağmen bu hedeflere büyük ölçüde ulaşamamıştır ve bu durum, yeni kilometre taşlarının belirlenerek hedeflerin gözden geçirilmesi ve belirlenmesi ihtiyacını doğurmuştur. Belirlenecek yeni hedefler, şu anda okula gitmeyen 12,7 milyon çocuk sorununu ve hâlâ sorun teşkil eden temel eğitimde cinsiyet eşitsizliklerini ele almak mecburiyetindedir.[44]

Her ne kadar çok çeşitli zorluklarla mücadele ediyor olsalar da Nijerya’da son yıllarda kız çocuklarının ilkokula kaydolma ve ilkokulu bitirme oranları yükseliştedir. Kız çocuklarının eğitim hakkına erişim oranlarında görülen düşüklüğün arkasında bir dizi ekonomik ve sosyokültürel etmen yer almaktadır. Cinsiyete dayalı olarak geleneksel ataerkil normlar çerçevesinde kız çocuklarına atanan toplumsal beklentiler ve roller eğitim hakkına erişme konusunda sıkıntılar yaşanmasına neden olmaktadır. Bunun yanı sıra yükseköğrenim görmüş ve kariyer basamaklarında ilerleyen kadın rol modellerin varlığı kız çocuklarının eğitim haklarından yararlanmaları ve işgücü piyasasında yer edinmeleri konusunda motive edici bir faktör olarak ortaya çıkmaktadır. Ek olarak kadınların ve kız çocuklarının eğitim oranlarında artış yaşanması, cinsel sağlık ve haklar ile üreme sağlığı ve hakları konusunda da bir bilinçlenme yaşamalarını sağlamaktadır.[45]

Avrupa Birliği (AB) tarafından finanse edilen ve UNICEF tarafından yerel ortaklar aracılığıyla uygulamaya konan eğitime destek programı kapsamında kız çocuklarının eğitimini destekleyecek, sınıf tıkanıklığını azaltacak ve çatışmalardan etkilenen çocukların okula erişimini ve okulda kalmalarını iyileştirecek önlemler alınması öngörülmüştür.[46]

10 yıla yakın bir süredir Nijerya’nın kuzey bölgelerinde Boko Haram’ın süregelen saldırıları nedeniyle kız çocuklarının eğitim haklarına erişim oranlarında kayda değer bir düşüşe rastlanmaktadır. Bu durum, hâlihazırda cinsiyete dayalı olarak eğitim haklarına erişim konusunda çocuklar açısından bir eşitsizliğin var olduğu bölgede kız çocuklarının eğitim haklarına erişimleri konusunda hatırı sayılır endişelerin belirginleşmesine neden olmaktadır. Bölgedeki güvensizliğin ve kız öğrencilere yönelik şiddetin önemli bir sonucu, ailelerin kız çocuklarını okula geri gönderme korkusu ve aynı zamanda kızların okula dönme korkusudur. Kızlar okula dönmeyi kabul etseler bile bu tür şiddet olaylarının neden olduğu stres gibi psikolojik sonuçlar özellikle kızların psikolojik desteğe veya travma konusunda bilgilendirilmiş bir öğrenme ortamına çok az veya hiç erişiminin olmadığı bir bağlamda, eğitim ve öğretim haklarından etkili bir şekilde yararlanmalarını engellemektedir. Güvenli bir okul ortamının yokluğuna bağlı olarak gelişen ve Covid-19 pandemisinin yarattığı kriz durumlarına eklemlenerek süren problemler arasında kız çocuklarının eğitim kaybı, erken evlilik, erken gebelik ve artan cinsel şiddet oranları ve bu saldırılarla ilişkili damgalanma yer almaktadır.[47]

Nijerya’daki kız çocukları her düzeyde örgün eğitimin önünde belirgin bir dizi engelle karşı karşıyadır. Covid-19 pandemisinin ortaya çıkmasını takip eden süreçte okulların kapatılmasıyla, ülke yalnızca pandeminin doğrudan etkilerinden zarar görmekle kalmadı aynı zamanda okul çağındaki çocuklara, özellikle de kız çocuklarına yönelik saldırılar da dahil olmak üzere ülke genelinde giderek kötüleşen bir güvensizlik ve şiddet dalgası nedeniyle de zarar gördü. Okulların zorunlu olarak kapatılmasına yanıt olarak Oyo eyalet hükümeti, okulların kapanması sırasında öğrenciler için alternatif bir öğrenme yolu olarak hizmet etmek üzere bir acil durum müdahale programı başlatmıştır. Bununla birlikte pandemi nedeniyle derinleşen sosyal krizlerin işgücü piyasasındaki istihdam oranlarından cinsiyete dayalı şiddet vakalarına dek birçok durumu nasıl etkileyeceği eşit derecede önem arz eden meseleler olarak odağa alınmalıdır.[48]

eğitim
study.soas.ac.uk’den alınmıştır.[49]

3. Sivil Toplum ve Eğitimde Fırsat Eşitliği

Dünyada okula gitmeyen her beş çocuktan biri Nijerya’da yaşamaktadır. Ülkede devam eden güvenlik sorunlarının bu rakamları yükseltmesi olağandır. Nijerya’nın kuzeydoğu bölgesinde 800’den fazla okul kapatılmıştır. Ayrıca yaklaşık beş yüz derslik yıkılmıştır ve binden fazlası zarar görmüştür. Rakamlar bu şekilde artmaya devam ederse on milyondan fazla çocuk okula gidemeyecek ve ülkede büyük güvenlik sorunları oluşturacaktır.[50]

Her çocuğun yaşı erdiğinde okula gitmesi gayet normaldir. Ancak 200 milyondan fazla nüfusu olup gelişmekte olan bir ülkenin okul için gerekli alanlarının ve malzemelerinin olmaması da muhtemeldir.[51] Nijerya’da eğitim hakkını kullanamayan çocuklar genelde kırsal alanda yaşamaktadır ve bu konuda en çok eksikliği hisseden kısım kız çocuklarıdır. Nijerya’daki çoğu sorun ülkeye ciddi zararlar verse de eğitim sistemindeki yolsuzluk ülkeye daha çok zarar vermektedir. Diğer sorunlar her ne kadar ulusal bir ilgi odağı kazansa da eğitim sistemindeki eksiklik diğer sorunlar kadar dikkatleri çekmemektedir. Ülkedeki devlet okullarının çoğunun finanse edilme oranı yetersizdir ve artan güvenlik tehditleri çoğu öğrenciyi okullardan uzak tutmaktadır. Ayrıca ülkenin köklü kültürel ve dini sistemleri genç kızların yaşıt oldukları genç erkeklerin arasında rekabet etme ve başarılı olma fırsatlarını engellemektedir. Pandemiden dolayı artan ekonomik zorluklar çoğu ailenin gelir düzeyini düşürmektedir ve bu yüzden birçok çocuk okula gidememektedir. Nijerya’daki birçok eğitim uzmanı, politikacı, STK ve insan hakları grubu Nijerya’nın eğitim sisteminin başarısızlığından ve adaletsizliğinden sürekli dem vurmaktadır fakat bu sistemin başarısızlığını ve adaletsizliğini giderecek kapasitede olan düşük sayıda kuruluşlar bulunmaktadır.[52]

Nijerya’da STK olarak adını duyuran Kamu ve Özel Gelişim Merkezi (Public and Private Development Centre – PPDC) okul sistemlerini çeşitli şekillerde geliştirmek için bir dizi çalışma yapmaktadır. Nihai amacı okulların hem öğretmenler hem de öğrenciler için daha güvenli olmasını sağlamaktır. Ekiti, Anambra ve Kaduna gibi Nijerya eyaletlerindeki topluluk üyeleri kitapların ve okul malzemelerinin satın alınmasında, fon ve teçhizatların yönlendirilmesi gibi konularda ortaya çıkan sorunları gidermektedir. Ayrıca bu topluluklar öğretmen devamsızlığının, ücretsiz emek için insanların sömürülmesinin ve okul çocuklarının cinsel saldırıya maruz bırakılması gibi sorunların önüne geçmeye çalışmaktadır.[53]

Ülke içerisindeki yüksek derecede artan sayısız yerel aktör kendi topluluklarındaki çocuklar ve yetişkinler için eğitim fırsatlarını körelten ve yok etmeye çalışan kısacası eğitim hakkına zarar veren sorunların çözümüne yönelik yatırım yapmaktadır. Bu sorunlar artsa da PPDC artık bunların ortaya çıkarılmasını, araştırılmasını ve yerel aktörlerin yaptıkları yanlış yatırımlarla karşı karşıya gelmesini sağlayan birçok proje yürütmektedir. Bu hareketler birçok sonuç vermekte topluluk anlaşmazlıkları çözülmektedir. Daha fazla öğrenci eğitim sistemi hakkında konuşmakta ve topluluk üyelerinin konuşmalarına ulusal platformda yer verilmektedir. PPDC yerel kalkınma sorumluluğunu tamamen hükümet odaklı yapmasının aksine vatandaş odaklı yaparak, gücün daha çok halkın elinde olmasına imkan sağlamaktadır. Birtakım isyancı grupların ve yalan haberlerin artmasıyla birlikte eğitimli insanlardan oluşan bir topluluk kendisi ve kendisinden sonra geleceklerin mimarı olduğu gibi yerel güvenliğin de mimarlığında rol oynamaktadır.[54]

 

3.1. Eğitim Sistemine Feminist Bakışlar ve Rol Model Kadınlar

Nijerya, ülkenin gelişimine odaklanmak ve sosyal, ekonomik, politik ve kalkınma yönlerine değer katmak için bir paradigma değişikliğine ihtiyaç duymaktadır. Onda Eyaleti Valisi Ratimi Akaredolu, Nijeryalı gençliğin zihniyetini tanımaya ve farklı bakış açılarının yönetimde olmasını hedefleyen birtakım projelere ihtiyaç olduğunu düzenledikleri bir etkinlikte söylemiştir. Aynı şekilde özellikle Nijeryalı kadınların da ülkenin yönetiminde yer almasının zamanı geldiğini belirtmiştir. Akaredolu “Feminizm hareketleri dünyayı kasıp kavurmaya devam ederken biz bir istisna olamayız. Hükümet, her düzeyde sosyal, politik ve ekonomik manzaranın tüm alanlarında kadınları dahil etmek ve güçlendirmek için tanımaya ve proaktif adımlar atmaya devam etmelidir.” demiştir. Etkinlikte ayrıca konuşan Planlama Komitesi Başkanı Babajide Akaredolu, İlerici Gençlik Paydaşları’nın gündeminin yaşlıları yerinden etmek değil, gençlerin ve özellikle genç kadınların anlamlı bir etki yaratabilecekleri konusunda farkındalık yaratmak olduğunu söylemiştir.[55]

Parlamentolar Arası Birlik’e (Inter-parliamentary Union – IPU) göre Nijeryalı kadınlar, Nijerya Parlamentosu’nun %6’sından daha azını oluşturmaktadır. NBS verilerine göre 2010’dan 2015’e kadarki federal kadın çalışanlarının oranı %38’dir. Ayrıca dünyada en çok anne ölümlerinin olduğu yer Nijerya’dır.[56] Bu oranlardan hareketle bazı yerel feminist hareketlere öncülük etmiş ve bu hareketleri STK’lara eviren Nijeryalı kadınlara bu bölümde yer verilecektir. Söz konusu kadınların Nijeryalı kız çocuklarının ve kadınların eğitim haklarına erişim ve kariyer hedeflerini belirleme konusunda onlara rol model olmaları etkili politikaların hayata geçirilmesi noktasında önemlidir.

Nijerya’nın ilk engelli yasama adayı olan Lois Auto, iki yaşında çocuk felci geçirip tekerlekli sandalyeye mahkûm olmasına rağmen ülkesinde karşılaştığı bütün zorluklarla mücadele etmiştir. Ayrıca Auto, 2011 yılında Nijerya’da engellilerin sorunlarını büyük mesele hâline getirip engellilere her alanda eşit fırsat sunabilmek ve yaşamın her parçasında aktif olabilmelerini sağlamak amacıyla Cedar Seed Foundation’ı (CSF) kurmuştur. Bir adım daha ileri giderek WWF’de Genç Küresel Lider seçilmiştir. Yaptığı işlerle bütün engellilerin hayatına dokunan Auto, birçok engelli adayı için gerekli malzemeleri sağlamıştır.[57]

Dünya Ticaret Örgütü’nün (World Trade Organization – WTO) ilk kadın lideri olan Ngazi Okonyo Iwela, ulus gücünü küresel bazda temsil etmiş birkaç siyahi kadından birisidir. İki defa Nijerya’nın mali başkanı olarak görev yapmış, yirmi yıldan fazla Dünya Bankası’nda (World Bank – WB) çalışmış ve aşı ittifakı olan Gavi’nin yönetim kurulunda görev yapmıştır. Okonjo WTO’nun ilk kadın ve ilk Afrikalı görevlisidir. Bu başarısıyla birçok kadına ilham kaynağı olmuştur.[58]

Nijerya’nın ilk kadın otomotiv mekanisti olan Sandra Aguebar (Lady Mechanic) 32 yıllık kariyerinin 22 yılını kendi garajını yönetmekle geçirmiştir. Bu hareketiyle Aguebar Nijerya halkının klişe düşüncelerinden birine meydan okumuştur: Sadece erkekler tamir edebilir. Aguebar erkeklerin sadece araba tamiri yapmadığını Lady Mechanic Initiative’yi kurarak bir kez daha ispatlamıştır. Bu kuruluş içerisinde arabanın nasıl tamir edildiği, kazanç becerileri ve ekonomik bağımsızlığın ne olduğu başka kadınlara öğretilmektedir. Nijerya’nın beş şehrinde binden fazla kadına bu eğitimi vermektedir.[59]

Adenike Oyetunde ise Nijerya’nın Lagos eyaletinde engelli insanların baş savunucusu ve eyaletin kıdemli özel asistanıdır. 20 yaşında yakalandığı kemik kanserinde sağ bacağını kaybetmesinden sonra hayatı tamamen değişmiştir. Oyetunde Nijerya’da karşısına çıkan bütün zorluklara meydan okuyarak hukuk fakültesini dereceyle bitirdi ve engelli insanların haklarını savunan bir kampanya olan Ampute Birleşik Girişimi’ni (Amputees United Initiative) başlatmıştır. Bu sayede birçok engelli insana ampute sağlamıştır.[60]

Son olarak örnek verilecek diğer isim Kafayat Sanni’dir. Sanni, Nijerya Hava Kuvvetleri’nin (Nigerian Air Force – NAF) ilk savaşçı kadın pilotudur. NAF’ın 55 yıllık tarihinde ilk savaşçı kadın pilotu olan Kafayat Sanni, 2017 yılında 22 yaşındayken işe başlamıştır. 2019 yılında Kaduna şehrindeki NAF 401 Uçuş Eğitim Okulu’ndaki başarısıyla Amerika Birleşik Devletleri (ABD) tarafından bütün pilotların en iyisi olarak seçilmiş ve birçok kişiye eğitim vermiştir.[61]

eğitim
globalgiving.org’dan alınmıştır.[62]

SONUÇ VE POLİTİKA ÖNERİLERİ

Nijerya, etnik çeşitliliği ve dini bölünmüşlüğü ile ön plana çıkmakla birlikte Afrika kıtasındaki gelişmiş ülkelerden biridir. Fakat bu gelişmişliğin yanı sıra özellikle eğitim ve sağlık alanlarında var olan yetersizlikler göze çarpmaktadır. Tarihsel süreç içinde sömürge öncesi dönem ile sömürge sonrası döneme dair farklı etnik gruplar incelendiğinde kadınların ve kız çocuklarının bu topluluklarda çeşitli görünümler sergilediği görülmektedir. Sömürge yönetiminin kadınların ve kız çocuklarının söz konusu bu topluluklardaki toplumsal konumları üzerinde yarattığı en belirgin etkinin Batılı toplumsal normları Nijerya topraklarına getirmiş olmasıyla birlikte kadınların ve kız çocuklarının var olan ikincil konumunu derinleştirmesi olduğu söylenebilir. Bu ikincilleşmede özellikle eğitim sisteminde var olan eksiklikler göze çarpmaktadır. Bu çalışma kapsamında da söz konusu bu sorunların altında yatan toplumsal, kültürel, dini ve eğitime dair faktörler ele alınmıştır. Bu problemlerin giderilmesi açısından özel önem arz eden birtakım politika önerileri aşağıda belirtilmiştir.

Cinsiyete dayalı güç ilişkilerine ve şiddete duyarlı ve ayrıca çocuk-merkezli bir hizmet içi eğitim programı oluşturulmalıdır. Bu eğitim programı kapsamında Nijerya’daki dini okullar ile resmi eğitim veren diğer okullarda öğrenim gören tüm eğitmenlere cinsiyet eşitliği bilinci kazandırılması amaçlanmalıdır. Bu sayede, okul ortamının çocukların güvene dayalı sosyal ilişkiler geliştirebilecekleri bir eğitim imkânı sunuyor olması garantilenebilecektir.

“Cinsiyete Dayalı Şiddet İzleme Komitesi” adı altında geliştirilecek ve sürdürülebilir bir şekilde yürütülmesi zorunlu kılınacak bir uygulama geliştirilmelidir. Bu sayede cinsiyete dayalı güç ilişkilerinden, hiyerarşik toplumsal normlardan, geleneksel hegemonik ataerkil toplumsal anlayıştan güç kazanarak yayılan ve sürdürülen ayrımcılıkların, eşitsizliklerin ve şiddetin önüne geçilmesi konusunda önemli bir adım atılabilecektir. Bu tür bir uygulamanın geliştirilecek etkin, etkili ve bütünlüklü politikalara koşut olarak sistematik bir şekilde hayata geçirilmesi kız çocuklarının akademik, mesleki, bireysel ve toplumsal gelişimlerini destekleyici bir unsur olacaktır.

Devletin Boko Haram ve benzeri terör örgütlerinin faaliyetlerini engellemek adına daha sıkı, keskin ve pratik güvenlik önlemleri alarak politikalar geliştirmesi gerekmektedir. Özellikle eğitim faaliyetlerinin yürütüldüğü alanlara ve eğitimciler ile öğrencilere yönelen saldırıların önlenmesine öncelik tanınması gerekmektedir. Bu sayede çocukların, özellikle de kız çocuklarının, okulu terk etme oranları ile okuldan kaçırılma riskleri noktasında ciddi seviyede bir düşüş yaşanacağı söylenebilir.

Boko Haram saldırılarının yoğun olduğu bölgelerde çocukların yeterli teknik donanımlarla birlikte uzaktan eğitim görmeleri sağlanmalı ve bu eğitimin kalitesi iyileştirilmelidir. Özellikle kız çocuklarının eğitim haklarına erişimlerinde ve okula devam etmelerinde birçok bireysel ve kamusal soruna neden olan terör saldırıları yeterli güvenlik önlemleri alınarak bertaraf edilmeye çalışılmalıdır. Pandemi etkisiyle uzaktan eğitimin yaygın bir politika olarak tüm dünyada uygulanan bir eğitim stratejisi olması ile birlikte Nijerya’da sağlık krizine eklemlenen güvenlik krizinin ortadan kaldırılması adına uzaktan eğitimin yaygınlaştırılması, özellikle kız çocuklarının okullaşma oranlarında yaşanabilecek düşüşlerin ortadan kaldırılması adına etkili önlemler alınmalıdır.

Terör saldırılarına ve pandemiye bağlı olarak çocukların psikososyal iyi oluşlarının olumsuz etkilenmesini iyileştirmeye yönelik etkili ruh sağlığı müdahale stratejileri geliştirilmeli ve yaygınlaştırılmalıdır. Terör saldırıları, okuldan kaçırılmalar, pandemi ve buna bağlı gelişen krizler cinsiyete dayalı güç ilişkileri ve eşitsizlikler göz önünde bulundurulursa en çok kız çocuklarını ve kadınları etkilemektedir. Bu noktada kız çocuklarının okullaşma ve eğitim haklarına erişimde akranları oğlan çocukları ile eşit fırsatlara sahip olmalarını sağlayacak psikososyal destek sistemleri geliştirilmelidir. Bu sayede var olan problemlerin kız çocuklarının ruh sağlıkları üzerindeki olumsuz etkileri bir ölçüde bertaraf edilebilir.

Okulların hâlihazırda var olan altyapı yetersizliklerini iyileştirmek adına etkili stratejiler geliştirilmelidir. Pandemi dönemiyle birlikte açığa çıkan en bariz sorunların başında var olan dijital donanım yetersizlikleri, teknik sorunlar ve okullarda genel anlamda karşılaşılan altyapı yetersizlikleri olmuştur. Bu durum da toplumsal açıdan eğitim haklarına erişimlerinin önüne bir dizi sosyal, kültürel ve dini bariyerler örülen kız çocuklarının pandemiyle birlikte derinleşen eğitim kriziyle başa çıkmalarını güçleştirmektedir. Etkili bir altyapı desteği stratejisinin geliştirilmesi bu problemlerin bertaraf edilmesini kolaylaştıracaktır. Nitekim yakın zamanda gerçekleşen Küresel Eğitim Zirvesi’nde gündeme gelen eğitime finansal destek ve mali yardım sağlanması için oluşturulan fonların bu sorunun iyileştirilmesine katkıda bulunacağı söylenebilir.

Kız çocuklarını destekleyen ve onlara rol model olan kadınların gezici eğitim faaliyetlerinde yer almaları gerekmektedir. Rol model olan kadınların kız çocuklarının eğitim hayatına katılımlarını oldukça destekleyici bir faktör olduğu ve okullaşma oranında görülen problemlerin aşılması konusunda yarar sağlayacak etkili bir müdahale stratejisi olduğundan yukarıda bahsedilmiştir. Bu kapsamda özellikle gezici eğitim faaliyeti programlarının oluşturularak mesleki açıdan önemli kariyerleri olan çok çeşitli sektörlerden kadınların okullarda kız çocuklarıyla buluşturulması işe yarar bir uygulama olacaktır.

Eğitimde var olan ikiliğin önlenmesi adına resmi eğitim veren özel kurumları ile devlet kurumlarının ve Batı tarzı eğitim modelinin yaygınlaştırılması gerekmektedir. Dini okullarda eğitim gören çoğu çocuğun fen ve matematik dersleri ile İngilizce eğitimi veren okullara devam etmiyor oluşu önemli bir kalkınma problemidir. Özellikle kız çocuklarının kamusal görünürlüklerinin iyileştirilmesi, büyüdüklerinde işgücü piyasasında istedikleri mesleklerde çalışabilmelerinin sağlanması adına Batı tarzı eğitim veren kurumların yaygınlaştırılması, dini eğitim veren kurumların da sistematik bir şekilde denetlenmesi gerekmektedir.

Yazarlar: Ayşe YILMAZ, Cansel GÖK, Hüseyin AKTÜRK


KAYNAKÇA

Raporlar

Cover Note for COVID-19 Accelerated Funding Request, Global Partnership for Education – GPE, 2020, https://www.globalpartnership.org/sites/default/files/document/file/2020-06-application-and-program-document-for-covid-19-accelerated-funding-for-nigeria.pdf (E.T. 08.08.2021).

Education for Change: A Ministerial Strategic Plan (2018-2020), Federal Ministry of Education, 2019, https://planipolis.iiep.unesco.org/sites/default/files/ressources/nigeria_education_ministerial_plan_2018-2022.pdf (E.T. 08.08.2021).

Global Gender Gap Report 2021, World Economic Forum – WEF, Mart 2021, http://www3.weforum.org/docs/WEF_GGGR_2021.pdf (E.T. 08.08.2021).

https://planipolis.iiep.unesco.org/sites/default/files/ressources/nigeria_education_ministerial_plan_2018-2022.pdf (E.T. 08.08.2021).

Tandoğan, Muhammed, Nijerya ve Nijer’in Devlet Sistemlerinin Otoriterleşmesinde Askerî Darbelerin Etkisi, Afrika Araştırmacıları Derneği, 2016, https://www.afam.org.tr/wp-content/uploads/2017/01/AFAM.rapor-2.pdf  (E.T. 10.08.2021).

Makaleler

Aluko, Yetunde Change in Status of Women in Nigeria: A Dialectical Framework for Understanding, “Sokoto Journal of the Social Sciences”, Cilt 6, Sayı 2, Aralık 2016.

Nkiruka, Ezegbe Bernedeth ve N., Akubue Felicia, An Appraisal of the Status of Nigerian Women: Educational Implications and National Development, “American Journal of Sociological Research”, Cilt 2, Sayı 2, 2012.

Nwosu, I. E., Gender Role Perceptions And The Changing Role of Women in Nigeria, “Int’l Journal Of Agric. And Rural Dev.”, Cilt 15, Sayı 3, 2012.

İnternet Kaynakları

Adebayo, Folashade, Chukwulaka, Modestus, UNICEF, EU, UNICEF Improve Access to Education for 20,000 Conflict-affected Children in North-east Nigeria, 04.06.2021, https://www.unicef.org/nigeria/press-releases/eu-unicef-improve-access-education-20000-conflict-affected-children-north-east (E.T. 05.08.2021).

Akinyemi, Akanni Ibukun, The Conversation, Why Nigeria’s Weak Health System Affects Women and Girls the Most, 09.07.2021, https://theconversation.com/why-nigerias-weak-health-system-affects-women-and-girls-the-most-163904 (E.T. 10.08.2021).

Al Jazeera Turk, Ülke Profili Nijerya, 14.11.2013, http://www.aljazeera.com.tr/ulke-profili/ulke-profili-nijerya  (E.T. 10.08.2021).

Anadolu Ajansı, Afrika’nın Kalbi Nijerya, 05.06.2017, https://www.aa.com.tr/tr/dunya/afrikanin-kalbi-nijerya/834644 (E.T. 10.08.2021).

BBC News Türkçe, Nijerya 60 Yaşında: Afrika’nın En Kalabalık Ülkesi Bir Arada Kalmayı Başarabilecek mi?, 04.10.2020,  https://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-54393116 (E.T. 10.08.2021).

Chukwu, Odinaka, Inter-agency Network for Education in Emergency – INEE, New Dangers to Girls’ Education in Northern Nigeria, 01.04.2021, https://inee.org/blog/new-dangers-girls-education-northern-nigeria (E.T. 05.08.2021).

Dorothy Ossai, Edem, Brookings, Education in Emergency in Nigeria: Creating Gender Equitable Policies so All Girls Have an Uninterrupted Right to Learn, 27.07.2021, https://www.brookings.edu/blog/education-plus-development/2021/07/27/education-in-emergency-in-nigeria-creating-gender-equitable-policies-so-all-girls-have-an-uninterrupted-right-to-learn/ (E.T. 05.08.2021).

Dunn, Abigail, Borgen Project, Five Important Facts to Know about Girls’ Education in Nigeria, 24.05.2018, https://borgenproject.org/girls-education-in-nigeria/ (E.T. 05.08.2021).

Falola, Toyin O., Britannica, The Role of Nigerian Women, https://www.britannica.com/topic/role-of-Nigerian-women-1360615 (E.T. 10.08.2021).

GlobalGiving, STEM Camp for Girls in Minna: Promoting Creativity, https://www.globalgiving.org/projects/stem-camp-in-minna-promoting-creativity/ (E.T. 01.08.2021).

Global Partnership for Education – GPE, COVID-19 Response, https://www.globalpartnership.org/where-we-work/nigeria (E.T. 04.08.2021).

Global Partnership for Education – GPE, Nigeria: Keeping Boys and Girls in School and Learning, Şubat 2021, https://www.globalpartnership.org/results/stories-of-change/nigeria-keeping-boys-and-girls-school-and-learning (E.T. 05.08.2021).

Government of UK, Declaration on Girls’ Education: Recovering from COVID-19 and Unlocking Agenda 2030, 05.05.2021, https://www.gov.uk/government/publications/g7-foreign-and-development-ministers-meeting-may-2021-communique/declaration-on-girls-education-recovering-from-covid-19-and-unlocking-agenda-2030 (E.T. 04.08.2021).

Ihekweazu, Vivianne, Nigerian Health Watch, The Global Education Summit and the Nigerian Paradox, 01.08.2021, https://nigeriahealthwatch.com/the-global-education-summit-and-the-nigerian-paradox/ (E.T. 04.08.2021).

Qualls, Alyssa, Postcolonial Web, Women in Nigeria Todayhttp://www.postcolonialweb.org/nigeria/contwomen.html (E.T.10.08.2021).

Rojas, Maria, Postcolonial Web, Women in Colonial Nigeria, http://www.postcolonialweb.org/nigeria/colonwom.html (E.T. 10.08.2021).

Sherriff, Tahiru, The Cable, Inclusiveness in Nigeria’s School System: Navigating New Paths, 28.07.2021, https://www.thecable.ng/inclusiveness-in-nigerias-school-system-navigating-new-paths (E.T. 04.08.2021).

Taibat Hussain, SOAS, Education and Covid-19 in Nigeria: Tackling the Digital Divide, 28.04.2020, https://study.soas.ac.uk/covid-19-nigeria-digital-divide/ (E.T. 08.08.2021).

UNICEF, Okula Gitmeyen Çocuk Oranlarının En Yüksek Olduğu 10 Ülkede Çocukların Yüzde 40’ı Temel Eğitime Erişemiyor, 01.09.2016, https://www.unicef.org/turkey/bas%C4%B1n-b%C3%BCltenleri/okula-gitmeyen-%C3%A7ocuk-oranlar%C4%B1n%C4%B1n-en-y%C3%BCksek-oldu%C4%9Fu-10-%C3%BClkede-%C3%A7ocuklar%C4%B1n-y%C3%BCzde-40%C4%B1 (E.T. 10.08.2021).

Vanguard, Nigeria Desperately Needs Paradigm Shift in Political Ideology — Akeredolu, 15.07.2021, https://www.vanguardngr.com/2021/07/nigeria-desperately-needs-paradigm-shift-in-political-ideology-akeredolu/ (E.T. 01.08.2021).

World Bank – WB,  World Bank Data, https://databank.worldbank.org/source/world-development-indicators (E.T. 10.08.2021).

DİPNOTLAR

[1] Vivianne Ihekweazu, Nigerian Health Watch, The Global Education Summit and the Nigerian Paradox, (01.08.2021), https://nigeriahealthwatch.com/the-global-education-summit-and-the-nigerian-paradox/ (E.T. 04.08.2021).

[2] A.g.e.

[3] Tahiru Sherriff, The Cable, Inclusiveness in Nigeria’s School System: Navigating New Paths, (28.07.2021), https://www.thecable.ng/inclusiveness-in-nigerias-school-system-navigating-new-paths (E.T. 04.08.2021).

[4] Anadolu Ajansı, Afrika’nın Kalbi Nijerya, (05.06.2017), https://www.aa.com.tr/tr/dunya/afrikanin-kalbi-nijerya/834644 (E.T. 10.08.2021).

[5] Al Jazeera Turk, Ülke Profili Nijerya, (14.11.2013), http://www.aljazeera.com.tr/ulke-profili/ulke-profili-nijerya  (E.T. 10.08.2021).

[6] Pretoryanizm, ordunun ülke siyasetinde etkin bir rol aldığı ve kendisini iktidarın bir koruyucusu olarak gördüğü durumdur. BKZ.: Muhammed Tandoğan, Nijerya ve Nijer’in Devlet Sistemlerinin Otoriterleşmesinde Askerî Darbelerin Etkisi, (Afrika Araştırmacıları Derneği, 2016),  https://www.afam.org.tr/wp-content/uploads/2017/01/AFAM.rapor-2.pdf (E.T. 10.08.2021).

[7] A.g.e.

[8] World Bank – WB, World Bank Data, https://databank.worldbank.org/source/world-development-indicators (E.T. 10.08.2021).

[9] A.g.e., Anadolu Ajansı.

[10] A.g.e., Al Jazeera Turk.

[11] BBC News Türkçe, Nijerya 60 Yaşında: Afrika’nın En Kalabalık Ülkesi Bir Arada Kalmayı Başarabilecek mi?, (04.10.2020),  https://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-54393116 (E.T. 10.08.2021).

[12] A.g.e.

[13] I. E. Nwosu, Gender Role Perceptions And The Changing Role of Women In Nigeria, “Int’l Journal Of Agric. And Rural Dev.”, Cilt 15, Sayı 3, 2012, s. 1241.

[14] A.g.e., s.1241.

[15] Ezegbe Bernedeth Nkiruka ve Akubue Felicia N., An Appraisal of the Status of Nigerian Women:

Educational Implications and National Development, “American Journal of Sociological Research”, Cilt 2, Sayı 2, 2012, s. 28.

[16] Yetunde Aluko, Change In Status of Women In Nigeria: A Dialectical Framework for Understanding, “Sokoto Journal of the Social Sciences”, Cilt 6, Sayı 2, Aralık 2016, ss. 219-220.

[17] A.g.e., s. 219.

[18] A.g.e., Nwosu, s.1242.

[19] A.g.e.

[20] A.g.e., Nkiruka ve Felicia N., s. 28.

[21] Maria Rojas, Postcolonial Web, Women in Colonial Nigeria, http://www.postcolonialweb.org/nigeria/colonwom.html (E.T. 10.08.2021).

[22]A.g.e., Nkiruka ve Felicia N., s. 28.

[23] A.g.e., Rojas.

[24] Toyin O. Falola, Britannica, The Role of Nigerian Women,  https://www.britannica.com/topic/role-of-Nigerian-women-1360615 (E.T. 10.08.2021).

[25] A.g.e., Nkiruka ve Felicia N., s. 29.

[26] A.g.e. Rojas.

[27] A.g.e., Aluko, s. 219.

[28] Alyssa Qualls, Postcolonial Web, Women in Nigeria Todayhttp://www.postcolonialweb.org/nigeria/contwomen.html (E.T.10.08.2021).

[29] Godiya Allanana Makama, Patriarchy and Gender Inequality in Nigeria: The Way Forward, “European Scientific Journal”, Cilt 9, Sayı 17, 2013, s.121.

[30] Ag.e., s. 121.

[31] A.g.e., World Bank – WB.

[32] A.g.e., Makama, s. 121.

[33]Akanni Ibukun Akinyemi, Why Nigeria’s Weak Health System Affects Women and Girls the Most, (The Conversation, 09.07.2021), https://theconversation.com/why-nigerias-weak-health-system-affects-women-and-girls-the-most-163904 (E.T. 10.08.2021).

[34] UNICEF, Okula Gitmeyen Çocuk Oranlarının En Yüksek Olduğu 10 Ülkede Çocukların Yüzde 40’ı Temel Eğitime Erişemiyor, 01.09.2016, https://www.unicef.org/turkey/bas%C4%B1n-b%C3%BCltenleri/okula-gitmeyen-%C3%A7ocuk-oranlar%C4%B1n%C4%B1n-en-y%C3%BCksek-oldu%C4%9Fu-10-%C3%BClkede-%C3%A7ocuklar%C4%B1n-y%C3%BCzde-40%C4%B1 (E.T. 10.08.2021).

[35] Education for Change: A Ministerial Strategic Plan (2018-2020), (Federal Ministry of Education – FME, 2019),

https://planipolis.iiep.unesco.org/sites/default/files/ressources/nigeria_education_ministerial_plan_2018-2022.pdf (E.T. 08.08.2021).

[36] Global Partnership for Education – GPE, Nigeria: Keeping Boys and Girls in School and Learning, (Şubat 2021), https://www.globalpartnership.org/results/stories-of-change/nigeria-keeping-boys-and-girls-school-and-learning (E.T. 05.08.2021).

[37] A.g.e., Federal Ministry of Education – FME.

[38] Global Partnership for Education – GPE, COVID-19 Response, https://www.globalpartnership.org/where-we-work/nigeria (E.T. 04.08.2021).

[39] Cover Note for COVID-19 Accelerated Funding Request, (Global Partnership for Education – GPE, 2020), https://www.globalpartnership.org/sites/default/files/document/file/2020-06-application-and-program-document-for-covid-19-accelerated-funding-for-nigeria.pdf (E.T. 08.08.2021).

[40] Government of UK, Declaration on Girls’ Education: Recovering from COVID-19 and Unlocking Agenda 2030, (05.05.2021), https://www.gov.uk/government/publications/g7-foreign-and-development-ministers-meeting-may-2021-communique/declaration-on-girls-education-recovering-from-covid-19-and-unlocking-agenda-2030 (E.T. 04.08.2021).

[41] A.g.e., Global Partnership for Education – GPE, COVID-19 Response.

[42] A.g.e., Federal Ministry of Education – FME.

[43] Global Gender Gap Report 2021, (World Economic Forum – WEF, Mart 2021), http://www3.weforum.org/docs/WEF_GGGR_2021.pdf (E.T. 08.08.2021).

[44] A.g.e., Federal Ministry of Education – FME.

[45] Abigail Dunn, Borgen Project, Five Important Facts to Know about Girls’ Education in Nigeria, (24.05.2018), https://borgenproject.org/girls-education-in-nigeria/ (E.T. 05.08.2021).

[46] Folashade Adebayo ve Modestus Chukwulaka, UNICEF, EU, UNICEF Improve Access to Education for 20,000 Conflict-affected Children in North-east Nigeria, (04.06.2021), https://www.unicef.org/nigeria/press-releases/eu-unicef-improve-access-education-20000-conflict-affected-children-north-east (E.T. 05.08.2021).

[47] Odinaka Chukwu, Inter-agency Network for Education in Emergency – INEE, New Dangers to Girls’ Education in Northern Nigeria, (01.04.2021), https://inee.org/blog/new-dangers-girls-education-northern-nigeria (E.T. 05.08.2021).

[48] Edem Dorothy Ossai, Brookings, Education in Emergency in Nigeria: Creating Gender Equitable Policies so All Girls Have an Uninterrupted Right to Learn, (27.07.2021), https://www.brookings.edu/blog/education-plus-development/2021/07/27/education-in-emergency-in-nigeria-creating-gender-equitable-policies-so-all-girls-have-an-uninterrupted-right-to-learn/ (E.T. 05.08.2021).

[49] Taibat Hussain, SOAS, Education and Covid-19 in Nigeria: Tackling the Digital Divide, 28.04.2020, https://study.soas.ac.uk/covid-19-nigeria-digital-divide/ (E.T. 08.08.2021).

[50] A.g.e., The Cable.

[51] A.g.e.

[52] A.g.e.

[53] A.g.e.

[54] A.g.e.

[55] Vanguard, Nigeria Desperately Needs Paradigm Shift in Political Ideology — Akeredolu, (15.07.2021), https://www.vanguardngr.com/2021/07/nigeria-desperately-needs-paradigm-shift-in-political-ideology-akeredolu/ (E.T. 01.08.2021).

[56] Global Citizen Life, 5 Extraordinary Women in Nigeria Challenging the Status Quo, (08.03.2021), https://www.globalcitizen.org/en/content/women-challenge-gender-stereotype-nigeria-feminism/ (E.T. 01.08.2021).

[57] A.g.e.

[58] A.g.e.

[59] A.g.e.

[60] A.g.e.

[61] A.g.e.

[62] GlobalGiving, STEM Camp for Girls in Minna: Promoting Creativity, https://www.globalgiving.org/projects/stem-camp-in-minna-promoting-creativity/ (E.T. 01.08.2021).