gunubirlikbilgi.com'dan alınmıştır.

Mitolojiden Yıldızlara

Binlerce mitolojik hikayeden sadece bir kısmı gökyüzünde bitmektedir. Bunlardan birkaçını analım, hatırlayalım diye bu listeyi hazırlamayı tercih ettik. Bir başka listede de yer kürede son bulmayı tercih etmiş mitleri konu alabiliriz. Ancak şimdi biraz göğe bakalım.

1. ORION TAKIMYILDIZI

huseyincaldirak.wordpress.com’dan alınmıştır.

Deniz tanrısı Poseidon ve Girit kralı Minos’un kızı Euryale’nin oğlu olan Orion, oldukça büyük, dev gibi sayılabilecek, iri cüsseli ve yakışıklı bir adamdır. Babası ona deniz üzerinde yürüyebilme yeteneği vermiştir. Gökyüzünde ise bir elinde kırılmaz bir sopa diğer elinde ise aslan postu tutmaktadır.

Günlerden bir gün ay tanrıçası Artemis yine ormanlarında dolaşırken Orion’u görür ve ona ilk görüşte aşık olur. Ancak Artemis sonsuz bakiredir, kimseyle birlikte olamaz, evlenemez ve kimseye aşık olamaz. Yine de güzel Tanrıçamız Artemis’in gönlü ferman dinlemez ve iri yarı Orion’a aşık olur. Onunla vakit geçirmeye başlar, her gün birliktelerdir artık. Ancak bu durumdan hoşlanmayan biri de vardır: Artemis’in ikiz kardeşi Güneş tanrısı Apollon. Apollon hem kardeşini başkasıyla paylaşamaz hem de Orion’u kardeşine yakıştırmaz. Onları ayırmanın yollarını düşünürken bir gün Orion’u deniz kıyısında yakalar. Poseidon’un oğlu olduğundandır ki çok iyi yüzücü olan Orion’a denizde ne kadar açılabileceğini sorar. Orion hiç tenezzül etmez, kendisine göstereceğini söyleyerek açılır da açılır. Ta ki çok uzaklarda, başı minicik bir noktaya dönene dek açılır.

Apollon hemen Artemis’i alır, bu kıyıya getirir. Bu defa Artemis’i gücünü sınamakla kışkırtacaktır. Çok iyi okçu olduğunu söylediğini ve bunu kanıtlamasını istediğini söyler Artemis’e. Denizdeki küçücük bir noktayı gösterir. Gerçekten de bu noktayı vurabilecek tek varlık Artemis’tir. O noktayı vurabilirse gerçekten iyi bir okçu olduğuna inanacağını söyler. Artemis hazırlanır. Okunu çeker, yayına kolayca yerleştirir ve saniyeler içinde yayından bırakır. Tabi ki hedefi asla şaşırmaz, tam isabet vurur. Ancak bir sorun vardır.

Artemis çok geçmeden kandırıldığını anlar. Vurduğu noktanın sevgilisi Orion’un başı olduğunu fark eder ve kahrolur. Günlerce gecelerce yas tutar. Ayın ışığı solar, o yüzdendir ki böyle beyaz ve soğuktur ayın ışığı.

Babası Zeus kızının bu halini görür. Onu yeniden kendine getirmek için bir şeyler yapmak ister. Artemis de babasının bu isteği üzerine Orion’u göklere çıkarmasını istediğini babasına söyler. Tanırılar tanrısı Zeus, hemen Orion’u yükseltir ve bir takımyıldızı yaparak ölümsüzleştirir.

2. ORION’UN PEŞİNDEN GELEN AKREP TAKIMYILDIZI

twitter.com’dan alınmıştır.

Akrep takımyıldızının Orion’un peşinden geldiği, Orion’a bir şekilde bir akrebin musallat olduğu belli. Ancak neden olduğu konusundaki her mit, bir önceki mit ile çelişir durumdadır.

Scorpius (Akrep),  tutulum üzerinde Orion takımyıldızı ile tam zıt yönde bulunur. Biri doğarken diğeri batmaktadır.

Bir mite göre Orion, Artemis’e aşıktır ve bizim ebedi bakire tanrıçamızı zorla elde etmeye çalışmıştır. Bir diğer mit ise Orion’un avcılık yeteneği ile çok fazla övünmesinin Artemis’i kızdırdığı yönündedir. Zira Artemis, av tanrıçasıdır aynı zamanda ve kendisinden iyi avcı da yoktur. Ancak Orion kendisinin ondan daha iyi olduğunu iddia edince Artemis’i kızdırmıştır. Her iki hikayenin de sonunca Artemis, Orion’un peşine bir akrep yollar. Orion, her ne kadar Poseidon’un oğlu olup bir yarı tanrı da olsa hala bir ölümlüdür. Bu nedenle bir akrep sokmasıyla ölmesi muhtemeldir. Zaten bu da başarıya ulaşmıştır ve Artemis’in gönderdiği akrep, Orion’u topuğundan sokarak öldürmüştür. İki sonsuz düşman böylece gökyüzünde yerlerinde aldığında bile akrep, Orion’un peşini bırakmamaktadır.

3. BÜYÜK AYI VE KÜÇÜK AYI

uyanangenclik.com’dan alınmıştır.

Belki de en çok aşina olduğumuz takımyıldızları büyük ayı ve küçük ayı takımyıldızlarıdır. Eğer ışıksız bir yerde geceyi geçiriyorsak, başımızı kaldırdığımızda muhakkak yukarılarda bir yerlerde onları görmemiz mümkündür.

Mitimizde yine sevgili Artemis geçmektedir. Artemis’in sonsuz bakire olduğunu söylemiştik. Öyle ki tanrıçalar arasında da rahibe gibidir ve Nymph adı verilen dişi tanrı varlıklarını yanına kabul eder. Nymph’ler kırlarda dolaşır, eğlencelere katılır ama Artemis’e bağlılık ve bekaret sözü verirler. Nymph, aynı zamanda gelin anlamına gelmektedir ve eski Yunan inancına göre dünya Nymphlerle doludur.

Bu varlıklardan Callisto, Artemis’in gözdesidir. Bir gün Callisto kırlarda dolaşırken Zeus onu görür ve vurulur. Ancak hem onu ürkütmemek hem de ona sahip olmak için kendisini Zeus gibi değil, Artemis şeklinde gösterir. Callisto da Artemis’i karşısında görünce ona karşı koymaz ve birlikte olurlar. Bu birliktelikten de Callisto hamile kalır ve Arcas adında bir oğul dünyaya getirir. Artemis, sözünü tutmadığını düşünen Callisto’yu derhal bir ayıya çevirir. Artık ormanda avcıların kovalayacağı bir ayı olmuştur.

Zaman geçer, Arcas büyür ve ormanda avlanmaya çıkar. Büyük bir ayıyla karşılaşır ve bu ayıyı avlamak için can atar. Ancak o ayı, annesi Callisto’dur. Tam annesini öldürecekken Zeus araya girer ve her ikisini de yutup yok eden bir hortum gönderir. Hemen sonrasında ikisi de gökyüzünde yerini alır: Arcas küçük ayı, Callisto ise büyük ayı olur.

4. ÜLKER TAKIMYILDIZI

akulduz.blogspot.com’dan alınmıştır.

Bizim Ülker olarak bildiğimiz takımyıldızının adı aslında Pleione takımyıldızıdır. Kaldı ki bunlara bir takımyıldızı demek de doğru değildir çünkü aslında Boğa (Taurus) takımyıldızının bir parçasıdır.

Ülker takımyıldızı, yedi güzel kız kardeşin bitmek bilmeyen çileleri yüzünden gökyüzüne yükselmesiyle oluşmuştur. O kadar güzellerdir ki başta Orion olmak üzere birçok kişi tarafından hep rahatsız edilmektedirler. Zeus da bu güzel kızların ıstırabına dayanamaz ve onları hak ettikleri yere çıkarır. Daha sonra da birçoğundan çocuğu olacaktır. Babaları Atlas da kızlarının yanında durmak ister gibi yerini almıştır. Atlas’ı biz en çok dünyayı omuzlarında taşımakla cezalandırılmasından tanıyoruz. Onu da yine cezalandıran Zeus olmuştur. Dünyayla bu kadar yakın olduğundan dolayı da haritalarımızın olduğu kitaplara Atlas adını veriyoruz.

Kız kardeşlerin adları sırayla: Maia, Elektra, Taygete, Alcyone, Celaeno, Asterope, Merope’dir. Merope en küçük kız kardeştir ve o hariç diğer bütün kız kardeşler bir tanrıya eş olmuşlardır. Orion’un gönlü en çok ondandır. En küçük kardeş olduğundan en sönük yıldıza onun adı verilmiştir.

Yunanlı tarihçi Diodorus’a göre de yedi kız kardeşten Ceaeno ve Alcyone, Atlantis kralı Poseidon ile evlenmiş ve Atlantis halkını oluşturmuşlardır.

Bu yedi kız kardeşi sonbaharda gökyüzüne baktığınızda görebilirsiniz.

5. TAURUS (BOĞA) TAKIMYILDIZI

jmil.com.ua’dan alınmıştır.

Boğa takımyıldızının hikayesi de yine Zeus’un bir güzel kadını ürkütmemek için şekil değiştirmesinden gelir.

Europa, güzelliği, ışıltısı, teni, gözleri dillere destan olmuş Suriyeli bir kadındır. Her gün erkenden kalkıp arkadaşlarını da alıp çiçeklerin olduğu su kenarlarına giderler. Bir gün yine Europa çiçek toplarken Zeus onu görür ve vurulur. Hem eşi Hera’yı kızdırmamak hem de bu güzel kadını ürkütmemek için boğa kılığına girer. Europa, boğayı gördüğünde başta korkar ama boğa o kadar uysaldır ki ona yaklaşır, sever, boynuzlarına çiçekler yapar. İyice cesaret bulan Europa en sonunda boğanın sırtına biner. Bindiği gibi de boğa tam süratle koşmaya başlar. Öyle koşar ki denizleri bile aşar ve Girit’e doğru Europa’yı taşır. Girit’e vardıklarında boğa Europa’yı bir çınarın gölgesine bırakır ve tanrı formunu alır, kendini tanıtır. Bu çınar gölgesinde Europa ile Zeus birlikte olurlar ve huzurla uyurlar. Bu mutlu birleşmeden Girit kralı Minos doğar.

6. BÜYÜK KÖPEK (CANIS MAJOR)

thoughtco.com’dan alınmıştır.

 

Büyük köpek, rivayete göre hızlı koşmada çok yetenekli bir köpek türü olan Laelaps’tır. Birçok sahibi olsa da son sahibi Atina kralının kızı Procris’tir. Procris’e köpeği Girit kralı Minos yollamıştır. Yanında da bir ok göndermiştir. Bu okun özelliği istenilen hedeften asla şaşmamasıdır. Procris’in kocası Cephalus bir gün yanlışlıkla bu oku karısına gönderir ve Procris ölür, kendisi de sürgün edilir. Bir gün, içerisinde çok büyük ve korku salan bir tilkinin yaşadığı bir şehre gelir. Bu tilkiyi yok edecek olan ise Büyük Köpek’tir. Sonu gelmeyen bir kovalamaca başlar. Bu kovalamacaya Zeus dur der ve ikisi de taşa çevirir. Sonrasında da Büyük Köpek’i yıldızların arasına yerleştirir. Artık o, Orion’un iki köpeğinden büyük olanıdır. Orion’un hemen önünde tavşanı (Lepus) kovalar. Boğa (Taurus) ile olan savaşında da Orion’a yardım etmek için orda olduğu rivayet edilir.

7. SIRIUS

medium.com

Sirius, Orion’un diğer köpeğidir. Belki de bu yüzden ona Köpek Yıldızı da denmektedir. Türk mitolojisinde ise Demirkazık olarak adlandırılmıştır. Güneşten 23 kat daha parlaktır. Ayrıca çok sert olduğu düşünülmektedir. Bu nedenle Türklerin ona ‘demir’ demesi de enteresan bir detaydır.

Sirius, Sirius A ve B olmak üzere iki sarmal yıldızdan oluşmaktadır. Birçok medeniyette kendisine çok değer verilmiştir. Mısırlılar Güneş’e göre değil Sirius’a göre takvimlerini düzenlemişlerdir. Ra’nın güneşini yine Sirius olarak kabul etmişlerdir.

Türklerin kurtla olan yakınlığını bilmeyen yoktur. Köpek yıldızı olan Sirius’a da bu nedenle özel bir ilgileri bulunmaktadır. Türkler Sirius’u gök ile yeri birleştiren kutsal bir kapı olarak görmüşlerdir. Şamanlar bu kapı ile tanrı katına yükselip geri dönerler, bu yıldıza ulaşırlar ama ötesine geçemeyeceklerine inanırlardı. Tanrı da elçisini bu kapı vasıtasıyla gönderirdi.

BONUS: Yazarın Masalı

kadiralakyaylasi.com’dan alınmıştır.

Günlerden bir gün bir delikanlı sahilde dolanıyormuş. Sakin bir akşam geçiren ve sadece denizin sesini dinleyen delikanlı ileride bir kızın oturduğunu görmüş. Kıza yaklaştıkça bir terslik olduğunu anlamış. Kız yerde oturuyormuş. Yanında ışıl ışıl bir sepet varmış ve gözünü ayırmadan gökyüzüne bakıyormuş. Oğlan meraklanmış, o da kaldırmış başını gökyüzüne. Bir de bakmış ki alabildiğine yıldızlarla dolu gökyüzünde sadece kızın üzerine bomboş bir karanlık. Dayanamayıp kıza yaklamış. Yaklaşmasıyla da hayran kalmış onun güzelliğine. Çekinerek sormuş:

“Merhaba, burada ne yapıyorsunuz böyle?”

Kız yanıtlamış hemen çaresizce:

“Her üzgün olduğumda gökyüzümden bir yıldız aldım. Ama şimdi nereye gitsem gökyüzüm boş. Yıldızları geri koymak istiyorum ama nasıl yapacağımı bilmiyorum.”.

Delikanlı, kız konuştukça aşık olmuş ama haline de çok üzülmüş. Hemen kızın elinden tutmuş:

“Gel benimle!”

Birlikte yüksek, yüce bir dağa tırmanmışlar. Gitmişler gitmişler… sonunda tepesine varmışlar.

Delikanlı:

“Sepetini bana ver, şimdi hepsini gökyüzüne dizeceğim. Artık üzülme”

Kız tam mutlulukla ve sonsuz bir sevgiyle gözyaşlarını siliyormuş ki çok gür, büyük bir ses gelmiş yukarılardan. Bağıran, kızgın Ay Ana’ymış:

“Kim benim yıldızlarımı çalan?!”

Oğlan hiç tereddütsüz:

“Benim Ay Ana. Affet, ben de onları sana vermeye geldim.”

Kız şaşırmış. Birden atılmış:

“Hayır Ay ana hayır! O beni korumaya çalışıyor. Yıldızlarını çalan benim.”

Bir tartışma, bir ikna etme çabası başlamış aralarında. Ay Ana’nın kafası karışmış. Kim yalan söylüyor kim doğru söylüyor anlamamış. Ama bir ceza da vermek zorunda.

Sepeti yerden almış. Bütün bir gökyüzüne yıldızlarını yaymış. Sonra iki aşığı da almış ellerine, onları da yıldız yapmış ama ayırmaya da kıyamamış. Bu yüzden onları tek bir yıldız gibi birbirlerine dolamış, gökyüzüne yerleştirmiş. Artık Güneş’ten daha parlak bir yıldız gökyüzündeymiş.

Böylece Sirius A ve B’nin masalını da yaratmış olalım.

 


Kaynakça

Hüseyin Çaldırak, Hüseyın Çaldirak, Orion ve Hikayesi, 2013, https://huseyincaldirak.wordpress.com/2013/04/06/orion-takim-yildizi-ve-hikayesi/ (ET: 30.07.2019)

İ. Ethem Derman, İ. Ethem Derman, Orion’un (Avcı) Mitolojik Öyküsü, 2012, http://www.ethemderman.com/gokbilimi/gokbilim-yazilarim/item/213-orion-mitolojik-oykusu-12092012 (ET:30.07.2019)

Yasemin Örs, Yunan Mitoloji, Takımyıldızların Mitolojik Öyküleri/ Scorpius (Akrep), 2001, http://yunanmitolojisi.blogspot.com/2009/04/takmyldzlarn-mitolojik-oykuleri.html?m=1 (ET: 30.07.2019)

Mistikalem, Mitoloji Kahramanları: Ülkerler (Pleiades), 2017, http://www.mistikalem.com/mitoloji/mitoloji-kahramanlari-ulkerler-pleiades-haberi-1255 (ET: 30.07.2019)

Akulduz, Yıldızların Altında, Ülker-Süreyya-Pervin, 2012, http://akulduz.blogspot.com/2012/11/ulker-sureyya-pervin.html (ET: 30.07.2019)

Diamond Tema, Medium, Sirius (Şira) Yıldızı Hakkında, 2017, https://medium.com/@diamondtema/sirius-%C5%9Fira-y%C4%B1ld%C4%B1z%C4%B1-hakk%C4%B1nda-31e388be83e6 (ET: 30.07.2019)

Emine Gücek, Karaaslanmetin, Sirius: Tanrıça İsis’in Gizemli Yıldızı, https://karaaslanmetin.wordpress.com/diger-yazilar/sirius-tanrica-isisin-gizemli-yildizi/ (ET: 30.07.2019)