volkanik
Kaynak: Luca Ricci / ESA

Mars ve Ay’daki Devasa Volkanik Mağaralar

Volkanik hareketlerin sonucunda oluşan mağaralar, Dünya’dakinden 100 ila 1.000 kat daha büyük!

Sadece Ay’da değil, Mars’ta da bulunan bu yer altı mağaraları, uzayda kurulacak bir uzay istasyonu için mükemmel özelliklere sahip. Koridor şeklinde bir kilometreye kadar genişlikte ve onlarca kilometre uzunluğundaki bu mağaralar, büyük bir Mars üssünü barındıracak kadar büyük. Bu tür lav mağaralarının var olduğuna dair belirtileri de bize Mars yüzeyindeki çökmüş mağara tavanlarının oluşturduğu jeolojik şekiller göstermektedir.

Astronotlar yakında Ay’a tekrardan gidecekler ve orada uydumuzu daha yakından keşfetmek için bir istasyon kuracaklar. Ayrıca komşu gezegenimiz Mars için insanlı bir iniş yapmak ve bir Mars kolonisi kurmak için bazı planlar yapıyoruz. Ancak bu gök cisimlerinde hayatta kalabilmek için astronotların kendilerini sert radyasyondan, göktaşı çarpmalarından ve aşırı sıcaklıklardan koruması gerekiyor. İşte tam bu nedenden dolayı yeraltı mağaraları astronotların hayatta kalması ve kendilerini koruması için en uygun imkânları sağlayabilir. Aslında, araştırmacılar birkaç yıl önce Ay’da büyük bir lav mağarasının izlerini keşfettiler. Yer çekimi ölçümleri, fırtına denizindeki bu mağaranın bir kilometre genişliğinde ve 50 kilometre uzunluğunda olabileceğini gösteriyor. Bilim adamları ayrıca Ay’ın kutup bölgesinde buz içeren dev lav mağaraları keşfetti.

Peki Mars’taki durum nasıl görünüyor? Sonuçta, Kızıl Gezegen’de bir zamanlar Olympos Mons gibi sönmüş yanardağlardan hareketle yoğun volkanik faaliyetler olduğunu biliyoruz. Ayrıca yer altındaki süper volkanların ince izleri de buna tanıklık ediyor. Bologna Üniversitesi’nden Francesco Sauro ve meslektaşları, Mars’ta da dev volkanik mağaraların olup olmadığını ve bunların neye benzediğini inceledi. Bunun için, uzay sondalarından gelen verileri değerlendirdiler ve Dünya, Ay ve Mars’taki lav akışları arasındaki farklılıkları ve benzerlikleri belirlemek için jeofizik modelleri kullandı.

Mars Yüzeyindeki “Tavan Pencereleri”

Araştırmanın sonucunda hem Ay`daki hem de Mars’taki uzay sondalarından gelen görüntülerde yer altında meydana gelmiş çöküntü izleri ve yuvarlak delikler var. Sauro ve ekibi, “Mars’ta, eski lav akıntılarında karasal oluşumlarla çarpıcı bir benzerlik gösteren birçok derin tavan penceresi keşfedildi.” dedi. Bu çöküntü alanları, yer altında tavanları yer yer çökmüş lav kanalları bulunduğunun bir göstergesidir.

Sauro, “Bu tür lav geçitleri, kozmik ve güneş radyasyonundan ve gezegenin yüzeyinde tehlike oluşturan mikrometeorit etkilerinden istikrarlı bir koruma sağlayabilir.” diye açıklıyor. “Ayrıca, sıcaklıkların aşırı derecede değişmediği bir ortam da sunuyorlar.” Mars’taki bu tür mağaralar geçmiş ve hatta şimdiki yaşam türlerinin sığınakları olarak da görülebilir.

Dünyadakinden 100 Kat Daha Büyük

Peki böyle bir lav mağarasının içi neye benziyor? Ay ve Mars’taki bu sığınaklar ne kadar büyük? Araştırmacıların jeofizik modellerinin yardımıyla belirledikleri gibi, her iki gök cismindeki lav kanalları Dünya’dakinden çok daha büyük olabilir. Bunun nedenleri, Ay ve Mars’taki düşük yerçekimi ve bir zamanlar meydana gelen yoğun olan volkanik faaliyetlerdir. Bunun anlamı şu: Mars’ta lav mağaraları, tipik olarak 10-30 metre genişliğindeki dünya lav kanallarından 100 kat daha büyük bir çapa sahip olabilirler. Buna göre bir kilometre genişliğinde ve onlarca kilometre uzunluğunda olan mağaralar, Mars yüzeyinin altında olabilirler. Sauro ve ekibi, “Dünya’da olduğu gibi, bu geçitler ince akan lavların kabuklaşmasıyla oluştu.” diye açıklıyor.

Mars’ın Yüzeyinin Altında Ay’dakine Benzer Lav Kanalları

Ay’da lav kanalları yeryüzünden bin kat daha da büyük boyutlara ulaşabilir. Araştırmacılar, dünyanın uydusundaki bu tür mağaraların toplam hacminin bir milyar metreküpten fazla olduğunu tahmin ediyor. Padua Üniversitesi’nden Riccardo Pozzobon, “Bu, ayın yeraltını keşfetmek ve olası yerleşim için özellikle değerli bir yer haline getiriyor.” diyor.

Pozzobon’un meslektaşı Matteo Massironi, “Ancak en önemli şey, Ay’daki lav geçitlerinin çatılarının etkileyici boyutlarına rağmen büyük ölçüde sabit kalmasıdır, çünkü yer çekimi çok daha düşüktür.” diye ekliyor. “Mars`ın yer yüzeyinin altındaki lav kanallarının çoğu muhtemelen hala sağlam.” Kırık noktaların nedeni muhtemelen göktaşı etkisidir.

Astronotlar Mağara Keşifleri İçin Eğitiliyor

Bilim adamlarına göre, Ay ve Mars’taki lav mağaraları, astronotlara ve tüm istasyonlara yüzeydeki tehlikeli koşullar ve muhtemel faktörler için mükemmel bir koruma olabilir. Bu bağlamda, bu yer altı oluşumlarının daha yakından araştırılması, bir sonraki adımdır. “Çökme zincirleri, bir keşif için ideal giriş noktalarını temsil ediyor.” diyor Sauro. Uzay ajansları zaten böyle bir keşif için hazırlanıyor: “ESA şimdiden ay yüzeyine inebilen ve Ay lav kanallarını keşfedebilen sistemler arıyor.” diyor Bologna Üniversitesi’nden Jo De Waele. “ESA 2012’den beri astronotlar için Lanzarote’deki lav kanallarına ziyaretler de dahil olmak üzere iki kere Mağara Eğitim Programı gerçekleştirdi.”

Yazar: Nadja Podbregar

Kaynak: Scinexx