Hugo Boss
Hugo Boss 1934 koleksiyonu, hpr1.com’dan alınmıştır

Lüks Moda Markası Hugo Boss Antisemitist Geçmişinden Dolayı Yargılanıyor: Hugo Boss ve Nazi İlişkisi

2. Dünya Savaşı ve Naziler tüm dönemlerin en merak edilen tarihi konularından olmuştur ya da bulunduğum yer olan Polonya’nın tarihi ve savaş anılarını hala capcanlı tutan ambiyansı yüzünden benim için öyledir. 2 yıl önce okuduğum bir makalede Hugo Boss’un sponsorluğunda GQ dergisi tarafından düzenlenen ve seyircisinin çoğunun politikacılar ve ünlülerden oluştuğu bir etkinlikte, Britanyalı komedyen Russell Brand`in kaz adımı asker yürüyüşüyle sahneye çıktığı ve Nazi üniformalarının Hugo Boss tarafından yapıldığını komik bir biçimde söylediği belirtilmişti. Russell Brand, söyledikleri yüzünden GQ dergisi editörü Dylan Jones tarafından tepki görmüş, söylediklerinin Hugo Boss için saldırgan ve uygunsuz olduğunu iddia ederek ondan sahneyi terk etmesini istemişti. Buna karşılık olarak Brand asıl Hugo Boss’un yaptığının Yahudilere karşı saldırgan ve uygunsuz olduğunu söyleyerek sahneyi terk etmişti.

Brand`in iddiaları yeni bir şey değil. Yıllardır Hugo Boss ve Nazilerin arasında bir ilişki olduğu ve dönemin Nazi üniformaların bu ünlü moda firması tarafından tasarlandığına dair dedikodular var. Peki, birçok siyasi eleştiriye maruz kalan ünlü markanın tarihi yolculuğu nasıl? Hugo Boss kimdir ve Nazilerle ilişkisi nasıl başlamıştır?

Hugo Boss 1934 koleksiyonu, hpr1.com’dan alınmıştır

Hugo Boss Metzingen isimli küçük bir kasabada 1885 yılında doğmuştur ve Birinci Dünya Savaşı zamanı orduda hizmet etmiştir. 1924 yılında Metzingen’de iki ortağının finansal yardımıyla kendi küçük fabrikasını kurmuştur.[1] O zamanlar şirketi; el yapımı işçi kıyafetleri, gömlekler, spor kıyafetleri üretiyordu ve kurulduğu ilk yıllarda sadece 20-30 çalışanı olan küçük bir müesseseydi. Şirketin müşterilerinden biri olan Rudolf Born, yeni kurulmuş Nasyonal Sosyalist Partisi için onlardan kahverengi gömlekler üretmesini istemişti. Boss o dönemler faturasını ödeyebilen herkes için kıyafetler yapmaktan memnundu.

pinterest.com’dan alınmıştır.

1920-1930’lu yıllarda dünyanın diğer ülkeleri gibi Almanya’nın da ekonomisi büyük krizden darbeler almış bulunmaktaydı ve Boss da bütün iş insanları gibi ayakta kalma savaşı veriyordu. Bu dönemde sentetik elyafların ihracatına bile kısıtlamalar getirilmişken Almanya’da her zamankinden daha az tekstil ürünü üretiliyor bunun tam aksine üniforma ve işçi giyimi üretimi artıyordu.

Kriz döneminde Boss, 1924 yılında kurduğu ve büyüttüğü işini kaybetmiş ve kurtarabildiği altı dikiş makinesiyle yeni şirket açmaya gayret etmişti.[2] 1 Nisan 1931 yılında, Nazi Partisi’ne üye olan Hugo Boss’un partiye katılma sebebi böyle bir ekonomik kriz döneminde devletten yardım alabileceğine ve Hitler’in Almanya’yı bu durumdan kurtarabileceğine olan inancıydı. Partiye katılmasının “o dönem için” karşılığını aldığı söylenebilir. Çünkü, bu küçük şirket 1933 yılında devletle yaptığı sözleşmeyle büyümeye başladı. Aynı yılda Boss`un şirketi Nazi Partisi’nin paramiliter kolunun kahverengi gömleklerini, “Hitler Youth” ve SS`nin üniformalarını yapmaya başladı.

hitler
Hitler Youth 1936 üniformaları, medium.com’dan alınmıştır.

1940 yılında- İkinci Dünya Savaşı’nın hemen öncesinde- şirketin cirosu 1936`ya kıyasla 200 bin Reichmark artarak hızlı gelişme gösterdi. O zamanlar Boss`un 250 işçisi vardı, lakin 2. Dünya Savaşı’nın ilerlediği dönemlerde işçilerinin birçoğunu kaybetti ve yeni işçi alması orduya alımlar nedeniyle imkansızlaştı. Alman hükümeti onu 140 yeni işçiyle ödüllendirdi ve sonraki dönemlerde ona 40 Fransız işçi de gönderdi.[3] Bu işçiler; o dönemlerde alışıldığı gibi savaş mahkumları veya kamplardan gelenler değildi, lakin onların yaşadığı hayatın da kamplardaki insanlarınki kadar korkunç olduğu söyleniyor.

Polonyalı işçi olan Jan Kondak, 1942-1945 yılları arası Boss için çalıştığını belirtip oradaki koşulların ölümcül olduğunu, bit ve pireler içinde yaşadıklarını söylemişti. Başka zorla çalıştırılan bir işçi olan Elzbieta Kubala-Bem Polonya’daki kasabasından kopartılarak 1940`ta Boss`un şirketine üniformalar dikmesi için getirildi.[4] O, burada kadınlar ve çocuklar için özel durumun olmadığını, tıbbi tesislere ulaşmanın imkansız olduğunu belirtmişti. 1941 Ekim’inde başka bir Polonyalı işçi, Josefa Gisterek, Boss`a çalışması için gönderildi. Gisterek, sefil koşullara dayanamayarak aralıkta kaçmaya ve babasıyla kardeşlerinin yanına dönüp onlara yardım etmeye çalıştı. Lakin Gestapo tarafından yakalanarak şiddet görüp kampa götürüldü. Boss onun kurtarılması ve fabrikaya getirilmesi için arkadaşlık ilişkilerini kullanmaya çalışsa da başaramadı ve Gisterek gördüğü işkence ve tacizlere dayanamayarak 1943 yılında intihar etti.[5] Boss Gisterek’in cenaze töreninin masraflarını karşılayıp ailesine de bu törene katılmak için yardım etti. Boss zorla çalıştırılan işçilere diğer patronlar gibi zorbalık göstermiyordu, lakin yadsınamaz bir gerçek var ki, şirketinin kullandığı işçiler buraya işgal edilmiş ülkelerden zorla getirilmişti.

Savaştan sonra Boss, Nazi Partisi’nin aktif destekçisi olması yüzünden oy kullanma hakkından menedilerek, 100,000 Mark para cezasına çarptırıldı.[6]

fashion.telegraph.co.uk’den alınmıştır.

Boss kıyafet yapmayı durdurmadı ve savaştan sonra şirketi bugünkü “couture” evlerinin temelini oluşturan takım elbiseler üretmeye devam etti.

1948 yılında vefat etse de Boss’un Nazi Partisi’yle olan ilişkisi günümüzde bile şirketin üzerinde leke gibi kalıyor. Bu yüzden 1999 yılında şirket, 2. Dünya Savaşı zorunlu işçiliğini telafi etmek için tasarlanmış fona ödeme yapmışsa da günümüzde hala Hugo Boss markası birçok siyasi eleştirilerle zaman zaman gündeme gelmektedir.

moda
cologneboutique.com’dan alınmıştır.

 

 


Kaynakça

Cavan Sieczkowski, Russell Brand Blasts Hugo Boss For Nazi Ties At British GQ Awards, 2017, Erişim tarihi: 21.08.2020, https://www.huffpost.com/entry/russell-brand-hugo-boss-nazi_n_3873032#:~:text=Russell%20Brand%20recently%20unleashed%20a,to%20accept%20the%20Oracle%20Award.

Jeremy Lyons, Was Hugo Boss Hitler’s Tailor?, 2018 Erişim tarihi: 17.07.2020 https://www.warhistoryonline.com/war-articles/hugo-boss-hitlers-tailor.html

Friedel Taube, German fashion label Hugo Boss goes public with Nazi past., Erişim tarihi: 17.07.2020 https://www.dw.com/en/german-fashion-label-hugo-boss-goes-public-with-nazi-past/a-15414490

By The Associated Press, Hugo Boss Acknowledges Link to Nazi Regime., NY Times, 1997, Erişim tarihi: 17.07.2020, https://www.nytimes.com/1997/08/15/business/hugo-boss-acknowledges-link-to-nazi-regime.html

BBC, Hugo Boss apology for Nazi past as book is published. Erişim tarihi: 17.07.2020, https://www.bbc.com/news/world-europe-15008682

ww2inprague, Hugo Boss, Erişim tarihi: 21.08.2020, http://www.ww2inprague.com/hugo-boss

The Local, Hugo Boss comes clean on Nazi past, 2011, ET: 17.07.2020 https://www.thelocal.de/20110921/37729

Dipnotlar

[1] Jeremy Lyons, Was Hugo Boss Hitler’s Tailor?, 2018, (ET: 17.07.2020) https://www.warhistoryonline.com/war-articles/hugo-boss-hitlers-tailor.html

[2] ww2inprague, Hugo Boss, (ET: 21.08.2020) http://www.ww2inprague.com/hugo-boss

[3] Jeremy Lyons, Was Hugo Boss Hitler’s Tailor?, 2018, (ET: 17.07.2020) https://www.warhistoryonline.com/war-articles/hugo-boss-hitlers-tailor.html

[4] Jeremy Lyons, Was Hugo Boss Hitler’s Tailor?, 2018, (ET: 17.07.2020) https://www.warhistoryonline.com/war-articles/hugo-boss-hitlers-tailor.html

[5] Jeremy Lyons, Was Hugo Boss Hitler’s Tailor?, 2018, (ET: 17.07.2020) https://www.warhistoryonline.com/war-articles/hugo-boss-hitlers-tailor.html

[6] The Local, Hugo Boss comes clean on Nazi past, 2011, (ET: 17.07.2020) https://www.thelocal.de/20110921/37729