diana
Kaynak: Firstpost

Lady Diana

İngiliz Kraliyet ailesi üyeleri her zaman dünya çapında büyük bir ilgi odağına sahiptir.  Bununla birlikte en çok ilgiyi gören kişi ailenin dışından gelen İngiltere Kraliçesi olmak yerine “Kalplerin Kraliçesi” olmayı tercih eden Diana Spencer nam-ı diğer Lady Di olmuştur. 36 yaşında hayata veda etmesinin dünya çapında üzüntüye sebep olması bu amacını gerçekleştirdiğini göstermektedir. Diana en çok evliliği ve basın nedeniyle zaman zaman yanlış anlaşıldığını düşünmesi nedeniyle ünlü BBC röportajını vermiştir. Ama bu röportaj öncesinde Andrew Morton tarafından DIANA adlı kitap yayınlanacak ve özellikle kraliyet çevresi ve onun basın ordusu tarafından tepki ile karşılaşacaktır.

Bu yazı konusu itibari ile Lady Diana Spence’ın kısa yaşamına dair okuyucuya bilgi vermek ve Diana hakkında yararlanabileceği kaynakların bazılarını gösterme amacı taşımaktadır. Yazının bundan sonraki kısmında Andrew Morton’un Diana adlı kitabından yararlanılmakla birlikte Diana’nın yaşadığı sırada vermiş olduğun röportajlardan kesitler de yazıyı zenginleştirmek ve direkt birinci kaynaktan örnekler sunmaktadır. Morton’un Diana kitabı ilk başta Diana’nın Andrew Morton’a yollamış olduğu ses kayıtlarından oluşmakta, diğer kısım ise yazarın biyografi şeklinde prensesin hayatını açıklayıcı olarak anlattığı kısımdan oluşmaktadır. Kitap içerisinde Diana’yı yakından tanıyan arkadaşlarının düşüncelerini de barındırmaktadır. Bununla birlikte Diana için hayatını insanlara nasıl anlatacağına karar vermek kolay bir durum değildir.  Morton bu konudaki durumu şu sözlerle kaleme almıştır:

‘Britanya’nın sosyal görünümü incelendiğinde, hikâyesi için pek fazla seçenek olmadığını gördü. Windsor Hanedanlığı, toprakların en etkili ailesiydi ve bağlantıları televizyon ve medya dünyasının karar verici mecralarının çoğuna uzanıyordu. Güvenilir medya kanalları BBC, ITV ve sözümona kaliteli gazeteler, Diana onlardan durumunun gerçekliğini yayınlamalarını istediğini ima bile etse toptan bir saldırıya maruz kalırlardı. Aynı şekilde, eğer hikayesi sansasyonel gazetelerde çıksa, Kurum tarafından abartılı olarak yalanlanırdı.’[1]

Diana ile röportaj şeklinde konuşmayı tercih etse de durumun nazikliği nedeniyle ses kayıtları yoluyla oluşturulan bu kitap, yayınlandığı zaman Kraliyet rahatsızlık duysa da bu kitap sayesinde Diana’nın hayatına dair dolaysız olarak bilgi edinilmesini sağlamaktadır.

1. Lady Diana Spencer

Saygıdeğer Diana Spencer 1 Temmuz 1961’de akşamüstü saatlerinde, o zamanlar otuz yedi yaşındaki Vikont Althorp ve ondan on iki yaş küçük Vikontes Althorp’un üçüncü kızı olarak dünyaya gelmişti.[2] Görüldüğü gibi Diana aristokrasi içine doğmuş ve kraliyet yaşantısını uzaktan da bilen bir gençlik yılına sahipti. Ailesi tarafından Spencer soyadını devam ettirecek- aile sonrasında Spencer soyadını alarak kont unvanını almıştır- bir erkek evlat beklenirken kız olması hayal kırıklığına neden olsa da Diana 20.yüzyılın unutulmayan ikonları arasında yerini alacaktı. Diana yaşamlarımıza İngiltere’nin gelecekteki varisinin eşi olması ile girdi. 29 Temmuz 1981’deki görkemli düğün sadece İngiltere’de değil bütün dünyada ilgi ile izlendi. ‘600.000 kişilik kalabalık, düğün günlerinde Prens Charles ve Leydi Diana Spencer’ı görmek için Londra sokaklarını doldurdu. Çift, 3.500 kişilik davetli bir cemaat ve tahmini küresel TV izleyicisi 750 milyon olan St. Paul Katedrali’nde evlendi. Bu, şimdiye kadar yayınlanan en popüler program oldu. İngilizler bu olayı kutlamak için ulusal bir bayram geçirdiler.[3]

diana
(Princess Diana Book Boutique’dan alınmıştır.)

Peri masalı olarak tabir edilen evlilik yolundaki adımlar ve düğün günü Diana için aynı şekilde nitelendirilemezdi. Her şeyden önce Diana muhabirlerle birlikte bir hayat geçirmeye alışık değildi ve her hareketinin takip edilmesi onu en başından beri rahatsız ediyordu. Charles ile flört zamanında basından rahatsızlık duymasını şu şekilde dile getiriyordu:

…Bu bir süre sonra dayanılmaz bir hale geldi. Onların da işinin bu olduğunu anlıyordum ama insanlar her daim dürbünlerini benim üstüme tuttuklarını anlamıyorlardı…[4]

Nişan süreci boyunca devam eden ve düğüne rağmen kesilmeyen Charles’ın Camilla Parker Bowles ile olan arkadaşlığı Diana’nın evliliğini ilk gününden itibaren etkilemeye başlamıştı. Hem bu hem de kraliyet yaşantısına alışamamanın vermiş olduğu stres onun bulimiya adı verilen hastalığa yakalanmasına neden oldu.  ‘Yeme-çıkarma bağımlılığının (uzman dilinde Bulimia nervoza veya Bulimia denir.) tipik özelliği, sık sık gelen yeme krizleridir. Bulimia mağduru insanlar, kısa bir zamanda aşırı miktarda kalori alımında bulunurlar. Bu şiddetli açlık krizlerini kontrol edecek ve hangi gıdadan ne kadar yiyeceklerini tayin edecek durumda değildirler. Utandıkları için de bulimikler çoğunlukla yeme krizlerini saklamaya çalışırlar. Bulimia mağdurları şişmanlamamak için yeme krizlerinden sonra kilo almaya karşı çareler üretirler.’[5] Diana bu hastalıkla çok yıprandığını ve kocasının ilgisizliği nedeniyle de birden fazla intihar girişiminde bulunduğunu itiraf etti.  O zamanlar geleceğin kraliçesi olarak görülen kadının gittikçe zayıflamaya başlaması dikkat çekici bir unsur olmakla birlikte üstünde durulan bir konu olmamıştı.

Diana hem Andrew Morton’un yazmış olduğu kitap ile hem de BBC Panorama programına vermiş olduğu röportaj yoluyla insanlara sarayın içerisindeki yaşantısını anlatmak,  bir kadın olarak duygu ve düşüncelerini,  bir anne olarak ise endişelerini aktarma isteğini tüm dünyaya -yine onun yaşantısını merak eden- medya üzerinden duyurdu. BBC röportajındaki belki de en önemli iki nokta evliliği ve gelecekteki kraliçe olma konusu üzerine vermiş olduğu cevaplardı:

BAŞIR: Bir gün Kraliçe olabileceğini düşünüyor musun?

DIANA: Hayır

BAŞIR: Neden böyle düşünüyorsun?

 DIANA: İnsanların kalplerinde insanların kalplerinin kraliçesi olmak isterdim ama kendimi bu ülkenin Kraliçesi olarak görmüyorum. Birçok insanın benim kraliçe olmamı istediklerini de düşünmüyorum.  Aslında, birçok insan dediğimde, evlendiğim müesseseyi kastediyorum, çünkü onlar benim başlangıç yapamadığıma karar verdiler.

BASHIR: Neden böyle bir karar aldıklarını düşünüyorsun?

DIANA: Çünkü işleri farklı şekilde yapıyorum, kitaptaki kurallara uymuyorum, çünkü kafamdan değil kalpten yönetiyorum ve bu işimde başımı zor duruma sokuyor ve ben bunu anlıyorum. Ama birileri oraya çıkıp insanları sevmeli ve bunu göstermeli. [6] [7]

Ayrıca aynı röportaj içerisinde Camilla’nın evliliklerinin gidişatında etkili olduğunu belirtmişti. ‘Galler Prensesi, Prens Charles ile olan evliliği için ‘Bu evlilikte üç kişiydik’ ifadesini kullanmıştı.’[8]

2. Diana’nın Asıl İsteği

Diana: Kendi Sözleriyle Galler Prensesi/ Gelecek Bölümü

‘ Sanırım yolumu herkesten farklı şekilde çizeceğim. Bu sistemden çıkıp sokaktaki yardıma muhtaçlara el uzatacağım. ‘ Sokaktakiler’ demekten nefret ediyorum; kulağa küçümsüyormuş gibi geliyor. Şu an tam emin değilim ama gitgide o yöne doğru yöneliyorum. Artık gösterişli durumları sevmiyorum; çok rahatsız oluyorum. Daha ziyade hastalarla bir şeyler yapmayı tercih ederim; öyle çok daha huzurlu oluyorum.’[9]

Tüm bunların yanı sıra Diana evliliği ve sadece kıyafetleri ile anılmak istemiyordu. O, kraliyetin halk ile olan iletişiminde insanlarla arasında uzaklık olması fikrinde değildi. Hem prenses iken hem boşanma sonrasında insanlara yardımlarda bulunmaya devam etti.  Her gittiği kraliyet görevinde insanlara sarılması, dokunması kraliyetin kurallarına karşı gelmesi demekti. Aynı zamanda hastanelere gittiği zaman hasta insanlara sarılması ve onlara moral vermesi o zamanlar bunun sağlık açısından ne kadar güvenli olduğu bilinmediği için çekinceli bakılan bir tutum olmuştu. Diana bir noktada dünya çapında 100’den fazla hayır kurumunun patronuydu. Charles’tan boşandıktan sonra başkalarına yardım etme çabalarını geliştirerek o günün çok önemli insani meseleleri hakkında farkındalık yaratmak için şöhretini kullanarak hayır işleri adına yorulmadan çalıştığı için bir ün geliştirdi. Ölümünden bir yıl sonra konuşan Birleşik Krallık Hayır Kurumu Yardım Toplama Yöneticileri Direktörü Stephen Lee’ye göre  ‘‘hayır kurumları üzerindeki genel etkisi”, “muhtemelen 20. yüzyıldaki herhangi bir kişiden daha önemli idi.[10] Aynı zamanda kara mayınlarının azaltılmasına dikkat çekmek için Angola gibi yerlere giderek farkındalık yaratmaya çalıştı. Bu görevlerde ve hayır işlerinde oğullarını da yanında götürerek onların insanlarla etkileşimini arttırmaya çabaladı. Bu kraliyetin diğer bir kuralına karşı gelmesi demekti. Çünkü kraliyet görevi sürdürülürken yanında çocuklarının olması olağan bir durum değildi. Diana ise çocukları ile çokça vakit geçirmek istiyordu ve onların sarayın kapıları ardında yaşayarak gerçek dünyayı tanımadan büyümelerini engellemek istiyordu.

Kendi anne ve babası da boşanmış olduğu ve bunun zorluklarını bildiği için evliliğini kurtarmaya çalışsa da 1996 yılında Prens Charles ile resmen boşandı. Hayatında Dodi El Fayed varken ve evlenecekleri dedikoduları medyayı sarmışken 31 Ağustos 1997’de Paris’te trafik kazasında hayata gözlerini yumdu. Arkasında birçok soru işareti olan bu ölüm hala kraliyetin bir payı var mı sorularını barındırsa da Diana artık aramızda yok.

diana
Town&Country Maganize’den alınmıştır.

Oğulları William ve Harry, annelerinin anısını yaşatmak amacıyla Diana’nın heykelini yaptırmaya karar verdi. Kensington SarayıPrens William ve Harry’nin anneleri Diana’nın ölüm yıldönümünün 20. yılında, kendisinin heykelini yapması için heykeltıraş Ian Rank-Broadley’i seçtiğini açıkladı.[11] Diana’nın 23. Ölüm yıldönümünden evvel yapılan açıklamada:

Heykel,  Prenses’in 60. doğum günü olarak 1 Temmuz 2021’de Kensington Sarayı’nın Batık Bahçesi’ne yerleştirilecek. “Prensler, heykelin Kensington Sarayı’nı ziyaret eden herkese annelerinin hayatı ve mirası hakkında düşünmelerine yardımcı olacağını umuyor.”  ifadeleri yer aldı.[12]

 

Sonuç

Diana … 20. Yüzyılın en büyük siyasi olmayan ikonlarından biri. İnsanların aklına yer eden yaşantısı hala merak edilen araştırılan konulardan biri. O sadece İngiltere’nin prensesi değildi. O öldüğünde kraliyet mensubu olmamasına rağmen kraliyet cenaze töreni düzenlenmesini talep eden halkın baskılarına fazla dayanamayan Buckingham Sarayı tutulan yoğun yasa saygı göstererek onu sonsuzluğa uğurladı. İnsanlara karşı güler yüzü, mesafe koymaması vb sebepler onu unutulmayan kişiler listesine ekledi. Bugün bile hakkında birçok kitap, belgesel, film gibi sanatsal ürünlerin ortaya konması bunun en büyük göstergesidir. Son olarak, Pablo Larrain’in yönetmenliğini üstlendiği Spencer filminde Diana’nın hayatından bir kesit beyazperdeye taşınacak ve Diana’yı Kristen Stewart canlandıracaktır.

 


Kaynakça

Kitap

Morton,Andrew,  Diana ( Çev. Betül Günaydın Yıldırım) Yakamoz Yayınları, İstanbul, 2020

İnternet Kaynakları

BBC On This Day 29 1981: Charles and Diana marry  http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/july/29/newsid_2494000/2494949.stm Erişim Tarihi 25.08.2020

Bulimia, https://www.psychenet.de/tr/ruhsal-saglik/bilgiler/bulimia.html#:~:text=Bulimia%20nedir%3F&text=Yeme%2D%C3%A7%C4%B1karma%20ba%C4%9F%C4%B1ml%C4%B1l%C4%B1%C4%9F%C4%B1n%C4%B1n%20(uzman%20dilinde,a%C5%9F%C4%B1r%C4%B1%20miktarda%20kalori%20al%C4%B1m%C4%B1nda%20bulunurlar. Erişim Tarihi 25.08.2020

Panorama Interwiew – BBC http://www.bbc.co.uk/news/special/politics97/diana/panorama.html Erişim Tarihi 25.08.2020

Paparazzilerden kaçarken ölmüştü! Yıllar sonra ortaya çıktı https://www.hurriyet.com.tr/galeri-prenses-diana-ve-prens-charlesin-dikkat-ceken-sozleri-41395087/19  Erişim Tarihi 25.08.2020

Bulman, May Diana’s humanitarian and charity legacy: from landmines to leprosy https://www.independent.co.uk/news/uk/home-news/dianas-humanitarian-and-charity-legacy-from-landmines-to-leprosy-a7911661.html Erişim Tarihi 26.08.2020

Prens William ve Harry’den anneleri Diana’ya özel heykel https://www.ntv.com.tr/galeri/yasam/prens-william-ve-harryden-anneleri-dianaya-ozel-heykel,vy5XplJ1o06jujDdbRIC0w/sFnTjnt1eE23zXAvS0oeBg  Erişim Tarihi 30.08.2020

Paulına Jayne Isaac, Prince William and Prince Harry Give Rare Joınt Statement Ahead of Princess Diana’s Death Anniversary https://www.cosmopolitan.com/entertainment/celebs/a33839642/prince-william-prince-harry-rare-joint-statement-princess-diana-death-anniversary/ Erişim Tarihi 30.08.2020

Youtube, Prenses Diana BBC Röportajı, Türkçe Altyazı Video yüklenme tarihi 27 Mayıs 2020 https://www.youtube.com/watch?v=4DJlh2IjgHg Erişim Tarihi 25.08.2020

Dipnotlar

[1] Andrew Morton, Diana Yakamoz Yayınları, İstanbul, 2020 s. 15

[2] Andrew Morton, Diana Yakamoz Yayınları, İstanbul, 2020 s. 130  (Kitapta 1 Haziran olarak geçmesine rağmen Diana 1 Temmuz 1961 doğumludur.)

[3] BBC On This Day 29 1981: Charles and Diana marry  http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/july/29/newsid_2494000/2494949.stm Erişim Tarihi 25.08.2020

[4] A.g.e. Morton, s.59

[5] Bulimia, https://www.psychenet.de/tr/ruhsal-saglik/bilgiler/bulimia.html#:~:text=Bulimia%20nedir%3F&text=Yeme%2D%C3%A7%C4%B1karma%20ba%C4%9F%C4%B1ml%C4%B1l%C4%B1%C4%9F%C4%B1n%C4%B1n%20(uzman%20dilinde,a%C5%9F%C4%B1r%C4%B1%20miktarda%20kalori%20al%C4%B1m%C4%B1nda%20bulunurlar. Erişim Tarihi 25.08.2020

[6] Panorama Interwiew – BBC http://www.bbc.co.uk/news/special/politics97/diana/panorama.html Erişim Tarihi 25.08.2020

[7] Bakınız Youtube, Prenses Diana BBC Röportajı, Türkçe Altyazı Video Yüklenme Tarihi 27 Mayıs 2020 https://www.youtube.com/watch?v=4DJlh2IjgHg Erişim Tarihi 25.08.2020

[8] Paparazzilerden kaçarken ölmüştü! Yıllar sonra ortaya çıktı https://www.hurriyet.com.tr/galeri-prenses-diana-ve-prens-charlesin-dikkat-ceken-sozleri-41395087/19 Erişim Tarihi 25.08.2020

[9] A.g.e. Morton, s.124

[10] May Bulman Diana’s humanitarian and charity legacy: from landmines to leprosy https://www.independent.co.uk/news/uk/home-news/dianas-humanitarian-and-charity-legacy-from-landmines-to-leprosy-a7911661.html Erişim Tarihi 26.08.2020

[11] Prens William ve Harry’den anneleri Diana’ya özel heykel https://www.ntv.com.tr/galeri/yasam/prens-william-ve-harryden-anneleri-dianaya-ozel-heykel,vy5XplJ1o06jujDdbRIC0w/sFnTjnt1eE23zXAvS0oeBg Erişim Tarihi 30.08.2020

[12] Paulına Jayne Isaac, Prince William and Prince Harry Give Rare Joınt Statement Ahead of Princess Diana’s Death Anniversary https://www.cosmopolitan.com/entertainment/celebs/a33839642/prince-william-prince-harry-rare-joint-statement-princess-diana-death-anniversary/ Erişim Tarihi 30.08.2020