kurban ritüelleri
yenidonem.com.tr'den alınmıştır.

Kurban Ritüelleri

Çok eski zamanlardan, tarih öncesinden beri kurban ritüellerine devam edilmektedir. Her zaman aynı nedenlerle ya da aynı varlıklar kurban edilerek bu ritüeller gerçekleşmese de temelinde her zaman Tanrıya yakın olma ve onu mutlu etme amacı güdülmektedir. Şükran ve dilekler için kurban hep bir aracı olmuştur.

1. ANTİK YUNAN

felsefetasi.org’dan alınmıştır.

Antik Yunan’da kurbanlar genellikle insanlardan oluşurdu. Ancak yine de koç getirme görevi mitolojiye göre, ayak bileklerinde kanat olan Hermes’e aitti. İlk kurban, inanca göre Truva savaşında verilmiştir. Agamemnon önderliğinde büyük bir ordu hazırlanarak Truva’ya gidilmek üzere hazırlanıldığında gemilerin yelkenleri bir türlü rüzgarla şişmez ve ordu ilerleyemez. Tanrılar, Agamemnon’un kızının kurban edilmesini isterler. Bunun üzerine genç kız kurban edilir ve tanrılar ihtiyaç duyulan rüzgarı büyük orduya verir. Ordu böylece Truva’ya varır. Bu olayın mitolojik öyküsü ise Agamemnon’un tanrıça Artemis’in kutsal geyiklerinden birini yanlışlıkla öldürerek tanrıçayı kızdırmasından ötürü Artemis’in rüzgarı onlara vermemesi şeklindedir.

Yazı başında da dediğimiz gibi, kurban ritüeli her zaman tanrılardan bir şeyler istemek için yapılmazdı. Aynı zamanda yine Antik Yunan’da ölen kişilerin ardından da kurban kesilirdi. Girit Adasında bir dizi halinde yaşanan felaketler zinciri (deprem, yangın), Girit halkını da kurban vermeye itmiştir. Yapılan kazılara göre bu olaylardan sonra Giritliler genç bir bakireyi kurban etmişlerdir. Bunu, keskin bir bıçağı oldukça hassas kullanarak gerçekleştirdikleri yine yapılan kazılar sonunda bulunmuştur. Hayvan kurbanlarında ise hayvanı keserek kurban etmek yerine belli parçaları yakılarak kurban etme ritüelini gerçekleştirirlerdi. Ayrıca her tanrı ve tanrıçanın belli bir hayvanı olduğundan hangi tanrıyla bağlantıda olmak istiyorlarsa o hayvanı kurban etmeleri gerekirdi.

2. SÜMERLER

arkeofili.com’dan alınmıştır.

Sümerlerde de aynı şekilde tanrıları memnun etmek, onlardan bir şeyler istemek, şifalanmak ve adak için kurban ritüeline başvurulurdu. Bunun için de bir sığırın sağ bacağı ve iç organları tercih edilirdi. Hayvanın geri kalanı ise insanlara dağıtılırdı. Kurbanları rahipler keser, kurbanlar Ziggurat adlı tapınakta kesilirdi. Hayvanların insanlar için olduğunu düşündüklerinden hayvanları kurban ederlerdi. Aynı zamanda tapınaklarda tanrılar için ekmek, şarap, tereyağı, bal, tuz gibi malzemeleri tanrı sembollerinin önüne koymuşlardı.

Sümerler için kurban ritüelleri çok önemliydi ve bir zorunluluktu. Bunu çok önemseyen Sümerler, süslü tapınaklarda, belirli zamanlarda, güneşe, aya, Venüs’e gösterişli kurban ritüelleri düzenlerlerdi. Onlar için kan akıtmak önemliydi.

3. ANTİK MISIR

medium.com’dan alınmıştır.

Antik Mısır’da hem hayvan hem insan kurban edilirdi. Hayvan olarak yalnızca kurban zamanında kesilip tüketilen domuz ya da boğa tercih edilirdi. Başka zamanlarda domuz eti yenmezdi. Boğanın eti ise on dört parçaya bölünerek insanlara dağıtılır ve yenirdi. Osiris kutsal bir boğa şeklinde tasvir edildiğinden kesilen boğa yerine yenisi konurdu.

İnsan kurban etmenin ise çeşitli şekilleri vardı. Bunlardan en önemlisi Nil Nehrine bırakılarak kurban edilen insanlardı. Bu insanlar muhakkak masum olmalıydılar, bu nedenle genelde kadınlar ya da çocuklar tercih edilirdi. Bir diğer kurban şekli de yakılarak kurban edilen insanlardan oluşurdu. Bu insanlar da genellikle çocuk olurdu.

Eğer kurban edilen bir kuzu veya oğlak ise bunların kanları da tanrının hakkı olduğu için çevreye sürülürdü.

4. ORTA AMERİKA: AZTEKLER VE MAYALAR

seyler.eksisozluk.com’dan alınmıştır.

Belki kurban ritüelleri arasında bizi en çok rahatsız edebilecek gelenekler bu coğrafyadadır. Bu medeniyetler özellikle Venüs’ten korkmuşlar ve onun gazabından korunmak için insan kurban etmişlerdir.

İnsan kurban etmeyi tercih eden bu medeniyetlerden Mayalarda, genelde esirlerden seçilen kişiye bir sene boyunca çok iyi bakılır, istediği her şey yapılırdı. Bu kişilerin boyunlarına pamuktan bir ip bağlanırdı ve sürekli beslenirdi. Bir yılın sonunda kurban zamanı geldiğindeyse kişinin kalbi, din insanları tarafından çıkarılır ve rahip kalbin üzerine elini koyup dua eder, halkı kutsardı.

Aztekler de aynı şekilde ya esir kurban ederler ya da yeni doğan bir bebeği kurban seçerlerdi. Bazen kurbanlarının derilerini yüzerler ve bu deriyi tören alanından biri giyerdi. Genelde de tanrıların ekmek paylaştıklarına inandıklarından kurbanların etlerini hamura katar ve tapınan kişilerce yenirdi. İnsan etinin paylaşılarak yenmesi Aztekler için önemliydi.

5. HİTİTLER

kenandabirkuyu.com’dan alınmıştır.

Hititlerde de kan akıtmak önemliydi. Bu nedenle bazı medeniyetlerde olduğu gibi yakarak kurbanlarını gerçekleştirmezlerdi. Kurbanlarını hayvanlardan seçen Hititler, domuzu ve köpeği pis bulduklarından kurbanlarında kullanmazlardı. Onlar için kurban edilecek hayvan çok iyi durumda olmalıydı. Öküz, koyun ve keçi tercih eden Hititler ilk besinleri, ilk yiyecek ve içecekleri ve bir yaşındaki hayvanları tanrılara sunarlardı.

6. ESKİ HİNT UYGARLIĞI

mehmetdogramaci.com’dan alınmıştır.

Eski Hint Uygarlığında ise kurban kesmek kurtuluşa ulaşmanın yoludur. Ölünün ardından kurban kesilmediğinde o kişinin huzura ermeyeceğine inanılırdı. Tanrılara sunulan her şey kurbandı. Evreni de kurbanların yarattığına inanılırdı. Birçok sebepten daima kurban ritüelleri düzenlenirdi. Kurban ritüellerini aynı zamanda sihir, büyü yapabilen Brahmanlar yönetirdi.

Kurban edilen hayvanların iyi kısımları ise yakılırdı. Veda inancına göre onu yaktıran, ateş anlamına da gelen Agni’dir.  Bu nedenle öküz ve kısır inek eti yiyenlere ateş denirdi. Daha sonra yaşanan büyük kuraklık ve yaşanan çeşitli sosyo ekonomik nedenlerden ötürü sığır eti Hindistan’da yasaklanmıştır.

7. ESKİ ÇİN UYGARLIĞI

tripadvisor.com’dan alınmıştır.

Çinliler de diğer medeniyetler gibi kurbanlarının kusursuz olmasına önem verirler ve lekesiz, beyaz, iyi durumdaki boğaları kurban ederlerdi. Mevsim geçişleri ve çeşitli kutlamalar için kurban ritüeli düzenlenen Çin’de, insan kurban etme örnekleri çok nadirdir.

8. ROMA İMPARATORLUĞU

dusunbil.com’dan alınmıştır.

Romalılar, özel tapımlarda bitkiler, devlet tapımındaysa hayvanlar kullanırlardı. Kurban edilecek hayvanlar kesilmeden önce ‘favete linguis’ diye bağırılır, hayvanın karaciğer, akciğer ve kalbi tapınakta yakılırdı. Romalılar da seçtiklerin hayvanların beyaz ve kusursuz olmalarına özen göstermişler, başlarına indirilen tek bir balta darbesiyle hayvanları kurban etmişlerdir. Hayvanların bağırsaklarını ise gelecek tahmini için kullanırlardı. Venüs’e yalnızca kuş kurban ederlerken, diğer kurbanları için de Jüpiter’e döner, ellerini açar ve dua ederlerdi. İnsanları da kurban eden Romalılarda baharda doğan ilk bebek ve hayvanlar kurban edilirdi.

9. TÜRKLER

tarihvearkeoloji.blogspot.com’dan alınmıştır.

Türklerde en sık yapılan kurban ritüeli, ölen kişinin atının da öldürülmesiydi. Böylelikle kişi, öte alemde de atıyla seyahat edebilecekti. Aynı zamanda boğa, öküz, keçi, deve gibi hayvanlar da kurban edilirdi. Hayvanlar, başlarına vurulan tek bir balyoz darbesiyle öldürülürlerdi. Kurban edilen hayvanların kafatasları ise sırıklara takılarak yerden yukarıya konurdu.

Ölen hayvanın yanına hemen bir ekmek getirilerek hayvanın ruhunun bu ekmeğe geçtiğine inanılırdı. Böylece kurban sahibi ve ailesi bu ekmeği yediklerinde kendilerine uğur getireceğine inanırlardı. Kurban edilen hayvan sayısı, uğruna kuran edilen kişinin önemi göre 100 hatta 1000’i bulabiliyordu. Bazı Türkler dağa tapar ve ona kurban adarlardı. Dağ ruhlarına kısrakların kanları sunulurdu. Ölen insanların atları kurban edildiği gibi tanrılara da at kurban edilirdi. Aynı zamanda beyaz horoz da kurban eden Türkler, oturacakları ev uğur getirsin diye horoz kurban etmeyi tercih ederlerdi. Türklerin tanrılar için insan kurban etmedikleri bilinmektedir.


Kaynakça

Burak Baş, Arkeofili, Eski Medeniyetlere Ait 5 Farklı Kurban Ritüeli, 2015, https://arkeofili.com/eski-medeniyetlere-ait-5-farkli-kurban-ritueli/, (ET: 13.08.2019)

Yüksel Göğebakan, Atatürk Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitüsü Dergisi, Semavi ve Pagan Dinlerde Ortak Özellik Olarak Kurbanın Resim Sanatı içerisindeki Yeri, 2016, https://dergipark.org.tr/download/article-file/224235, (ET: 13.08.2019)

Elif Şeyda Doğan, Kayıp Rıhtım, Kurban Ritüelinin Antik Çağlardan Günümüze Gelişen Macerası, 2017, https://kayiprihtim.com/dosya/kurban-rituelinin-antik-caglardan-gunumuze-gelisen-macerasi/, (ET: 13.08.2019)

Berk Yüksel, Apelasyon, İnanç Sistemlerinde Kurban, 2015, http://apelasyon.com/Yazi/340-inanc-sistemlerinde-kurban, (ET: 13.08.2019)

Büşra Balcan, Arkeofili, Antik Yunan’da Muhtemelen Bakire Kurban Ediliyordu, 2018, https://arkeofili.com/antik-yunanda-muhtemelen-bakire-kurban-ediliyordu/, (ET: 13.08.2019)

Kenan Turan, Onedio, 13 Şaşırtıcı Örnekle Sümer Mitolojisinin Günümüze Etkisi, 2016, https://onedio.com/haber/13-sasirtici-ornekle-sumer-mitolojisinin-gunumuze-etkisi-684665, (ET: 13.08.2019)

Altan Armutak, İstanbul Üniversitesi Veterinerlik Fakültesi Dergisi, Eskiçağ Uygarlıklarında Kurban Edilen Hayvanlar Üzerine Bir İnceleme, 2004, https://dergipark.org.tr/download/article-file/173432, (ET: 13.08.2019)