Ana Sayfa / Yazılarımız / Siyaset / Makaleler / Karar Verme, Kararlılık ve Kararsızlık: Öznenin Davranma Momentumu

Karar Verme, Kararlılık ve Kararsızlık: Öznenin Davranma Momentumu

Giriş

Bireyler, bir hayata sahip olduklarını anladıkları, hayat hakkında öz-bilinç geliştirdikleri ilk andan itibaren karar verme davranışları sergilerler. Özneler bazen karar verme durumu üzerinde tek yetke konumunda değillerdir. Bazen de karar alma sürecinin tüm boyutlarında kendileri vardır. Bazen tek ve basit bir durumla ilgili karar alırlar, bazen de iç içe geçmiş birçok durum hakkında. Özne bazen bireyler hakkında bazen durumlar hakkında; bazen olasılıklar, bazen gerçekleşmiş olaylar hakkında karar alır. Karar alma gibi yaşam sürecinin her alanına sirayet etmiş bir konu hakkında buna benzer karmaşık, bağıntılı birçok örnek bulunabilir. Bu çalışma ile örneklerden ziyade karar alma davranışının temel dinamikleri ve bu bağlamda kararsızlık ve kararlılık mefhumları hakkında küçük bir tartışma yapabilmeyi umuyoruz. “Karar alma/verme nedir? Karar verme süreçleri nasıl işler? Sürece etki eden faktörler nelerdir?” gibi sorulara literatür bazlı açıklamalar yapmaya çalışacağız.

1. Karar Verme

1.1. Tanımlar

Yaşam akışı içerisinde birey farkında olarak veya farkında olmadan çok fazla karar verme yaşantısı gerçekleştirmektedir. Bir seçim durumuyla karşılaşan her özne bu süreç içine doğrudan girmektedir. Yaşam akışının devamı için karar ve karar verme durumları kritik önem taşır. Karar verme beraberinde muhtelif sonuçlar getiren bir seçim davranışıdır. Karar verme için hayati seyrin akışında değişiklik yapma gücünü haiz bir kavramdır, denebilir.

Literatürde karar ve karar verme kavramları ayrı olarak incelenmiştir.1Karar kavramıyla öznenin davranışa geçmeden önce içinde bulunduğu niyetler evresi ifade edilir. Niyetler evresi, alternatif seçenekler arasından birinin tercih edilmesi için diğer seçeneklerin oluşturulması sürecidir. Yani karar kavramı hareketten önceki kısmi kararsızlık anını ifade eder. Karar verme ise iki veya daha fazla seçenek arasından organizmanın istenirlik derecesinin üstün olduğu seçeneğe doğru yönelmesidir.Buradaki yönelme ibaresi bir hareketin başladığını gösterir. Karar almış özne bilişsel boyuttaki niyetlerini davranışsal düzleme aktarmaya başlamış stabil evreden dinamik evreye geçiş yapmıştır. Bu bağlamda karar verme durumunu davranışı başlatan saikler arasına katmak mümkündür. Bu bağlamda karar verme ile ilgili olarak davranışın meydana gelmesinde karar vermenin bir momentum kuvveti oluşturduğu söylenebilir.

Karar verme mevzu çok eski ve biyolojik derinliğe de sahip bir konudur. İnsanoğlu bu dünyaya atıldığından bi-itibar seçenekler arasında tercih yapma durumuyla iç içe yaşamış ve karar alma sorumluluğunu üstlenmiştir. Bu kararlarının geçerliliği derecesinde kendini geleceğe bırakma imkanı elde etmiştir. Doğru zaman ve yerde, doğru alınmış kararlar bireyin iyi olma durumu ile,kendini gerçekleştirme potansiyelinin artırılması ile ve geleceğe kalma olanaklarının artması ile ilişkilidir.

Karar verme mekanizmalarını sıhhatli kullanabilme yetisine sahip organizmalar tekamül sürecinde başarılı olma olanağına daha fazla sahiplerdir.

Son noktada karar vermenin seçeneklerin oluşturulması ve mukayese edilmesi dolayısıyla bilişsel bir boyutunun ve davranışı gerçekleştirici yönelimi sağlaması dolayısıyla da davranışsal bir boyutunun bulunduğu söylenebilir. Ve karar verme için hedefe ulaşmak veya sorunu gidermek amacıyla alternatif seçenekler üretme ve uygun olanı seçerek davranışı başlatma sürecidir, diyebiliriz.

1.2. Karar Verme Davranışının Süreçleri

Karar verme davranışı, birtakım süreçlerden meydana gelir.Karar verme davranışının süreçlerine ilişkin farklı süreç boyutları mevcuttur. Temel boyutu üç kısma ayırmak mümkündür: Karar öncesi evre, karar evresi ve karar sonrası evre.Bu üç temel boyut birbirinden bağımsız ve alt boyutlar içeren süreç yapılarını ifade eder.6

  1. Karar öncesi dönem, potansiyel seçeneklerin belirlendiği karar niyetleri evresidir. Özne bilişsel bir çatışma durumu yaşamaktadır. Eğer çatışma durumunun çözülmesi sağlanamazsa kararsızlık adı verilen durum ortaya çıkar. Birey hedefine veya problemin çözümüne ilişkin muhtemel çözüm veya ulaşım yolları aramaktadır. Seçenekler oluşturulurken her bir seçenek için artı-eksi muhasebesi yapılmakta ve olası ve istenir seçenekler belirlenmektedir.
  2. Karar döneminde karar öncesi dönemdeki belirlenen seçenekler arasında kapsamlı bir mukayese gerçekleştirilir ve bu kıyas ile istenilirlik ve olasılık durumuna göre eleme yapılır.
  1. Karar sonrası dönemde ise gerçekleştirilen eleme işleminden elde edilen sonucun genel bir tahlili yapılır.

Karar vermeye ilişkin süreç çalışmalarının genel bağlamı seçenekler arasında değerlendirme ve tercih etme mekanizmalarını açıklama amacı gütmektedir. Bu bağlamda bilişsel boyutta seçeneklerin oluşturulması ve tercih davranışının gerçekleşmesine ilişkin Bergland 1974 yılında bir aşamalar ve basamaklar sistemi önermiştir:7

  1. Problem durumunun farkedilmesi
  2. Problemin isimlendirilmesi
  3. İlişkili seçenekler tayinetme
  4. Seçenekler hakkında bilgi toplanması
  5. Elde edilen bilgilerin istenirlik boyutlarının değerlendirilmesi
  6. Eleme sonucunda bir seçeneğin tercih edilmesi ve uygulamaya geçirilmesi
  7. Elde edilen veya edilecek olan sonuçların tahlil edilmesi

Karar vermenin süreçlerine ilişkin hedef veya problem belirleme, çözüm amacıyla ve yahut da hedefe ulaşmak maksadıyla seçenekler oluşturma ve bunlar arasında bir tercihe gitme adımları temel mekanizmalardır. Karar verme mekanizmasının nasıl işlediğini anlamak için bu üç temel süreç boyutunun farkında olmak gerekmektedir.

1.3. Karar Verme Sürecini Etkileyen Faktörler

Karar verme davranışı masadaki suya uzanma kararını almak gibi “basit” bir yapıya sahip olabileceği gibi; üniversite ve bölüm tercihi yapmak gibi karmaşık ve iç içe geçmiş birçok saikten teşekkül etmiş bir yapıya da sahip olabilir. Karar, karar vericinin fenomenolojisinden etkilenir. Karar vericinin psikolojik durumu, sağlıklılık durumu, sosyal çevrenin karar verici hakkındaki algısı, durumun keyfiyeti gibi sıralanabilecek birçok etmen birey fenomenolojisinin unsurlarıdır. Bu bağlamda karar verme durumu ve süreci üzerinde etkili birçok husus vardır, demek imkanı hasıl olmaktadır.

Karar verme davranışı üzerinde karar almaya sevk durumun niteliğine göre farklı etkenler mevcuttur. Daha rahat açıklama ve ifade etme imkanı elde etmek maksadıyla bunları iki boyutta tasnif etmeye çalışacağız: Birey temelli etkenler boyutu, birey iradesi dışında gelişen etkenler boyutu.

1.3.1. Birey Temelli Etkenler

Karar verme üzerindeki birey temelli etkenler salt öznenin “irade olmak” özelliğinden sûdur etmektedirler. Bunları ikiye ayırmak mümkündür: Fizyolojik durum ve psikolojik durum. Fizyolojik durum diye ifade edilen kısmın içerisine temel düzeydeki yaşam gereksinimleri, karar vericinin yaşı, karar vericinin cinsiyeti gibi hususiyetler dahil edilebileceği gibi karar verme davranışının salt insana özgü olmaması dolayısıyla karar veren organizmanın türü de bu tasnif alanı içerisinde sayılabilir. Psikolojik durum biraz daha karmaşıktır. Bu alanın içerisine bireyin, öznenin temel düzey duygulanımları girebileceği gibi yetenek, zeka, algılama kapasitesi, değerlendirme kabiliyeti, problemle etkili baş edebilme yeteneği, özgüven, tecrübe,sağlıklı bağlanım sağlamış olma, benlik algısının iyi oluşu, empati becerisi,mükemmeliyetçilik, öz-düzenleme becerisine sahip olma durumu gibi sıralanabilecek ve çoğaltılabilecek durumlar girebilir.10

1.3.2. Birey İradesi Dışında Gelişen Etkenler

Birey-özne istenci dışında gelişen ve karar alma durumunu etkileyen unsurların temel özelliği durumluk oluşlarıdır. Karar esnasında gelişirler veya o esnada kararı etkileyebilecek dinamiği içlerinde barındırırlar. Bunlar da problem durumunun kendisinden neşet eden, sosyal çevre bazlı gelişen ve karar durumu dinamiklerine ilişkin olanlar şeklinde üç boyutlu olarak tasnif edilebilir. Bu sınıflandırmaların geçerlik ve güvenirlikleri çalışılmamış olmakla birlikte anlamayı kolaylaştırmak maksat ve gayesi gütmektedirler.

  1. Problem durumunun kendisinden neşet eden birey iradesi dışında gelişen karar almayı etkileyen faktörler: Grup iş birliğini gerektiren problem durumları, problemin çözümünün ulaşılabilirlik derecesi, problem durumunun motivasyonel alt yapısının olması, bireyin problemi çözüme ulaştırma istencini pekiştirecek niteliklere sahip olması şeklinde sıralanabilecek durumlar,
  2. Sosyal çevre bazlı olup birey iradesi dışında gelişen karar almayı etkileyen faktörler: Karar vericinin aile-etkileşim, arkadaş-etkileşim dinamiklerinin kuvveti, sağlıklı karar alma davranışını öğretici imkana sahip sosyal çevre yapısı, çevrenin karar alıcıya ve probleme ilişkin atıfları gibi çoğaltılabilecek durumlar,
  3. Karar durumunun dinamiklerine bağlı olarak birey iradesi dışında gelişen karar durumunu etkileyen faktörler: Karar durumunun fazla seçenek üretmeye imkan tanır vaziyette olması, karar seçeneklerinin birbirine yakın olması dolayısıyla seçim ve eleme işlemlerinin zorlaşması, karara ilişkin seçenek üretme, seçenekleri değerlendirme, eleme vs. işlemlerin belirsizlik ortamında gerçekleşiyor olması, karar verenin çatışma durumundan uzaklaşamaması gibi tartışmaya açık maddeler de bu kısımda sayılabilir.

Genel olarak ifade edilecek olursa karar alma davranışı -her ne kadar davranış basitlik içerse de- komplike bir yapıya sahiptir. Davranışın dinamiğine, bireyin özelliklerine, durumun niteliğine bağlı olarak milyonlarca neden kompozisyonu üretilebilir. Her vakanın hüviyetine bağlı olarak etkileyiciler üzerinde tartışılabilir.

1.4. Karar Verme Stratejileri

Özne, bir konuya ilişkin karar alma durumu içine girdiğinde niyetlerini, istek ve olabilirlik derecelerini göz önüne alarak bir tercih yapar. Tercihte bulunma sürecinde farklı stratejiler ve stiller kullanabilir. Tatlılıoğlu 2014’te yapmış olduğu bir çalışmada11 Scott ve Bruce, 1995; Philips, Pazienza, & Ferrin’den (1984) iktibasla beş tür karar verme stili açıklamıştır. Bunlar aşağıda verildiği gibidir:

  1. Akılcı karar verme stili: Karar verici özne, seçenekler arasında mantıklı ve makul kıyas ilgileri kurar, araştırma yapar ve rasyonel bir değerlendirme sonucunda karar alma davranışını gerçekleştirir.
  2. Sezgisel karar verme stili: Literatürde bu stil ile ilgili olarak, öznelerin içsel olarak his ve duygulara dayalı tercihler yaptığı tarz, şeklinde açıklamalar mevcuttur.
  3. Bağımlı karar verme stili:Öznenin karar alma durumunda başka öznelerin görüş ve isteklerine bağlı kalarak tercih yaptığı bir tarzdır.
  4. Kaçıngan karar verme stili: Karar verme davranışından uzaklaşarak karar almama yolunu tercih etmeyi ifade eder.
  5. Spontan karar verme stili: Karar anının koşullarına bağlı olarak o anda verilen kararları içeren birstildir.

Karar verme stilleri ile ilgili olarak Nas 2010’da12 karar verme stillerine farklı yaklaşımlar getiren araştırmacıların görüşlerini toplayıcı bir çalışma yapmıştır. Arroba (1978)’den alıntılanan literatürdeki farklı karar stilleri çalışmasına benzemesi dolayısıyla ilginçtir. Buna göre:

  1. Düşünmeden karar verme stili: Karar vericinin karar hakkında düşünmeyi gerekli görmediği karar stilidir.
  2. İtaatkar karar verme stili:Karar verici özne daha çok karar verme konumunda değil verilen karara uyma konumundadır.
  3. Mantıklı karar verme stili: Üstte belirtilen akılcı karar verme stili ile aynı özellikleri göstermektedir.
  4. Duygusal karar verme stili: Karar verme sürecinde, seçeneklerin elenmesi için tahlil edilmesi esnasında referans noktası öznenin duygusal dünyasıdır.
  5. Sezgisel karar verme stili:Karar verici kararının üzerinde söz sahibidir. Fakat “iç sesinin gösterdiği yönde” tercihini kullanmıştır.
  6. Tereddütlü karar verme stili: Karar alımı anına kadar karar verici özne hangi seçeneği tercih edeceğini belirlememiştir.

2. Kararsızlık

2.1. Tanımlar

Hayatı süresince kararları ile birlikte yaşayan özne, kararlarının öyle veya böyle yaşamını şekillendirdiğinin farkındadır. Aldığı kararların sonuçlarının olduğunu bilir. Sonuçların niteliklerine göre yeni karar yaşantılarını şekillendirir. Bazen benzer durumlar karşısında aynı karar stratejisini kullanır, çünkü bu daha önce çalışmıştır. Bazen de karar stratejisini değiştirme yoluna gider, çünkü bu yol önceki karar almalarda istendik olmayan sonuçlar getirmiştir.

Özneler, karar almaları esnasında yaşadıkları çatışma durumlarını çözerek seçimler yapma eğilimindelerdir. Sağlıklı karar alma durumu çatışmaların çözümünün sağlanması ile tesis edilir. Özneler, çatışma durumlarını çözemediklerinde ya kaçıngan bir tutum sergileyerek karar vermeme davranışı sergilemekte veya keyfi kararlar alırlar yahut da kararsız kalmaktalardır.13

Kararsızlık eylemi, seçenekler etrafında sürekli bir dönüş hareketidir. Bu döngüye girildiğinde konunun niteliğinden bağımsız olarak çözüm veya seçime ulaşma neredeyse imkansız hale gelmektedir. Bu durum öznede bir çeşit şok etkisi yaratmaktadır.14Bu durum özgüven kaybına, pasif benlik konumuna ve iktidar yitimine sebep olabilmektedir.15Bu bağlamda kararsızlık durumunu tanımlamak için elimizde bu durumun seçenekler arasında tercih yapamama durumu olduğu, özneyi maddi ve/veya manevi olumsuzluklara götürdüğü, tercihlerden emin ve tatmin olamama gibi maddeler vardır.

O halde kararsızlık için, öznenin içinde bulunduğu çatışma durumunun çözülememesi dolayısıyla gelişen, öznenin seçenekleri elimine etmesini ve tercih etmeyi ketleyen, öznenin iyi oluş halini olumsuz etkileyen arada kalış durumu olarak ifade edebiliriz.

2.2. Kararsızlık Türleri ve Bir Kararsızlık Türü Önerisi

 Belirtilen arada kalmışlık, kararsızlık durumu karar verme davranışında olduğu gibi muhtelif faktörlerden etkilenir. Yine farklı türleri olabileceği düşünülebilir.16 Bu kısımda literatürdeki üç kararsızlık türü ve bireysel gözlem ve uslamlama temeline dayalı salt tartışma ve öneri maksadıyla bir tür kararsızlık durumundan bahsedilecektir. Bunun geçerlik durumu hakkında muhtelif çalışmalar ve tartışmalar yapılması muciptir fakat burada belirtildiği üzere yalnız tartışma maksadı gözetilmiştir.

2.2.1. Araştırıcı Kararsızlık

Bacanlı,17 geliştirmiş olduğu kararsızlık ölçeğine dayalı olarak üç farklı türde kararsızlık durumundan bahsetmiştir. Bunlardan birincisi seçenekler arasından elemeler yapma esnasında ayrıntılar üzerinde çok fazla durma, durum hakkında bilgi toplamaya çok fazla zaman ayırma, kararı kesinleştirmede çok sıkıntı çekme, seçim yapıp vazgeçme gibi özellikler ile tanımladığı araştırıcı kararsızlık durumudur.

2.2.2. Aceleci Kararsızlık

Bacanlı, birinci kategorideki özelliklerin hilafına özellikler gösteren kararsızlık durumunu aceleci kararsızlık olarak isimlendirmiştir. Bu tip kararsızlık durumu sergileyen bireylerin temel ifadeleri “karar verirken uzun uzun düşünmek yerine hemen karar veririm olmazsa da değiştiririm”, “seçenekler hakkında araştırma yapmak bana zor geldiğinden o anda hoşuma ne giderse onu yaparım, olmazsa da değiştiririm” şeklindedir. Burada hemen karar vererek karar durumundan kurtulmak sonra tekrar karar almak gibi özellikler vardır.

2.2.3. Kronik Kararsızlık

 Sürekli olarak karar verme durumları ile karşılaştıklarında somatik belirtiler gösteren, sorumluluğu başkasına devretmek arzusunda olan, karar vermekten kaçınma isteğinde olan bireyler için kronik kararsızlık sınıflaması yapılmıştır. Kronik kararsızlık ile ilgili olarak muhtelif kişilik problemleri ile olabileceği düşünülmüş ve uzun süreli psikoterapiler önerilmiştir.18

2.2.4. Arada Kalmışlık: Yaklaşma-Yaklaşma, Kaçınma-Kaçınma Çatışmalarına Bağlı Gelişen Kararsızlık

Temel çatışma türlerinden olan yaklaşama-yaklaşma ve kaçınma-kaçınma çatışmaları genel olarak benzer dinamiklere sahip iki çatışma durumudur. Birincisinde öznenin olumlu nitelikteki iki farklı amacı birbiriyle çatışma halindedir. İkincisinde öznenin olumsuz kabul ettiği iki farklı seçenekten birini tercih etmesinin gerekliliği söz konusudur.19İlkinde olumlular arasında ikincisinde olumsuzlar arasında tercihini belirleyemez. Çatışma çözülemez ve devamlı hale gelir. Özne arada kalmış olmakla kararsızlık durumunun içine sürüklenmiştir.

3. Kararlılık

Kararlılık kavramına ilişkin Türkçe davranış bilimleri literatüründe çok fazla kaynağa ulaşılamamakla birlikte Akın ve Arslan’ın 2014’te yapmış oldukları çalışmada20 aktardıklarına göre kararlılık, “hedef odaklı faaliyetin zorluklara, engellere ve cesaretsizliklere karşı gönüllü olarak devam ettirilmesidir.”. Bir diğer söyleyişle kararlılık, gayeli davranışlarda süreklilik gösterme, sebat etme durumudur. Karar verme durumuna ilişkin yukarıda yapılan izahlarda karar verme durumunun temelde özneyi düşünden davranışa sevk eden bir kuvvet olduğu vurgusu yapılmıştı. Kararlılık durumu ise seçilmiş olan yolun başarıyla nihayet bulmasına yardımcı bir durumdur.21

Kararlı bireyler; engeller karşısında gayretli, başarısızlık ve güçsüzlüklere rağmen yıllarca çaba sarf eden ve ilgilerini devam ettiren bireylerdir.22 Kararlılık durumunun gelişimi kendilik disiplininin ve kendilik kontrolünün yüksek derecede olmasıyla ilişkilendirilmiştir. Başka bir deyişle kendilik kontrolü ve öz-disiplini yüksek bireylerin kararlılık göstermeleri daha muhtemeldir.

3.2. Kararlılık Türleri

Kısa kararlılık ölçeğinin Türkçe formu ile ilgili çalışmalarında Akın ve Arıcı ölçeğin iki alt boyutu olduğunu belirtmişlerdir. Bu yazı bağlamında mezkûr iki alt boyutu kararlılık durumunun iki türü olarak değerlendirmek mümkündür.

3.2.1. İlgide Tutarlılık

Kararlılık yukarıda da ifade edildiği üzere karar üzerinde sebat etme hadisesidir. Özneler problem durumlar ile karşılaştıklarında bunun izalesi için çözümler üretmeye ve bunun içinde muhtelif kararlar almaya yönelirler.

Kararlılık durumu gayeli davranışlara ilişkin bir kavramdır. Yani bir problem durumun ortaya çıkış sürecinde kararlılık gelişimi başlamış olur. Eğer problem durumu özne için bir gayesel anlam taşıyorsa ve bu gaye özne için ilginç addediliyorsa öznenin problemin çözümüne ilişkin karar alması ve ilerleyen süreçte bu karar için kararlılık göstermesi daha muhtemeldir. İlgide tutarlı olmak bir kararlılık göstergesi olmakla birlikte kararlılık durumunun bir türüdür de.

3.2.2. Çabada Israr

Kararlılık, kavramın tanımında belirtildiği üzere zorlukların üstesinden gelmek için gönüllü olma durumudur. Zorluklar ile mücadele yolunda özne için gereklilik arz eden başat unsurlardan biri çözümün hasıl olması için çalışma çabasında ısrar etmektir. Bu çabada ısrar durumu bir kararlılık türü olarak karşımıza çıkmaktadır. Çabada ısrar ve ilgide tutarlılık kavramlarıyla ilgili olarak kararlılık kavramını oluşturan iki ayak şeklinde bir yorumda dabulunulabilir.

4. Son Tahlil: Davranışı Gerçekleştirme Süreci Etrafında Kararlılık ve Kararsızlık Değerlendirmesi

Belirtildiği üzere karar verme davranışı gayeli bir durum hakkında belirlenmiş seçeneklerin elimine edilmesi ve birinin tercih edilmesi durumudur. Karar verme davranışı iki boyutlu bir yapıya sahiptir: bilişsel ve davranışsal. Hatta karar vermenin bu iki boyut arasında bir köprü olduğu tahayyül edilebilir. Problem durumun farkına varmayla başlayan bilişsel süreç karara varma ile davranışsal boyuta geçer. Karar verme, davranmanın kuvvet noktalarından biriolmuştur.

Kararsızlık ise karar alma esnasında ortaya çıkan çatışmayı giderememek ile teşekkül eden bir durumdur. Davranışın niteliğini olumsuz etkileyen bir yapısı olabilir. Davranışı gerçekleştirme sürecinde kişisel bir özellik veya salt davranışı gerçekleştirmeme boyutlarında kendini gösterebilir.23 Karar vermenin düşünden davranışa geçişte bir köprü, bir müteharrik olduğu görüşü etrafında değerlendirecek olursak kararsızlık durumu bu müteharriği bulamama, elinde tutamama, köprüye yönelme adımını atamama durumudur. Dolayısıyla gayenin uzağında kalmakla sonuçlanacak bir sonuçlar silsilesiyle öznenin karşılaşmasına sebebiyet verir.

Kararlılık, zorluk ve engele rağmen yılmadan problem durumun izalesi için çalışabilme gücüdür. Kararlılık ve başarı arasındaki ilişkinin varlığı -bilimsel çalışmalarla da desteklenen- bir aşikardır. Başka bir deyişle kararlılık gayeye yaklaşmada büyük bir kuvvet kaynağı olacaktır.

Öyleyse karar almanın düşünme-davranma ilişkisi zemininde kararlılık durumunun konumu nedir? Kararlılığı düşünceden davranışa geçiş motivasyonunun başat unsurlarından biri olarak görebiliriz. Kararsızlık durumunun oluşturduğu atmosferin tam karşısında yer alan bir gayeye ulaştırıcı vesait.

5. Sonuç

Karar verme konusuna ilişkin bir şeyler tartışma gayreti güden bu yazının nihayetinde karar vermenin dolaylı olarak yaşam olduğu vurgusu yapılabilir. Yaşamda ileri ve geri hareketler olacaktır. Kararlılığın ileri götürme potansiyeli ve kararsızlığın durağanlık girdabı açıklanmaya çalışılmıştır. Bu bağlamda son söz olarak şu “romantik” istenci dile getirmek arzusundayız: Karar alma mekanizmalarını fenomenolojik bağlamda tahlil edebilen özneler olmak, kararsızlık girdabından çıkış farkındalığını kazanmak ve kararlılıkla tekamül etmek temennisiyle.

Kaynakça

Akın, A. & Arıcı, N. (2015). Kısa Kararlılık Ölçeğinin Türkçe Formunun Geçerlik ve Güvenilirlik Çalışması. Akademik Bakış Dergisi, 256-264.

Akın, A. & Arslan, S. (2014). Başarı Yönelimleri ile Kararlılık Arasındaki İlişkiler.

Eğitim ve Bilim, 267-274.

Alver, B. (2005). Psikolojik danışma ve rehberlik eğitimi alan öğrencilerin empatik beceri ve karar verme stratejilerinin çeşitli değişkenlere göre incelenmesi. Muğla Üniversitesi SBE Dergisi(14), 20.

Arslan, Ç. (2007). Üniversite öğrencilerinin sürekli kaygı ve kararsızlık düzeylerinin incelenmesi. Konya: Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.

Bacanlı, F. (1999). Kararsızlık Ölçeğinin Geliştirilmesi. Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi, 2(14), 7-16.

Cüceloğlu, D. (2009). İnsan ve Davranışı (18. b.). İstanbul: Remzi Kitabevi. Eldeleklioğlu, J. (1996). Karar Stratejileri iel Anne baba Tutumları Arasındaki İlişki.

Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi.

Nas, S. (2010). Karar Verme Stillerine Bilimsel Yaklaşımlar. DEÜ Denizcilik Fakültesi Dergisi,43-65.

Tatlılıoğlu, K. (2014). Üniversite Öğrencilerinin Karar Vermede Öz-Saygı Düzeyleri İle Karar Verme Stilleri Arasındaki İlişkinin Bazı Değişkenlere Göre İncelenmesi. Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, 2(1), 150-170.

Dipnotlar

1. Birol Alver, “Psikolojik Danışma ve Rehberlik Eğitimi Alan Öğrencilerin Empatik Beceri ve Karar
Verme Stratejilerinin Çeşitli Değişkenlere Göre İncelenmesi”, Muğla Üniversitesi SBE Dergisi,
Bahar, Sayı: 14, 2005, s. 19.
2. Selçuk Budak, Psikoloji Sözlüğü, Bilim ve Sanat Yayınları, Ankara, 2000’den aktaran Birol Alver,
a.g.m., Psikolojik Danışman, Empatik Beceri, Karar Verme Stratejileri.
3. A.g.m. Alver, Psikolojik Danışman, Empatik Beceri, Karar Verme Stratejileri.
4. Jale Eldeleklioğlu, “Karar Stratejileri ile Ana – Baba Tutumları Arasındaki İlişki”, Türk Psikolojik
Danışma ve Rehberlik Dergisi, Cilt: 2, Sayı: 11, 1997, s. 7.
5. Kasım Tatlılıoğlu, “Üniversite Öğrencilerinin Karar Vermede Öz-saygı Düzeyleri ile Karar Verme
Stilleri Arasındaki İlişkinin Bazı Değişkenlere Göre İncelenmesi”, Akademik Sosyal Araştırmalar
Dergisi, Cilt: 2, Sayı: 1, 2014, s. 150.
6. A.g.m., Tatlılıoğlu, Karar Vermede Öz-saygı, Karar Verme Stilleri.
7. A.g.m. Eldeleklioğlu, Karar stratejileri ve ana-baba tutumları.
8. Çiğdem Arslan, Üniversite Öğrencilerinin Sürekli Kaygı ve Kişisel Kararsızlık Düzeylerinin
İncelenmesi, (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü,
Konya, 2007.
9. A.g.e., Arslan, Sürekli Kaygı ve Kişisel Kararsızlık, s. 29.
10. Bu maddelerin her biri ile alakalı alan yazında yeterli tarama yapma imkanı bulunamamıştır. Fakat
yazının düşünsel bir tartışma şeklinde tasarlanması itibari ile böyle bir tasnif gerçekleştirilmiştir.
Yapılacak olan çalışmalar eksiklik ve kusurları bertaraf edecektir diye umuyoruz.
11. A.g.m. Tatlılıoğlu, Karar Vermede Öz-saygı ve Karar Verme Stilleri, s. 155.
12. Selçuk Nas, “Karar Verme Stillerine Bilimsel Yaklaşımlar”, DEÜ Denizcilik Fakültesi Dergisi,
Cilt: 2, Sayı: 2, 2010, s. 43.
13. A.g.e., Arslan, Sürekli Kaygı ve Kişisel Kararsızlık.
14. A.g.e., Arslan, Sürekli Kaygı ve Kişisel Kararsızlık.
15. A.g.e., Arslan, Sürekli Kaygı ve Kişisel Kararsızlık.
16. A.g.m., Tatlılıoğlu, Karar Vermede Öz-saygı ve Karar Verme Stilleri, s. 155.
17. Feride Bacanlı, “Kararsızlık Ölçeğinin Geliştirilmesi”, Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik
Dergisi, Cilt: 2, Sayı: 14, 1999, s. 7.
18. Fuqua, D.R., Newman, J.L. ve Seawort, T.B. “Empirical support for the differential diagnosis of
career indecision”, Career Development Quarterly, N: 36, 1988, p. 364-373’dan aktaran Feride
Bacanlı, a.g.m., Kararsızlık Ölçeği.

19. Doğan Cüceloğlu, İnsan ve Davranışı, 18.baskı, Remzi Kitabevi, İstanbul, 2009, s. 282.
20. Ahmet Akın ve Serhat Aslan, “Başarı Yönelimleri ile Kararlılık Arasındaki İlişkiler”, Eğitim ve
Bilim, Cilt: 39, Sayı: 175, 2014, s. 267.
21. Ahmet Akın ve Neslihan Arıcı, “Kısa Kararlılık Ölçeğinin Türkçe Formunun Geçerlik ve
Güvenirlik Çalışması”, Akademik Bakış Dergisi, Kasım-Aralık, Sayı: 52, 2015, s. 256.
22. Duckworth, A. L., Peterson, C., Matthews, M. D., & Kelly, D. R. “Grit: Perseverance and passion
for long-term goals”, Journal of Personality and Social Psychology, 9, 2007, p.1087-1101 ve
Duckworth, A. L., & Quin, P. D., “Development and validation of the Short Grit Scale (Grit-S)”,
Journal of Personality Assessment, 91(2), 2009, p. 166-174’dan aktaran Ahmet Akın ve Neslihan
Arıcı, Kısa Kararlılık Ölçeği.
23. A.g.m., Feride Bacanlı, Kararsızlık Ölçeği.

Yazar Hakkında 

Behlül Faruk Gezer / TESA Siyaset Masası Araştırmacı Yazarı

Karadeniz Teknik Üniversitesi 

Psikolojik Danışmanlık ve Rehberlik 

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir