Trthaber.com’dan alınmıştır.

Irak’taki Protestoların Analizi

Giriş

1 Ekimde başlayan Irak’taki  protestolar özellikle başkent Bağdat civarında şiddetli bir biçimde gerçekleşti. Hükümet, halka karşı silah kullandı ve bunun sonucunda 110 kişiden fazla kişi hayatını kaybetti 6000’den fazla kişi de yaralandı.[1] Peki neden Irak halkı bu kadar büyük bir protesto yaptı bir bakalım.

Anahtar Kelime: Irak, Protesto

Analiz

Irak halkının bu protestolardaki en büyük vurgusu ekonomik olarak istikrarsızlık ve devlet adamlarının yaptığı yolsuzluklardı. Bunun en büyük nedeni 2003 ABD işgalinden sonra istikrarlı bir devlet mekanizmasının kurulmaması olarak gösterilebilir. Her ne kadar 2005’ten beri seçimler yapılsa da halk hep bir şaibe olduğu düşüncesindeydi. Cumhurbaşkanının Kürt, başbakanın Şii ve meclis başkanının Sünni olması zaten ırk ve mezhep olarak kronik bir soruna sahip olan Irak’ı ileriye taşıyamadı. Şiilerin daha güçlenip ülke siyasetinde etkili olması da bir çözüm üretmedi. Şii güçlerin arkasında olan İran ise Irak’taki siyaseti yönlendirmeye çalışan aktörler arasında yerini aldı. Ayrıca son dönemde Suudi Arabistan’ın Irak ile olan ilişkileri bu devlet üzerinde etkili olmaya çalıştı. Son dönemdeki Sünni – Şii rekabetinden de Irak da nasibini aldı desek çok da yanlış bir argüman olmaz.

Kısaca devletteki istikrarsızlıktan bahsettikten sonra protestoların çıkış noktası olan ve yukarıdaki paragrafta bahsettiğimiz ekonomik istikrarsızlık ve yolsuzluklar halkın isyan etmesindeki en önemli etkendi. Üniversite mezunu binlerce gencin işsiz olması, protestolarda onların öne çıkmasına neden oldu. Devletteki yolsuzluklar ise halkın rahatsız olduğu bir diğer konudur. Özellikle devlet içinde önemli yöneticilerin yolsuzluklara karışması ve halkın sefalet içinde yaşayıp devlet adamlarının varlık içinde yaşamaları halkı bezdirmiştir. Ayrıca devlet adamlarının halka karşı politikalar üretememeleri halk nezdinde onlara karşı bir tepkiyi doğurmuştur. Irak’ta altyapının kötü olması bir başka nedendir. Bu protestolardan önce Mayıs ayında Basra’da yapılan protestolarda ekonomik istikrarsızlığın yanında altyapının kötü olması da protesto edilmiştir. Elektrik kesintilerinin sık yaşanması, internet altyapısının kötü olması, telefon şebekelerinin yetersiz olması, su şebekesinin sağlıksız olması altyapıdaki başlıca sorunlar olarak karşımıza çıkıyor.

Irak’taki protestolar başlamadan önce benzer protestolar Lübnan, Cezayir, Sudan ve Mısır’da yaşandı. Özellikle bu protestoların Irak’taki protestoların çıkış noktası olabileceği kanaatindeyim. Protestolar özellikle başkent Bağdat ve çevresinde etkili oldu. Hükümet orduya silah kullanma izni verdi ve böylece halka karşı silah kullanılmış oldu. Bu durum 110’un üzerinde kişinin ölmesine neden oldu. Sosyal medya ve internete kısıtlamalar getirildi. Sosyal medya ve internet kısıtlaması bu durumlarda sık başvurulan bir yöntem olarak karşımıza çıkıyor. Bunun nedeni 2010’da başlayan Arap isyanlarında göstericilerin internet ve özellikle Facebook üzerinden birlik olmasıdır. Bu isyanlardan sonra protestolardaki internetin gücü, akademik alanda sorgulanabilir hale gelmiştir. Ordu ülke çapında alarm vermiş ve birçok yerde sıkıyönetim ilan edilmiştir. Irak başbakanı Adil Abdülmehdi, sükûnet çağrısı yapsa da protestolar durmamıştır. Protestocular “Başbakan ve yozlaşmış parti sistemi devrilmedikçe protestolara devam” şeklindeki pankartlarla meydanlara indiler. Protestocular barışçıl bir şekilde gösteri yaparken kendilerine yapılan müdahaleler ve hükümet kanadından tatmin edici açıklamalar gelmemesi sonucunda olaylar daha da büyümüştür. Reuters’a konuşan bir göstericinin şu sözleri aslında her şeyi özetler nitelikte: “Biz işsizliği sona erdirecek, yolsuzluğu bitirecek ve 2003’ten bu yana yapılan yolsuzlukları araştıracak bir hükümet istiyoruz.”

Dünya Bankası’nın 2014 verilerine göre Irak’ta yaklaşık 40 milyonluk nüfusun neredeyse dörtte biri, günde 1,90 dolar gelirle yaşıyor. Hanelerin altıda biri açlık sınırında bulunuyor. 2018 verilerine göre işsizlik oranı yüzde 7,9’du. Genç işsizlik oranı ise yüzde 15 civarında seyretmektedir. Çalışanların yüzde 17’si ise istediği gibi bir işte çalışmak yerine kendi seviyesinin altında bir işte çalıştığını düşünüyor. Ülkede neredeyse 83 bin de yabancı uyruklu, daha yüksek maaşlı işlerde çalışıyor.[2] Bu durum özellikle üniversite mezunu genç işsizlerin meydanlara inmesini sağladı. Meydanlara inen bu protestocular herhangi bir siyasi örgüte bağlı değiller. Yaptıkları açıklamalarda internet üzerinden örgütlenip işsizlik ve yolsuzluklara karşı daha fazla sessiz kalamayacaklarını söylemişlerdir.

Protestocular kendi iç sorunlarının dışında dış güçlerin kendi ülkelerine müdahalelerini de protesto etmektedir. Özellikle İran’ın baskısı protestocuları rahatsız eden başka bir konu. İran’dan yapılan açıklamada bu protestoların Irak’ın iç işlerini ilgilendirdiğini, Irak’ın ABD işgalinden sonra birçok meseleyi atlattığını ve bunu da Iraklıların hep birlikte atlatacağı belirtilmiştir. Ayrıca İran’ın dini lideri Ayetullah Ali Hamaney yaptığı açıklamada İran ve Irak’ın kalpleri bir olan ülkeler olduklarını, düşmanlarının gerginliği arttırmanın yollarını aradığını ve komplolarının tutmadığını belirtmiştir. Tabii bu olaylarda Suudi Arabistan’ın da ne kadar etkisi var orası tartışılacak bir konu. İran ise bu konuda Suudi Arabistan’ı suçluyor ve protestolarda parmağı olduğunu belirtiyor. Ayrıca İranlı yetkililer ABD’nin ve İsrail’in de bu protestoları desteklediği konusunda açıklamalarda bulunmuştur. Din adamları da bu protestolar karşında açıklama yapmışlardır. Mukteda es – Sadr ve ortağı Komünist Partisi “güvenlik güçlerinin aşırı güç kullanımının soruşturulması” çağrısını yaptı. Ayrıca Sadr, hükümetin feshedilmesini ve erken seçim yapılmasını belirtmiştir. Aynı çağrıyı eski başbakan Haydar el – İbadi de yapmıştır. Ayetullah Ali Sistani ise hükümete protestocuları ciddiye alma çağrısı yaptı. Kuzey Irak’ta ise Bağdat kadar şiddetli protesto gösterisi olmamış Kerkük’te halk protesto gösterisi düzenlemiştir. Irak Türkmen Cephesi Lideri Erşat Salihi, bu protestoları beklediğini ve Irak’taki durumun ciddiyetini belirtmiştir. Ayrıca Barzani’nin bu bölgede hata yapmamasını ve endişesinin iç savaş çıkması olduğunu belirtmiştir.

Bu protestolar karşısında hükümet, halka bazı vaatlerde bulunmuşlardır. Başbakan Abdülmehdi üniversite mezunu işsizlere iş sözü vermiştir. Petrol Bakanlığı ve diğer devlet kurumlarıyla birlikte bazı yabancı firmalara da çalışanların en az yüzde 50’sinin Irak vatandaşı olması için kota koyulması emri verdiğini duyurdu. Bağdat Valisi Felah el – Cezairi istifa ettiğini açıkladı. Irak Parlamento Başkanı Muhammed el – Halbusi meydanlara inen halkın talepleri yerine getirilmezse kendisinin de gösterilere katılacağını açıkladı. Abdülmehdi daha sonra yaptığı açıklamada reformları en acil şekilde uygulayacaklarını belirtti. Ancak bu açıklamalar protestocuları tatmin etmedi. Protestolar gün geçtikçe şiddetini azalttı. Orduya verilen alarm durumu kaldırıldı. İnternete sınırlı da olsa erişim izni verilmeye başlandı. Ancak protestolar hâlâ devam etmekte.

Sonuç

Halkın bu şekilde meydanlara inmesi çok sürpriz değildi. Çünkü başta belirttiğimiz üzere Basra başta olmak üzere ülkede küçük çaplı protestolar düzenlenmekteydi. Bundan önceki hükümet olan İbadi hükümetine karşı olan bu protestolar Abdülmehdi hükümeti döneminde patlamaya yol açtı. Bundan sonra hükümetin yapması gereken protestoculara kulak vermek olmalıdır. Özellikle ekonomik istikrarsızlığa ve yolsuzluğa yönelik politikalar üretmelidir. Altyapı sorunlarını bir an önce düzeltmelidir. Eğer bu sorunlara yönelik politikalar üretilemezse Abdülmehdi hükümetinin ömrü çok fazla olmayacaktır. Ancak atılması gereken en önemli adım yönetimde istikrardır. Üstte belirttiğimiz adımlar her ne kadar günü kurtarmaya yönelik adımlarsa devlet yönetimindeki istikrar sağlandığında Irak’ın geleceği de daha sağlam temeller üzerine oturacaktır. Çünkü 2003’ten sonra Irak’ın en temel sorunu budur. Irak’ta gelen her hükümet bu sözleri vermekte ancak bunları yerine getirmemektedir. Ekonomi daha kötüye gitmekte ve yolsuzluklar çığ gibi büyümektedir. Yönetimdeki istikrar ise gözden “ırak” bir şekilde gözükmektedir. Bugüne baktığımız zaman Saddam sonrası Irak’ta bu sorunların çözülmesi zor hatta hayal gibi gözüküyor.

Kaynakça

‘Enemies seek to sow discord’ between Iran and Iraq: Khamenei, Al Jazeera, 7 Ekim 2019, https://www.aljazeera.com/news/2019/10/seek-sow-discord-iran-iraq-khamenei-191007063239250.html, Erişim Tarihi: 10 Ekim 2019

Irak’ta protestolar: 104 kişinin öldüğü gösteriler neden başladı, nasıl yayıldı?, BBC Türkçe, 6 Ekim 2019, https://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-49937453, Erişim Tarihi: 9 Ekim 2019

Irak Savunma Bakanlığı ilan ettiği alarmı kaldırdı, Sabah, 9 Ekim 2019, https://www.sabah.com.tr/dunya/2019/10/08/irak-savunma-bakanligi-ilan-ettigi-alarmi-kaldirdi, Erişim Tarihi: 9 Ekim 2019

İran’dan Irak’taki olaylara ilişkin açıklama, A Haber, 7 Ekim 2019, https://www.ahaber.com.tr/dunya/2019/10/07/irandan-iraktaki-olaylara-iliskin-aciklama, Erişim Tarihi: 9 Ekim 2019

Irak Parlamento Başkanı Halbusi’den sükunet çağrısı! Protestolar sürüyor!, Habertürk, 6 Ekim 2019, https://www.haberturk.com/son-dakika-irak-parlamento-baskani-halbusi-den-sukunet-cagrisi-haberler-2528450, Erişim Tarihi: 10 Ekim 2019

Iranian MP: U.S., Saudi Arabia behind recent unrest in Iraq, Tehran Times, 7 Ekim 2019, https://www.tehrantimes.com/news/440877/Iranian-MP-U-S-Saudi-Arabia-behind-recent-unrest-in-Iraq, Erişim Tarihi: 10 Ekim 2019

Iran sees Iraq unrest as a plot to undo bilateral ties, Al Jazeera, 8 Ekim 2019, https://www.aljazeera.com/news/2019/10/iran-sees-iraq-unrest-plot-undo-bilateral-ties-191008052830021.html, Erişim Tarihi: 10 Ekim 2019

Irak Türkmen Lideri Erşat Salihi: “Endişemiz iç savaş! Barzani hata yapmasın!”, Habertürk, 3 Ekim 2019, https://www.haberturk.com/irak-turkmen-lideri-ersat-salihi-endisemiz-ic-savas-barzani-hata-yapmasin-haberler-2527693, Erişim Tarihi: 10 Ekim 2019

Sadr’dan hükümetin feshedilmesi çağrısı, Rudaw, 4 Ekim 2019, https://www.rudaw.net/turkish/middleeast/iraq/041020195, Erişim Tarihi: 10 Ekim 2019

IRAK – Abadi de ‘erken seçim’ çağrısı yaptı, Rudaw, 5 Ekim 2019, https://www.rudaw.net/turkish/middleeast/iraq/05102019, Erişim Tarihi: 10 Ekim 2019

Dipnotlar

[1] Irak Savunma Bakanlığı ilan ettiği alarmı kaldırdı, Sabah, 9 Ekim 2019, https://www.sabah.com.tr/dunya/2019/10/08/irak-savunma-bakanligi-ilan-ettigi-alarmi-kaldirdi, Erişim Tarihi: 9 Ekim 2019

[2] Irak’ta protestolar: 104 kişinin öldüğü gösteriler neden başladı, nasıl yayıldı?, BBC Türkçe, 6 Ekim 2019, https://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-49937453, Erişim Tarihi: 9 Ekim 2019

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir