Ana Sayfa / Yazılarımız / Ekonomi / Araştırma Yazıları / İhracatçı Şirketlere Ortak Olmalı Mı?

İhracatçı Şirketlere Ortak Olmalı Mı?

Sermaye Piyasalarının en önemli araçlarından birisi olan hisse senetleri (pay) sayesinde, kişiler veya kurumlar, Borsa İstanbul’da (BIST) işlem gören şirketlere ortak olabilmekte ve genel kurulda oy kullanma hakkından payı nispetinde temettü (kar payı) alımına kadar bütün ortaklık haklarından yararlanabilmekte. Ayrıca elindeki hisse senetlerini aldığı şekilde, yeni fiyatıyla BIST Pay Piyasasında satabilmekte.[1]

Borsada, her bir şirketin hisse senedi değerinin yanında, bazı ortak özellikler etrafında bir araya getirilen şirketlerin değerleriyle oluşturulan endeksler karşımıza çıkmakta. Amaç, bu ortak özelliklere sahip şirketlerin nasıl bir ortalama performans sergilediğini görebilmek. Bu endeksler, söz konusu ortak özelliğin piyasadaki fiyatlaması hakkında bilgi vermekte ve yatırımcılara karar aşamalarında fikir vermektedir.

BIST’te en çok bilenen pay endeksi, BIST100 (XU100) endeksidir. BIST100, piyasa değeri ve hacim bakımından işlem gören en büyük 100 şirketi kapsamakta ve borsanın bütününün ortalama eğilimini anlamak için kullanılmaktadır.Daha spesifik ortak özellikler bakımından ise aynı sektörde bulunan şirketlerin bir araya getirilmesiyle sektörel endeksler oluşturulmuştur. Bankaların bulunduğu BIST Bankalar (XBANK) ya da sanayi şirketlerinin bulunduğu BIST Sanayi (XUSIN), bunlara örnektir.

Sektörel endeksleri, şirketleri yatay kesen endeksler olarak düşünebiliriz. Diğer taraftan şirketleri dikey kesen endeksler de görmekteyiz. Yani şirketlerin sektörel özelliğinden bağımsız başka bir özellik etrafında bir araya getirildiği endeksler. Örneğin belirlenmiş asgari kurumsal yönetim derecelendirme notuna sahip olan şirketlerin paylarından oluşan BIST Kurumsal Yönetim Endeksi (XKURY) ya da son 3 yılda nakit temettü dağıtan şirketlerin paylarından oluşan BIST Temettü Endeksi (XTMTU) bunlara örnektir.[2] 

14.09.2018 tarihi itibariyle, söz konusu “dikeyendekslere” bir yenisi daha eklendi: TIMEX. Türkiye İhracatçılar Meclisi ve BIST işbirliğinde hazırlanan TİM İhracat Endeksi (TIMEX), ihracat yapan şirketleri dikey bir şekilde kesiyor ve ortak özelliği ihracat olan şirketlerin ortalama performansının tek bir endekste görülmesini sağlıyor. Endeks değerleri, 14.09.2018 tarihinden itibaren anlık olarak hesaplanmakla birlikte 31.01.2013 tarihine kadar da geriye gitmekte.

Önce biraz TIMEX’in içeriğinden bahsedelim, ardından performansını değerlendirmeye çalışalım. TIMEX, ihracat miktarı TİM İlk 1000 Listesi’nde yer alabilecek büyüklükte olan ve fiili dolaşımdaki paylarının piyasa değerinin son üç aylık ortalaması 50 milyon lira üzerinde olan şirketleri içermekte. Endeksin kapsamı her sene yeni TİM İlk 1000 listesi sonrası yeniden belirlenecek. Şu anki tablo itibariyle endeksin 55 şirketten oluştuğunu görüyoruz. 2017 TİM ilk 1000 listesinin son sırasındaki firmanın toplam ihracatı 19,5 Milyon $. Bu rakam, endekse dahil olan firmaların en az bu kadar ihracat yapmış oldukları anlamına geliyor.[3] 

Gelelim performansına. Endeksler genelde iki türlü açıklanır: fiyat ve getiri endeksi. İki endeks arasındaki temel fark temettü dağıtımı ile alakalıdır. Fiyat endeksi sadece fiyatları yansıtırken, getiri endeksi şirket tarafından dağıtılan temettülerin de tekrar söz konusu hisseye yatırıldığını varsayarak hesaplanmaktadır. Gündelik hayatta genel olarak fiyat endeksleri takip edilmektedir. Örneğin, haberlerde bahsedilen BIST100, fiyat endeksidir. Ancak, şirketlerin dağıttıkları temettüler de yatırımcı için önem arz ettiğinden, biz bu analizde getiri endekslerini kullanacağız.[4] 

Aşağıdaki Grafik 1’de BIST100 ve TIMEX getiri endekslerinin 31.01.2013-12.09.2018 tarihleri arasında, hisse senetlerinde işlem yapılan 1406 günlük sürede, gösterdikleri performanslar görülmektedir. Kıyaslamanın kolay yapılabilmesi için iki endeks de 100 değerinden başlayacak şekilde düzeltilmiştir. Grafikte de görüldüğü gibi TIMEX’in zamanla aradaki farkı açtığı ve BIST100’ün önüne geçtiği görülmekte. Ayrıca hiçbir zaman BIST100’ün altına düşmediğini görmekteyiz.

Aşağıdaki Grafik 2’de ise endekslerin zaman içerisindeki yüzdelik değişimlerini var. Endekslerin hareket şekillerinin çok fazla benzerlik gösterdiği açık. Zaten değişim verileri arasındaki korelasyon katsayısının 0,912 çıkması, ikili arasında pozitif ve çok güçlü bir ilişki olduğu, aynı yöne, çok benzer değişimlerle hareket ettiklerini göstermekte. Yatırımcıların ilk planda borsanın tümünün tek bir yatırım aracı olarak görülmesi böylesi yüksek bir korelasyonun temel nedeni.

Ancak buraya kadar baktığımız rakamlar iki endeks arasındaki performans farkını anlamamıza tam manasıyla yardımcı olmuyor. Bu yüzden, aşağıdaki Tablo 1’de endekslerin günlük getirilerinin ortalaması ve söz konusu ortalama getiriler elde edilirken karşılaşılan riskler gösterilmektedir.

Pay senedi piyasalarının merkezinde şirketlerin büyümek için gerekli finansmanı borçlanmak yerine yeni ortaklar alarak sağlaması vardır.[5] Bu yüzden, şirketlere ortak olurken, uzun vadeli bir perspektifte her şirketin kendi dinamiklerinin birbirinden bağımsız bir şekilde değerlendirilmesi gerekir. Bu açıdan bakıldığında yazının başlığındaki genelleştiren soru çok sığ kalmaktadır.

Ancak pay piyasalarını da kapsayan finansal piyasalar, pratikte daha farklı işlemektedir. Teorik olarak öyle olsa da hisse senedi alan bir çok yatırımcı kendisini gerçek bir ortak olarak görmemekte ve şirketin gelişiminden öte yakın zamandaki fiyatlama ihtimallerine odaklanmakta.Merkezi Kayıt Kuruluşu (MKK) ve Türkiye Yatırımcı İlişkileri Derneği (TÜYİD) tarafından hazırlanan rapora göre, 2017 yılında yerli yatırımcıların BIST100 endeksini ortalama elde tutma süresinin 32 gün olması,bu tespiti desteklemektedir.[6] Bu yüzden yatırımcılar, kararlarında daha farklı dinamikleri takip etmektedirler. Zaten kısa dönemli dalgalanmalarda şirketleri farklı yönlere taşıyan bazı özellikler etrafındaki endeksler, özellikle kısa vadeler için takip edilmektedir.

Örneğin Dolar/TL’nin değer kaybettiği dönemlerde, ihracatta artış beklentileri ile birlikte döviz geliri olan şirketlerin bilançoların dönemsel olarak görece daha iyi gelmesi beklenmekte ve bu şirketlere olan ilgi artmaktadır. TIMEX öncesinde ihracatçı şirketler ayrı ayrı değerlendirilmekte iken TIMEX ile birlikte ortak bir değer takip edilebilecek. Yatırımcıların ihracatçı şirketler hakkındaki genel kanısı bu endekste görülebilecek ve bu endekse dayalı oluşturulacak finansal enstrümanlar ile doğrudan “ihracatçı” kimliğine yatırım yapılabilme imkanı ortaya konulabilecek.

Bununla birlikte, borsanın ortalama performansı ile kıyaslandığında rakamlar, kısa vadeli dalgalanmaların yanında TIMEX’in ortalama getirisinin BIST100’ün üzerinde olduğunu ve buna rağmen katlanılması gereken riskin daha düşük olduğunu göstermektedir. Modern Portföy Teorisi’nde endekslerin performansları riske göre düzeltilerek ölçülmektedir. Yani 1 birim risk karşılığında ne kadar getiri alabileceğimiz bize endeksin performansını söylemektedir.TIMEX’in hem ortalama getirisinin yüksek hem de riskinin düşük olması, ihracatçı şirketlerin endeksinin BIST100’e göre daha iyi bir Sharpe oranına sahip olduğunu ve analiz döneminde daha iyi bir performans ortaya koyduğunu göstermektedir.[7]Bu durum, “ihracatçı” özelliğe sahip firmaların ihracatın arttığı dönemlerin de ötesinde farklı özelliklerinden dolayı ortalamanın üzerinde hareket ettiğini göstermektedir. Kısaca,ihracatçı şirketlere ortak olmak, borsanın ortalamasına göre -analiz döneminde- daha iyi bir alternatif olarak gözükmektedir.

Kaynakça

Borsa İstanbul, BIST Pay Endeksleri Temel Kuralları,http://www.borsaistanbul.com/docs/default-source/endeksler/bist-pay-endeksleri-temel-kurallari-haziran-2018.pdf?sfvrsn=4(ET: 27.10.2018).

Borsa İstanbul, Endeksler, http://www.borsaistanbul.com/endeksler (ET: 27.10.2018).

Borsa İstanbul, Hisse Senedi Sahibinin Hakları, http://www.borsaistanbul.com/urunler-ve-piyasalar/urunler/paylar/hisse-senedi-sahibinin-haklari(ET: 27.10.2018).

InvestAZ, Hisse Senedi ve Tahvil Arasındaki Farklar Nelerdir,https://www.investaz.com.tr/blog/hisse-senedi-ve-tahvil-arasindaki-farklar-nelerdir(ET: 20.11.2018).

Merkezi Kayıt Kuruluşu ve TÜYİD, Borsa Trendleri Raporu XXIII, https://www.mkk.com.tr/project/MKK/file/content/Bilgi%20Merkezi%20Dosyalar%C4%B1%2FBorsa%20Trendleri%20Raporu%2FBorsa%20Trendleri%20Raporu%20XXIII(ET: 20.11.2018).

Sharpe, William Forsyth. MutualFundPerformance, TheJournal of Business, 39, 1966.

Türkiye İhracatçılar Meclisi, Borsa İstanbul Tim İhracat Endeksi, http://www.tim.org.tr/tr/ana-sayfa-ozel-bolumler-ana-sayfa-sag-sutun-borsa-istanbul-tim-ihracat-endeksi.html(ET: 27.10.2018).

Dipnotlar

[1] Borsa İstanbul, Hisse Senedi Sahibinin Hakları.

[2] Borsa İstanbul, BIST Pay Endeksleri Temel Kuralları.

[3]Türkiye İhracatçılar Meclisi, Borsa İstanbul Tim İhracat Endeksi.

[4]Borsa İstanbul, Endeksler.

[5]InvestAZ, Hisse Senedi ve Tahvil Arasındaki Farklar Nelerdir.

[6] Merkezi Kayıt Kuruluşu ve TÜYİD, Borsa Trendleri Raporu XXIII.

[7]William ForsythSharpe, MutualFundPerformance, TheJournal of Business, 39, 1966, s. 119-138.

Yazar Hakkında

Furkan Gün  /  Ekonomi Masası Yazarı

TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi

İşletme Yüksek Lisans Öğrencisi

 

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir