honeyland
Imdb'den alınmıştır.

Honeyland

Rumeli’de bir Bal bahçesi-

 

Oyuncular: Hatidze Muratova, Nazife Muratova, Hussesin Sam, Ljutvie Sam, Mustafa Sam

Yönetmen: Tamara Kotevska, Ljubomir Stefanov

Ülke: Kuzey Makedonya Cumhuriyeti

Türkiye’de gösterime giriş tarihi: 31 Ocak 2020

 

 

“…Yandi Kumanova, tutuştu Preşova

Üsküp’ün ortasında, Veli Bey hovarda…”

 

Honeyland, Türkçe ismiyle Bal Bahçesi, Kuzey Makedonya’da eski usullerle arıcılık yapan Türk kökenli bir kadının yaşam mücadelesini anlatan 2019 yılında çekilmiş bir drama-belgesel. 2019 Sundance Film Festivali’nde 3 ayrı ödüle layık görülmüş olan Honeyland, hem belgesel hem de uluslararası film dalında aday gösterilen ilk yapım olma özelliği taşımakta. Bu yazıda önce belgeselin özetinden, daha sonra da yansımalarından bahsedeceğim.

Özet

Mutluluk, hüzün, huzur ve mücadele…  21. yüzyılda Makedonya’da elektriği suyu bulunmayan, kimselerin yaşamadığı bir köyde yaşlı ve yatalak annesiyle birlikte tek göz odada yaşayıp vahşi doğayla uyum içerisinde geleneksel yöntemlerle arıcılık yapan bir kadın Hatice (Hatidze) Muratova. Belgeselde onun, doğa ile ahenk içerisinde süregelen naif ve bir o kadar korkusuz yaşamına şahit oluyoruz.  Hatice arılarla birlikte yaşamayı o kadar iyi benimsemiş ki geçimini sağladığı arılardan bal alınca bile elde ettiği balın yarısını arılara bırakıyor. Kendisi ve yaşlı annesi ile yaşamını devam ettirirken göçebe Türk bir ailenin onlara komşu olmasıyla yaşamları değişmeye başlıyor. Göçebe Sam ailesi köye taşındıklarında Hatice onları sevgiyle karşılıyor, balcılıkla ilgili bildiklerini onlarla paylaşıyor. Ancak ailenin babası Hüseyin Sam’ın daha fazla paraya dolayısıyla daha fazla bala sahip olmak istemesi iki komşunun arasını açıyor. Hüseyin ondan iki yüz kilo bal almak isteyen toptancının baskıcı tavrıyla baş edemeyince komşusunun sözlerini dinlemeyip tüm balını satıyor ve Hatice’nin kovanlarının yok olmasına sebep oluyor. Bir yanda tamahkârlıktan uzak, naif bir yaşamı izlerken diğer yanda iletişimsizliğin, bencilliğin belirdiği bu yapımda zıtlık ilkesi üzerinden yaşamın sorgulanışı bizlere yansıtılıyor.

Kendi ailesini kuramamış olmanın burukluğu ile Sam ailesinin oğluyla arkadaşlık eden Hatice, bir sahnede annesine sormadan edemiyor: “Vakti zamanında beni istemişlerdi, niçin vermedin… Şimdi isteseler de ben gitmem, seni bırakmam.” Yine de olanlardan annesini mesul tutmuyor, annesine bir bebekmişçesine sevgi ve ilgi gösteriyor. O kış annesini kaybettiğinde annesinden geriye Hatice’ye iki kedi, bir köpek ve bir boş sedir kalıyor.

Kritik

Filmin görüntü yönetmenlerinden Samir Ljuma bir röportajında 12 yıl önce bu köyde geleneksel olarak arıcılık yapıldığını duyduklarını ve aslında çevreyle ilgili bir kısa film çekme projesi amacıyla Hatice Muratova’nın bulunduğu köye gittiklerini, şans eseri arı kovanlarını bulduklarını, arı kovanlarının da onları Hatice’ye götürdüklerini anlatıyor.[1] Hatice’nin hiç evlenmemiş olması ile ilgili ise bölgede yaşayan insanların geleneklerine göre, etnik köken ve din faktörlerine bakılmaksızın en küçük kız çocuğunun anne baba ölene kadar ailede kalması geleneği olduğunu söylüyor.[2]

Çekimleri 3 yıl süren, Türkçe ve Makedonca konuşulan belgeselde tabiri caizse zaman su gibi akıyor. Minimal şekilde gerçek yaşamın yansıtıldığı belgeselde doğanın ona sunduklarını doğayla paylaşarak yaşayan Hatice, arılara neredeyse hiç koruyucu kullanmadan tamamen katıksız şekilde yaklaşıyor. Dağda arılardan bal topladığı sırada söylediği “Yarısı bana, yarısı ona” sözü eşit ilişki dengesini bozmadan ekolojik dengenin devam edebilmesi adına belki de zihinlerimize kazımamız gereken bir mesaj.

Kahramanımızın hiç gerçekleşmeyen aile kurma isteği, çevresinde yaşayan her canlıya yoldaşlık etmesiyle hayatına yansıyor. Belgeseldeki arıların belgeselden çıkıp sizi sokmuşçasına içinizi acıtacak bir diğer sahne ise hasta annesiyle bir başına olan Hatice’nin “Sen de ölürsen ben ne yapacağım?” dediği yer.

Sonuç

İnsan, doğanın içinde doğar ve yaşamını sürdürebilmek için onunla iletişim halinde kalmak, onu anlamak ve anlamlandırmak zorundadır. İnsan ve doğa birlikteliğinin simgelendiği belgeselde Hatice bu mücadelenin son temsilcisidir. Günümüz dijital dünyasından hayli uzak bu yapımı izlerken doğa hayatı ve insan ilişkileri konusunda düşünmeden edemeyeceksiniz.

Hayatı, insanlığı sorgulatan, Türkçe diyaloglarıyla içimizde, bizden olan bu aşırı samimi yapımı izlemeniz dileğiyle.


Kaynakça

Milliyet, ‘Arılar bizi Hatice’ye götürdü’, Güncellenme Tarihi: 06.02.2020, Erişim Tarihi: 31.05.2020, https://www.google.com/amp/s/www.milliyet.com.tr/amp/yazarlar/nil-kural/arilar-bizi-haticeye-goturdu-6138485

BBC News Türkçe, Honeyland: Hatice Muradova’nın ‘bal ülkesindeki’ yaşamını anlatan Kuzey Makedonya yapımı belgesel, Güncellenme Tarihi: 11.02.2020, Erişim Tarihi: 31.05.2020, https://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-51449655

[1]  Milliyet, ‘Arılar bizi Hatice’yegötürdü, Güncelleme Tarihi: 06.02.2020, Erişim Tarihi: 31.05.2020, https://www.milliyet.com.tr/yazarlar/nil-kural/arilar-bizi-haticeye-goturdu-6138485

[2] BBC News Türkçe, Honeyland: Hatice Muradova’nın ‘bal ülkesindeki’ yaşamını anlatan Kuzey Makedonya yapımı belgesel, Güncellenme Tarihi: 11.02.2020, Erişim Tarihi: 31.05.2020, https://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-51449655