Size daha iyi hizmet verebilmek adına sitemizde çerezler bulundurmaktayız. Gizlilik Politikamızı öğrenmek için tıklayınız. Ayrıca kişisel verilerin koruması kanunu kapsamında TESAD ile iletişime geçen her birey, iletişim verilerinin paylaşılmasını ve ilgili TESAD birimlerince kullanılmasını kabul beyan ve taahhüt eder.
hızlı moda
Kaynak: Fastfashion-dieausstellung.de

Hızlı Moda Etiket Fiyatı Ucuz, İnsani Bedeli Ağır Kıyafetler

Giriş; Hızlı Moda Nedir?

Son yıllarda sıkça duymaya başladığımız terimlerden biridir herhalde “hızlı moda”. Peki hızlı moda ne anlama gelir?

Merriam Webster sitesinde bulunan açıklamaya göre hızlı moda; moda trendlerini hızlı ve ucuz bir şekilde tüketicilere sunmayı vurgulayan giyimlerin tasarımı, yaratılması ve pazarlanmasına yönelik bir yaklaşımdır.[1] Kavram, aynı zamanda defilelerde gösterilen ve lüks moda markaları tarafından tasarlanan ürünlerin kopyalanarak düşük maliyetle toplu olarak üretilip satılması ve aynı zamanda pazarlanması süreci olarak da tanımlanıyor.

The Wall Street Journal’ın geçtiğimiz yıl yayınladığı bir makaleye göre, kişi başına ortalama 68 kıyafet satın alınıyor ve bu kıyafetler dolaptan atılana dek yalnızca yedi kez giyiliyordu. Aynı makalede belirtilen daha ilginç bir bilgi de Amerikalı müşterilerin kıyafet alışverişine şu anda 1980’li yıllardan yaklaşık beş kat daha fazla para harcamalarıdır.[2] Son 40 yılda bu rakamların birdenbire bu kadar yükselmesi giyim endüstrisini olağanüstü biçimde etkileyerek, pazarı ucuz ve kötü yapılmış giysilerle doldurdu. Eskiden yılda 2 veya 3 kez – genelde mevsimsel etkilerden dolayı – gerçekleştirilen kıyafet alışverişi şimdi tüketicilerin yaklaşık her hafta hiç düşünmeden yeni bir giysi alıp bir veya iki kez giydikten sonra attığı bir eyleme dönüştü.  Geçen yüzyılın sonlarında tüketicilere yılda 3 veya 4 koleksiyon sunulurken şimdi bu sayı 52’ye yükseldi. Bu da hızlı moda şirketlerinin her hafta mağazalarda bizlere yeni bir koleksiyon sunduğu anlamına geliyor. McKinsey & Company, moda endüstrisinin 30 yıl içinde, yerel olarak üretilen 500 milyar dolarlık ticaretten yılda 2,4 trilyon dolarlık küresel dev haline geldiğini bildirmişti.[3] Peki son 30 yılda ne değişti?

 

hızlı moda
Businessoffashion’dan alınmıştır.

 

Bunu anlamak için biraz moda tarihini gözden geçirmemiz gerekecek. 1800’lerden önce moda oldukça yavaş bir sektördü, çünkü yün veya deri gibi malzemelerinizi kendiniz tedarik etmeniz, hazırlamanız, dokumanız ve ardından kıyafetleri yapmanız gerekirdi. Sanayi devrimi, dünyayı dikiş makinesi gibi yeni bir teknolojiyle tanıştırdı ve bu giysileri bir nebze daha kolay, daha hızlı ve daha ucuz hale getirdi. Bu dönemlerde orta sınıfa hitap etmek için terzilik dükkanları ortaya çıktı. Bu terzilik dükkanları üretimi arttırmak için hazır giyimler diken işçiler almaya başladı. İlk büyük hazır giyim fabrikası felaketi de bu dönemlerde, 1911’de, New York’un Üçgen Gömlek Giydirme Fabrikası’nda yaşanmıştı.[4] 1960’larda ve 70’lerde gençler yeni trendler yaratıyorlardı ve giyim bir kişisel ifade biçimi haline gelmişti. 1990’ların ve 2000’lerin sonunda, düşük maliyetli moda zirveye ulaştı. Online alışveriş patladı ve hızlı moda perakendecileri ana caddeleri ele geçirdi. Bu markalar, en iyi moda evlerinden görünüm ve tasarım öğelerini alıp hızlı ve ucuza yeniden üretti. Artık herkes istediği zaman trend kıyafetler için alışveriş yapabildiğinden, bu fenomenin nasıl yakalandığını anlamak kolay. Herkes hayranı olduğu sanatçı, aktris, şarkıcı gibi giyinebiliyor. Bu illüzyon insanlara inanılmaz hoş geliyor. Ama Yves Saint Laurent’in meşhur sözü vardır: “Moda kaybolur, stil ise sonsuzdur.”

 

Kıyafet Alışverişini Ne Kadar Bilinçli Yapıyoruz?

Hızlı moda endüstrisinde bulunan şirketler ürettikleri kıyafetlerin tasarım fikirlerini genellikle lüks moda defilelerinden alır. Defilelerden sosyal medyaya düşen fotoğraflar incelenip, pazar araştırması – ki bu; genelde günümüzde beğeni sayısı yarışıdır – yapılır ve en çok beğenilen ürünler ufak değişikliklerle çok ucuz fiyatlara ve inanılmaz kısa bir zamanda mağazalarda müşterilere sunulur.

 moda
Digitaltrends’den alınmıştır.

 

Tokyo’da artık sokaklarda bir otomattan kıyafet alışverişinizi yapabilirsiniz.[5] Instagram’da bir elbise mi beğendiniz? Yukarı kaldırıp bir tıklamayla birkaç saat sonra kapınızda olabilir! Herhangi bir kıyafet mağazasına girdiğinizde gördüğünüz türlü türlü, rengarenk, parlak ışıkların eşlik ettiği çokça sayıda teklifleri görmek bizi baştan çıkarıyor. O kadar şaşırır ve beynimiz bu kadar bilgiden o kadar uyarılır ki, gördüklerimizi kaliteyle karıştırır ve ihtiyacımız olmayan şeyleri bize satın aldırabilir. Tabii ki, bu iş modeli sosyal medyada doğmadı ama sosyal medya bu sorunu daha da kötüleştirdi. Birkaç yıl önce yeni yeni hızlanmaya başlayan sektörü daha da hızlı bir hale getirdi. Artık insanlar aynı kıyafetlerle ikinci kez fotoğraflanmak ve gönderi paylaşmak istemiyor.

 

Peki Hızlı Moda Çevremizi Nasıl Etkiliyor?

Eğer bu konuyla ilgili belgesel izlemek isterseniz, kesinlikle True Cost belgeselini öneriyorum. Belgeselde verilen bilgiye göre yılda 82 kilogramlık tekstil artığını çöpe atıyor ve bu da sadece ABD için 11 milyon ton ek çöp demektir. Eğer bu çöp gıdalarımızdaki gibi çevreye karışıp gelecekte faydalı gübre olabilecek olsaydı belki de gözümüze bu kadar da korkunç gözükmezdi. Lakin bunların birçoğundan içindeki plastikten dolayı önümüzdeki 200 yıl boyunca geri dönüşüm sağlanamayacak. Bunun dışında bu giysilerin üretimi bile çevreye büyük ölçüde zarar veriyor. Belgeselde verilen örnekte belirtildiği gibi ortalama bir tişört üretimi için 2679 litre su kullanılıyor ki mukayese edecek olursak bir insanın yıl içinde içtiği su miktarı ortalama 219 litredir.

The Los Angeles Times’a göre bu endüstri çevreyi havacılık ve denizcilik sektörünün birleşiminden daha çok sera gazıyla zehirliyor. Birleşmiş Milletler Çevre Programı’na göre, küresel sera gazı emisyonlarının %10’u giyim endüstrisine atfedilebilir. Üstelik sadece sera gazıyla da kalmıyor, aynı zamanda yukarıda belirtildiği gibi dünya çapındaki su kirliliğinin büyük bir kısmından sorumlu tutularak, bol miktarda kimyasal kullanıldığı iddiaları da öne sürülüyor. Üretilen giysilerin beşte biri satın alınmadığı için çöpe atılıyor, yakılıyor veya parçalanıyor. Sentetik ve geri dönüştürülemeyen kumaştan yapılan bu giysiler atık sorununu her geçen gün daha da artırıyor. Aynı makalede verilen istatistiğe göre ünlü moda markası H&M’in 2018 yılında 4,3 milyar dolarlık satılmamış kıyafeti elinde kalmıştı.[7]

fast fashion
Medium`dan alınmıştır.

 

Hızlı Moda Ürünlerinin Gerçek Maliyeti Ne?

Ucuz fiyata alabildiğimize çok sevindiğimiz bir tişörtün gerçek maliyeti ne diye hiç düşündük mü?

Hızlı moda ürünlerinin bu kadar ucuz olmasının nedeni daha da düşük olan üretim maliyetlerine dayanır. Markalar kâr marjlarını olabildiğince yüksek tutmak için, üretimini dünyanın her yerinden ucuz iş gücü temin eden şirketlere yaptırıyor. Bu kötü düzenlenmiş tedarik zinciri, dünyanın dört bir yanındaki insanlar için kabul edilemez, son derece ağır çalışma koşulları yarattı. Pek çokları için, 2013’te Bangladeş’teki Rana Plaza giyim fabrikasının 1.100 kişinin ölümüne ve çok daha fazlasının yaralanmasına neden olan çöküşü, işlerin ne kadar kötüye gittiğinin bir sembolü haline geldi.[8] Bu felaketin ardından tüketiciler hızlı modayı gerçekten sorgulamaya ve bu ucuz tişörtlerin gerçek maliyetinin ne olduğunu merak etmeye başladı. Tarih kendini daha dehşetli bir şekilde tekrarladı ve yukarıda belirtilen 1911 yangınının daha büyük çaplısı yine Bangladeş’te işçi kuralları ihlali yüzünden 2006 ile 2012 yılları arasında yaşandı. Fabrika yangınlarında 500’den fazla hazır giyim işçisi öldü.[9]

 

Hızlı moda
Theconversation’dan alınmıştır.

 

Hızlı moda şirketlerinin gelişmekte olan ülkelerde bulunan işçilerinin %2’lik bir kısmı geçim ücretinden daha az maaş alıyor. Zaten çok az para karşılığında çalışan bu insanların bir de haksız yere maaşlarından kesintiler oluyor. Oxfam Australia’nın araştırmasına göre Vietnam’da çalışan işçilerin %14’ü gerçeküstü, ulaşılması imkansız üretim hedeflerini tamamlamak adına fazla mesai yapmak zorunda kalıyorlar ve bu ekstra çalışma saatleri karşılığında hiçbir ücret almıyorlar. Bangladeş’te, işçilerin %56’sı düzenli olarak ücret kesintileri yaşadıklarını diğer %43’ü ise çalışma saatlerinin yanlış hesaplandığını bildirmişti. Hedeflere ulaşamama, devamsızlık (hastalık gibi geçerli bir nedenden dolayı olsun ya da olmasın), işe geç kalma, kalitesizlik, ürün hataları ve fazla mesai ya da gece görevi yapmayı reddetme, bu ücret kesintilerinin ana nedenleri olarak rapor ediliyor.[10]

Rana Plaza faciasının üstünden yıllar geçmesine rağmen hala bu işçilerin güvenliği konusunda neredeyse hiç adım atılmamış, beklenenden çok daha az iş görülmüştür. Günümüzde bile bu ülkelerde çalışan fabrika işçileri zehirli kimyasallardan etkileniyor; kaşınma, nefes darlığı hatta kanser gibi ciddi hastalıklarla yüzleşiyor. Uzun süre bu kimyasallara maruz kalan insanlar maalesef ki kimyasalların yarattığı hastalıklar sebebiyle ölüyor. Kimyasallar, ürünler fabrikalardan çıktıktan sonra bile ürünlerin üzerinde kalarak tüketiciler için de tehlike yaratıyor.

 

Değişimin Parçası Olalım!

Bu yazının amacı tüm kıyafetlerinizi çöpe atıp sadece sürdürebilir işçisini düşünen markalardan sürdürülebilir moda ürünleri satın almanız için bir serzeniş değil. Bu sadece, bir sonraki alışverişinizde bir daha düşünmeniz için yazılmış makaledir. Bir daha alışverişe gitmeden önce sevdiğimiz mağazaların giysilerini hangi koşullarda ürettikleri hakkında araştırma yapıp alıcılar olarak daha bilinçli kararlar verebiliriz. “Başka bir uygun fiyatlı gömleği gördüğümüz zaman gerçekten buna ihtiyacımız var mı? Bizim satın almamız üretimde emeği geçen insanların yaşadıklarına değecek mi?” diye bir daha düşünmeliyiz.

Son olarak, yakın zamanlarda duyduğum ve Rana Plaza hayatını kaybeden 1000’den fazla insanı anarak şu güzel cümleyle yazıyı sonlandırmak istiyorum: Bizim giydiğimiz beyaz gömlek başka birinin kefeni olmamalı.

 

 


Kaynakça

Digitaltrends, Uniqlo Clothes Vending Machine, Erişim tarihi 21.12.2020 https://www.digitaltrends.com/cool-tech/uniqlo-clothes-vending-machine/ 

Fashionista, “Fashion History Lesson: The Origins of Fast Fashion”, Erişim tarihi 21.12.2020 https://fashionista.com/2016/06/what-is-fast-fashion

Good On You, “What Is Fast Fashion?”, Erişim tarihi 21.12.2020 https://goodonyou.eco/what-is-fast-fashion/

Merriam-Webster, “Merriam Webster”, Erişim tarihi 21.12.2020 https://www.merriam-webster.com/dictionary/fast%20fashion

Los Angeles Times, Does fast fashion have to die for the environment to live?, Erişim tarihi 21.12.2020 https://www.latimes.com/business/story/2019-11-03/fast-fashion-sustainable

Ourgoodbrands, “The real impact of the fast fashion industry in the World”, Erişim tarihi 21.12.2020 https://ourgoodbrands.com/real-impact-fast-fashion-industry-world/ 

Oxfam Australia, “Made in poverty, The true price of fashion.”, Erişim tarihi 21.12.2020 https://whatshemakes.oxfam.org.au/wp-content/uploads/2019/02/Made-in-Poverty-the-True-Price-of-Fashion.-Oxfam-Australia..pdf

Reuters, Factbox: Major industrial accidents in Bangladesh in recent years, Erişim tarihi 21.12.2020 https://www.reuters.com/article/us-bangladesh-blast-accidents-factbox-idUSKBN19P0JN

True Cost Movie, “True Cost belgeseli” Erişim tarihi 22.12.2020 https://truecostmovie.com/

The New York Times, How Fast Fashion Is Destroying the Planet, Erişim tarihi 21.12.2020 https://www.nytimes.com/2019/09/03/books/review/how-fast-fashion-is-destroying-the-planet.html

The Wall Street Journal, The High Price of Fast Fashion, Erişim tarihi 21.12.2020 https://www.wsj.com/articles/the-high-price-of-fast-fashion-11567096637

 

Dipnotlar

[1] fast fashion [noun], Erişim Tarihi: 21.12.2020, https://www.merriam-webster.com/dictionary/fast%20fashion

[2] The High Price of Fast Fashion, Erişim Tarihi: 21.12.2020, https://www.wsj.com/articles/the-high-price-of-fast-fashion-11567096637

[3] The High Price of Fast Fashion, Erişim Tarihi: 21.12.2020, https://www.wsj.com/articles/the-high-price-of-fast-fashion-11567096637

[4] Fashion history lesson: The origins of fast fashion, Erişim Tarihi: 21.12.2020, https://fashionista.com/2016/06/what-is-fast-fashion

[5] Uniqlo Clothes Vending Machine, Erişim Tarihi: 21.12.2020, https://www.digitaltrends.com/cool-tech/uniqlo-clothes-vending-machine/

[6] True Cost belgeseli, Erişim Tarihi: 21.12.2020, https://truecostmovie.com/

[7] Does fast fashion have to die for the environment to live?, Erişim Tarihi: 21.12.2020, https://www.latimes.com/business/story/2019-11-03/fast-fashion-sustainable

[8] What Is Fast Fashion?,  Erişim Tarihi: 21.12.2020, https://goodonyou.eco/what-is-fast-fashion/

[9] Factbox: Major industrial accidents in Bangladesh in recent years, Erişim Tarihi: 21.12.2020, https://www.reuters.com/article/us-bangladesh-blast-accidents-factbox-idUSKBN19P0JN

[10] Made in poverty, The true price of fashion, Erişim Tarihi: 21.12.2020, https://whatshemakes.oxfam.org.au/wp-content/uploads/2019/02/Made-in-Poverty-the-True-Price-of-Fashion.-Oxfam-Australia..pdf