Ana Sayfa / Listeler / Kültür Sanat Listeleri / Geleneksel Çocuk Oyunlarından Günümüzdekilere Yolculuk
istop

Geleneksel Çocuk Oyunlarından Günümüzdekilere Yolculuk

Oyun, çocuğun deneyimleyerek öğrenmesini sağlayan, eğlenmek amacı ile ve içsel olarak güdülenen, bazen kuralları belirlenmiş bazen de kendiliğinden gelişen, mutluluk, heyecan ve merak duygularını içinde barındıran davranışlardan oluşan bir etkinliktir. Günümüzde çocuklar tarafından birçoğu bilinmeyen, geçmişte kalmış geleneksel oyunlarımız vardır. Burada geçmişteki oyunları ve yaşanan dönüşümleri ile günümüz oyunlarını listeleyeceğim.

GELENEKSEL OYUNLARIMIZ  

Gelişen teknoloji ile birlikte, geleneksel olan oyunlar unutulmaya yüz tutmuş, yerini ise bilgisayar oyunları almıştır. Unutulan bu oyunlar, çocuğun bireysel gelişimi ve arkadaşlık ilişkilerinin oluşmasında önemli etkiye sahiptir.

İşte bu oyunlar…

1) Saklambaç

saklambaç

Dünya üzerinde farklı yerlerde, farklı isimlerle ancak benzer kurallarla oynanan saklambacın bilinen tarihi Antik Yunan’a kadar uzanıyor. Bu dönemdeki adı, apodidraskinda olan oyun, 2.yüzyıl Yunan alimlerinden Julius Pollux tarafından betimlenmiş, ayrıca İtalya’da tarihi Herculaneum kasabasında bulunan bir duvar resminde saklambaç oynayan aşk tanrıları (cupid) tasvir edilmiştir.

saklambaç

Bu oyunda bir kale belirlenir. Ebe, kalede gözlerini kapatıp sayı sayar. Sayma bitince, ‘Yanın yören, sağım solum sobe, saklanmayan ebe’ der ve gözlerini açar. Ebe, saklananları bulmaya çalışır ve herkesi bulursa yeni bir ebe belirlenir.

  • Sobe, Fransızca sauve kelimesinden dilimize geçmiştir. ‘Kurtuldu, kurtarıldı’ anlamlarına gelir.

2) Beş Taş

beş taş

  • Karşılıklı iki kişi tarafından oynanır. Beş adet taş yere atılır.
  • Birlerde, oyuncu bir taşı baş hizasına kadar yukarı atar ve attığı taş yere düşene kadar yerden bir taş alıp havaya attığı taşı tutmak zorundadır. İkiler, üçler, dörtler, beşler şeklinde devam eder.
  • Eksik taş yakalanırsa ve taşlar tutulmazsa oyuncu yanar (kaybeder).

3) İstop

istop

  • Üç veya daha fazla oyuncu ile oynanır.
  • Oyuncular, takma isim kullanır.
  • Bir kişi ebe olur ve ortaya geçer ve elinde bulunan topu havaya atar. Bu sırada bir isim söyler. İsmi söylenen çocuk, topu yakalamaya çalışır. Topu tuttuğu anda, İstop
  • Bu sırada diğer çocuklar uzaklaşır. Ebe ise en yakında kalan kişiyi vurmaya çalışır.
  • Vurulan kişi ebe olur ve oyun bu şekilde devam eder.

4) Yağ Satarım Bal Satarım

yağ satarım bal satarım

Oyunun benzeri Afrika, Avrupa, Ortadoğu ve Uzakdoğu’da yoğun olarak oynanır. Kökleri oldukça eskiye dayanır.

Oyunun Anglosakson kültürdeki karşılığı ‘Ördek Ördek Kaz’ ( Duck Duck Goose) Bazı kesimlerde ise bu oyunun adı ‘Ördek Ördek Boz Ördek’ ( Duck Duck Gray Duck) dir. Bu boz ördek ile Çirkin Ördek Yavrusu masalına atıfta bulunulur.

Fransa’da ise mendil bırakan ebe yerine mektup bırakan postacı vardır.

Oyunun oynanış şekli:

  • Oyuncular daire şeklinde otururlar.
  • Bir kişi ebe olur. Çemberin etrafında döner ve şu tekerleme söylenir:

Yağ satarım bal satarım

Ustam ölmüş ben satarım

Ustamın kürkü sarıdır

Satsam onbeş liradır

Zambak zumbak

Dön arkana iyi bak

  • Bir süre sonra ebe, bir kişinin arkasına mendili bırakır. Kişi bunu fark ederse hemen kalkıp ebeyi kovalamaya başlar. Ebe, boş kalan yere oturabilirse diğer kişi ebe olur. Aksi halde ebe değişmez.
Color photo of a group of boys and girls sitting in a circle and playing "Duck, Duck, Goose!" in the grass.
 

5) Bezirganbaşı

bezirganbaşı

bezirganbaşı

Bezirgân; tüccar anlamına gelir. Bezirgânbaşı ise, padişahın kullanacağı tülbent, bez, çuha gibi eşyaları temin etme ve koruma ile görevli kişidir.

Oyun şu şekilde oynanır:

  • Çocuklar, tekerleme aracılığı ile aralarında iki kişi seçerler. Seçilenler bezirgânbaşı olur ve kendilerine bir isim verirler ( Balık-kelebek, elma-armut gibi).
  • Bezirgânbaşı olanlar karşılıklı elele tutuşarak bir kapı oluştururlar. Diğer çocuklar ise bir kervan gibi art arda sıralanır ve kapıdan geçerler.
  • Bezirgânlar, bir çocuğu kapının içine alıp isimleri sorarlar. Balık mı kelebek mi? Çocuk, hangi bezirgânın ismini söylerse onun ardına geçer ve bu şekilde kervandaki son çocuğa kadar devam eder.
  • Son olarak da bir halatı tutarak çekmeye başlarlar. Hangi grup halatı önce bırakırsa, oyunu kaybeder.

Oyunun şarkısı:

Aç kapıyı bezirgânbaşı bezirgânbaşı

Kapı hakkı ne verirsin, ne verirsin?

Arkamdaki yadigâr olsun, yadigâr olsun.

  • Bir de nasıl oynanırmış bakalım 🙂

https://www.youtube.com/watch?v=bqPwRCyZdxs

6) Körebe

  • Körebe, en az 2000 yıllık bir geçmişe sahiptir.
  • Bilinen kökeni Antik Yunan’a kadar uzanır.
  • Afganistan, Bangladeş, Papua Yeni Gine ve tüm Avrupa’da oynanan oyun, benzer kurallarla oynanmıştır.
  • Antik Yunan’daki adı bakır sivrisinek Almanya’da kör inek, İspanya’da ise kör tavuk’tur.

körebe

  • Oyuna, Türkmenistan’da Göz Dangdı, Kazakistan’da Sokur Teke
  • Oyunun isminin ve kültürel yansımalarına dair bir video…

https://www.youtube.com/watch?v=OaVataQNPLA

körebe

Oynanış şekli:

  • Bir kişi ebe seçilir ve gözü bağlanır. Ebe artık körebedir.
  • Diğer oyuncular, körebenin etrafında dolaşır, körebe ise onları el yordamıyla yakalamaya çalışır.
  • Yakalanan kişi yeni ebe olur.

7) Birdirbir

birdirbir

  • Bu oyun, olabildiğince çok kişi ile oynanır.
  • Bir kişi, kamburu çıkacak şekilde eğilir.
  • Sırası gelen kişi, ilk oyuncunun üzerinden atlar ve biraz uzağında aynı şekilde eğilir.
  • Tüm oyuncular, sırayla eğilmiş olan oyuncunun üzerinden tek tek atlayıp eğilirler. Herkes atladıktan sonra, en baştaki oyuncu kalkıp diğer oyuncuların üzerinden atlamaya devam eder.
  • Atlayamayan yahut düşen oyuncu oyundan çıkar.
  • Oyunu zorlaştırmak için, oyuncular kamburlarını dikleştirebilirler.
  • Oyunda bir tekerleme de söylenir.

Birdirbir

İkidir iki

Ormandaki tilki

Üçtür üç

Yapması güç

Dörttür dört kuş gibi öt

Beştir beş

Aldım bir eş

Altıdır altı

Yaptım kahvaltı

Yedidir yedi

Yemeğimi yedi

Sekizim seksek

yere düşen eşek

Dokuzum durak

Nerde oturak?

birdirbir

8) Çelik Çomak

çelik çomak

  • Oyunun tarihi çok eskilere dayanmaktadır.
  • Oyuncu, küçük bir ağaç parçasını çomağın üzerine koyarak atabildiği en uzak noktaya atmaya çalışır.
  • Atılan noktanın karşısındaki üç kişi ise bu tahta parçasını yakalamaya çalışır. Kazık uçurma da denilen bu oyunda, ağaç parçasının yakalanamaması, atan kişi açısından şans olarak görülür.
  • Oyunun sonunda, ağaç parçasının düştüğü yer ile atan kişinin bulunduğu yer arası ölçülür. Mesafe ne kadar uzun olursa Tanrıya o kadar yaklaşılmış sayılır.
  • Türklerin dini inançla ilgili bu oyunları, Hun askerleri arasında oynanırmış.
  • Askerler, savaştan önce, bir yandan Tanrının yanına ulaşmak için inançlarını yerine getiriyor diğer yandan da eğleniyorlarmış.
  • Çelik Çomak oyunu Çin kaynaklarında ve Kaşgarlı Mahmut’un Dİvan-ı Lügat’it Türk adlı eserinde de geçmektedir.
  • Ayrıca oyun, Osmanlı döneminde, Enderun Mektebi beden eğitimi derslerinde de oynatılıyordu.
  • Türkiye genelinde oyundaki küçük ağaç parçasına çelik adı verilmektedir.

9) Hımbıl

Hımbıl, hiçbir işe yaramayan, boş, tembel, uyuşuk anlamlarına gelmektedir.

  • Oyuncu sayısı kadar hımbıl tahtası kesilir.
  • Ebe hariç, tahtaların üzerine oyuncuların isimleri yazılır.
  • Ardından hakem seçilir.
  • Hakem tüm tahtaları saklar ve ‘Kim hımbıl olacak’ diye sorar. Bu soru ile tüm oyuncular, tahtaları aramaya başlarlar. Boş tahtayı bulan oyuncu hımbıl olur ve cezalandırılır. Bu ceza ise hayvan taklidi yapma veya koşturmaca şeklindedir.

hımbıl

Diğer Oyunlar

9) Köşe Kapmaca

10) İp Atlama

11) Uzun Eşek

12) Topaç Çevirme

13) Kız Kaçırma

14) Yakan Top

GÜNÜMÜZ OYUNLARI

Mustafa Kutlu, çocuk oyunları ile ilgili olumsuz bir görüş bildirmektedir. ‘Gelenek, eski biçimleri ile tekrarlanırsa yaşamaz, kurur; onun sürekli yenilenmesi lazımdır. Özünü muhafaza ederek geleneği yaşatmak hayli zordur. Yeni yaşam tarzı karşısında onun varlığını koruması için epey kafa patlatmak lazım. Başka bir dünyada yaşıyoruz. Gösteri çağının çocukları internette bulunan ve her gün yenilenen binlerce oyunla karşılaşıyor. Eski oyuncakları biz kendimiz yapardık bu doğru.

Ama onlar şimdi ancak ‘Oyuncak Müzesi’nin’ birer unsuru olarak etnografik yerini alabiliyor.’

Yazarın bu görüşünden hareketle; günümüz bir ‘gösteri çağı’ haline gelmiş, oyuncaklar ve oyunlar artık endüstrinin bir parçası olmuştur diyebiliriz.

Sokakta, birçok çocuğun bir araya gelmesi ile oynanan ve eğitici-öğretici değeri oldukça yüksek olan geleneksel oyunların yerini artık endüstri malzemesi olan ve çocukları yalnızlığa, mutsuzluğa, karamsarlığa ve hatta ölüme sürükleyen çağdaş bilgisayar oyunları almıştır.

Şimdi bu oyunlara bakacağız…

1) Call of Duty

  • Birinci şahıs nişancı türü aksiyon oyunları serisidir.
  • Oyun, 2.Dünya Savaşı’nı, Soğuk Savaş dönemini ve günümüzde yaşanması muhtemel savaşları konu edinmektedir.

call of duty

2) The Elder Scrolls

  • Bethesta Game Studios tarafından,1992 yılından beri çıkarılan beş serilik oyunun ilk adıdır.
  • Bu serinin oyunları Tamriel adı verilen bir kıtada geçmektedir.
  • Oyun, RP (rol play) türündedir.
  • Oyunda, üç birlik bulunmaktadır ve imparatorluk tahtı için savaş halindedirler.
  • Elder Scrolls, oyunlarda önemli bir yeri olan, tarihi kalıntıların adıdır.

skyrim

3) League of Legends

  • Riot Games tarafından geliştirilen bir video oyunudur.
  • 27 Ekim 2009 tarihinde piyasaya sürülmüştür.
  • Rekabete dayalı bir strateji oyunudur. İki takımın çeşitli savaş alanlarında ve değişik oyun modları ile baş başa mücadelesini içerir.
  • Şöyle de bir Türkçe sitesi mevcuttur.
  • https://tr.leagueoflegends.com/tr/

league of legends

4) Left 4 Dead

  • Valve Corporation ve Certain Affinity tarafından geliştirilmiştir.
  • Hayatta kalma-korku oyunudur.
  • Oyundaki olay örgüsü, Pennsylvania’da, beyin ve vücut işlevlerini olumsuz etkileyen Yeşil Grip adlı bir salgının yayılması ile başlar. Bu grip tehlikeli bir mutasyon yaratmaktadır.

left 4 dead

5) Dota 2

  • Valve Corporation tarafından geliştirilmiştir.
  • Ücretsiz, çevrimiçi oyunculu bir savaş arenası oyunudur.

dota 2

6) Grand Theft Auto (GTA)

  • 10 Ağustos 1997 tarihinde piyasaya sürülmüştür.
  • Büyük Otomobil Hırsızlığı anlamına gelen oyunun adı, oyunun kendisini de anlatmaktadır.
  • Oyun tasarımcısı Zachary Clark,oyunun programcıları ise David Jones ve Mike Dailly kardeşlerdir.
  • Seride geçen hayali mekanlar, Amerikan şehirlerinden esinlenerek tasarlamıştır.
  • New York- Libert City,
  • Miami – Vice City,
  • Los Angeles-Los Stantos
  • San Francisco- San Fierro
  • Las Vegas-Las Vanturas
  • Kaliforniya-San Andreas şeklinde yorumu yapılabilir.
  • Oyunda, verilen yönergeler doğrultusunda organize suç dünyasına yükselmeye çalışan bir birey vardır. Oyuncu, yeraltı dünyasının önemli kişileri tarafından kendisine verilen görevi yerine getirmeye çalışmaktadır.( çaldığı araçları kullanma, adam öldürme ve çeşitli suçlar)

grand theft auto

7) Anthem 

anthem

8) Anno  

  • Max Design tarafından geliştirilmiştir.
  • Gerçek zamanlı bir strateji unsurlarına sahip bir şehir kurma ve ekonomik simülasyon oyunudur. 19.yüzyıl sanayi dönemindeki bir adanız var ve bu adayı her anlamda geliştirmeye çalıştığınız bir oyun…
  • 2002 yılına kadar ticari olarak en başarılı Alman oyunu olmuştu

anno 1800

VE MAVİ BALİNA

21 yaşındaki Rus asıllı Philipp Budeikin tarafından oluşturulan oyunda, oyuna katılanlar için çoğu şiddet içerikli 50 görevin yerine getirilmesi isteniyor. Bu süre içerisinde kol ve bacaklara kesikler atma,bir süre kimseyle görüşmeme, yüksek sesle müzik dinleme gibi talimatlar yer alıyor.

  • günün sonunda ise son aşamaya geliniyor.

Ve oyuncudan Yüksek bir yere çıkıp ya da kendisini asarak intihar etmesi isteniyor.

  • Oyun, bir link aracılığı ile kişilere ulaşıyor. Ve oyun kurucusu, kişisel verileri ele geçirdiğini iddia ederek kurbanlarına şantaj yapıyor ve bu şekilde oyuncuları, oyunda kalmaya zorluyor.
  • Oyunun oluşturulma sebebi olarak ise Philipp Budeikin, kurbanları biyolojik atıklar olarak gördüğünü ve toplumda temizlik yaptığını iddia ediyor.
  • Oyunun tüm dizaynına mavi renk hâkim. Çünkü mavi, bilinçaltında üzüntü, depresyon ve uyku hali etkileri verir. Belli tonlar doğru bir şekilde kullanılarak insanda depresif bir etki uyandırmak mümkündür.
  • Oyun, yaklaşık 140 çocuğun intiharına sebep olmuş durumda.

Kaynak

Kaynak

Ludozifi, Oyunlar, https://www.ludozofi.com/ (ET: 11.04.2019).

Geleneksel Çocuk Oyunları ve Fiziksel Etkinlikler, Oyunlar Arşivi, Unutulmaya Yüz Tutmuş Oyunlarımız, http://gelenekselcocukoyunlari.com/oyun.aspx?id=15&idkat=3 (ET: 03.04.2019).

Doğan Kürşat Aktaş, Chip Online, Haberler, Anno 1800, Serinin En Hızlı Satan Oyunu Oldu, 30 Nisan 2019, https://www.chip.com.tr/haber/anno-1800-serinin-en-hizli-satan-oyunu-oldu_82030.html (ET: 02.04.2019).

Alper Dalan, VG247, Anno 1800 İnceleme,15 Nisan 2019, https://tr.vg247.com/2019/04/15/anno-1800-inceleme/ (ET: 02.04.2019).

Alper Kaya, techWORM, Grand Theft Auto Nedir, Nasıl Bir Oyundur?, 29 Haziran 2018, http://gure.meb.k12.tr/meb_iys_dosyalar/28/01/752379/dosyalar/2015_05/09050714_gelenekselocuk_oyunlari.pdf (ET: 04.04.2019).

Ege Sağın, IGN Türkiye, Elder Scrolls Online İnceleme, 28 Nisan 2014, https://tr.ign.com/elder-scrolls-online-pc/56325/review/the-elder-scrolls-online-inceleme (ET: 10.04.2019).

Türkçebilgi, Left 4 Dead, https://www.turkcebilgi.com/left_4_dead (ET: 05.04.2019).

BBC Türkçe, Mavi Balina Oyunundan Kurtulanlar Anlatıyor: ‘Sanal Ölüm Tuzağı’, 8 Nisan 2019, https://www.bbc.com/turkce/41281200 (17.04.2019).

Mehmet Erçelik, Nihan Doğanoğlu, Leyla Koç, Naim Hazım Köklüsoy, İbrahim Çetin, Hüseyin Sayın ve Abdullah Çağlar, Education and Culture Lifelong Learning Programme, COMENIUS, Akif Paşa İlkokulu, Konya, Ekim 2011.

Fatma Hafızoğlu

Fatma Hafızoğlu
TESAD Liste Birimi Yazarı

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir