Ana Sayfa / Yazılar / Siyaset / Makaleler / FARC (Fuerzas Armadas Revolucionarias de Colombia) İç Dinamikleri ve Bölgeye Etkileri
France24.com'dan alınmıştır

FARC (Fuerzas Armadas Revolucionarias de Colombia) İç Dinamikleri ve Bölgeye Etkileri

Özet

Kolombiya Devrimci Silahlı Kuvvetleri (FARC) resmi olarak 1966 yılında kurulmuştur ancak daha öncesinden dağınık bir şekilde eylemlerine başlamıştır. Yönetimin vergileri arttırması sonucu bir halk hareketi olarak ortaya çıkan örgüt zaman içerisinde desteğini arttırmayı başarmıştır. Diğer örgütlerin aksine FARC, ülke içindeki çiftçiler tarafından oluşturulan direnişçi bir gruptur. İlerleyen süreçte kimliği terör örgütü olarak değiştirilmiştir. Yıllar içerisinde etkinliğini arttırarak faaliyetlerini geliştiren FARC, Kolombiya parlamentosunda siyasi temsil hakkı elde etmiştir. Bu temsil hakkı kazanma sürecinde birçok eyleme imza atan FARC, kendi içerisinde bölünmeler yaşamıştır. Silah bırakmanın yanlış bir karar olduğunu iddia eden radikal militanlar farklı bir grup çatısı altında eylemlerine devam etmişlerdir. Buna rağmen büyük bir bölümü parti içerisinde birleşmişlerdir. Çalışmamızda FARC’ın kuruluşu, gelişimi, terör örgütü olma sürecini ve siyasi parti olma sonrası barış sürecinden bahsedilecektir. Ayrıca müzakerelerden bahsedilerek döneme ışık tutulmaya çalışılacaktır.

Abstract

The Colombian Revolutionary Armed Forces (FARC) was officially established in 1966, but it began its activities scattered earlier. The organization, which emerged as a popular movement as a result of increasing government taxes, has managed to increase its support over time. Unlike other organizations, the FARC is a resistance group formed by farmers in the country. In the following process, her identity was changed to a terrorist organization. Over the years, the FARC has improved its activities by increasing its effectiveness, and gained political representation in the Colombian parliament. FARC, who has signed many actions in the process of gaining this right of representation, has experienced divisions within itself. The radical militants, who claimed that laying down was a wrong decision, continued their actions under a different group. Nevertheless, most of them are united within the party. In our study, the establishment of FARC, its development, the process of being a terrorist organization and the political process after becoming a political party will be discussed. In addition, negotiations will be tried to shed light on the period.

Keywords: Farc, Kolombiya, Terör örgütü, Barış Süreci, Radikalizm

Giriş

Bu çalışma, Terör örgütleri üzerine yapmaya başladığımız makale serisinin ikinci araştırmasıdır. Çalışmada, Kolombiya’da kurulan ve yakın geçmişe dek faaliyetlerine silahlı olarak devam ettiren FARC yani Kolombiya Devrimci Silahlı Kuvvetleri terör örgütü incelenecektir. Makale, FARC’ın kuruluş dinamiklerini, dönemsel değişikliklerini ve son olarak barış görüşmeleri süreçlerini kapsamaktadır.

1. FARC(Kolombiya Devrimci Silahlı Kuvvetleri)

Farc’ın kuruluşu resmi kayıtlarda 1966 yılı, 2.Güney Gerilla Birliği Konferansı olarak bilinmektedir. Ancak Farc’ın önemli düşünürlerinden Jacobo Arenas’ın da belirttiği üzere[1] Farc, çok daha öncesinden, 1950 yılından itibaren süregelen siyasi karışıklığın doğal bir sonucu olmuştur. İki yüz yıllık devlet geçmişine sahip olan Kolombiya, tarihinin birçok evresinde siyasi karışıklıklar ve iç çatışmalarla uğraşmak durumunda kalmıştır. Bu karışıklıkların son meyvesi ise, tarihindeki hiçbir örgüte benzemeyen, çok daha kurumsal ve sistematik bir yapıda varlığını sürdüren Farc olmuştur.

1950’lerde başlayan, Liberal ve Muhafazakâr Parti blokları arasındaki siyasi çatışma, zamanla yüz binlerce insanın hayatını kaybetmesine kadar tırmanan toplumsal ve ekonomik sonuçlar doğuracak olan La Violencia[2] (Şiddet Dönemi) olaylarına sebep olmuştur. Bu olaylar sonucunda Tolima bölgesinde yaşayan bir grup komünist köylünün ayaklanarak başlattığı 27 Mayıs 1964’teki Marqueatilia silahlı direnişi, Farc’ın başlangıç noktası olmuştur.

En büyük silahı halk gücü olan Farc, her ne kadar iddialı söylemlerle ortaya çıktıysa da süreç içerisinde saldırı gücü pek etkili olamamıştır. Şüphesiz bunun en büyük nedenlerinden birisi 1980’lerin başına kadar Komünist Parti’nin iç siyasetteki derin etkileri ve nüfuzu Farc’ın büyümesini rakamsal olarak etkilemiştir. Zira kuruluşunun üzerinden 15 yıl geçmesine rağmen Farc’ın militan sayısı bin kişiyi geçememiştir. Buna karşın 1982 yılında düzenlenen VII. Gerilla Konferansı[3] ile birlikte örgütün Devlet karşısında elini kuvvetlendiren birtakım değişiklikler meydana gelmiştir.

Örgütün kendisini “Halk Ordusu” (Ejercito del Pueblo) olarak isimlendirmesi, bu değişikliklerin başında gelmektedir. Farc bu hamle ile militan sayısını kısa sürede arttırabilmiştir. Militan sayısını arttırmakla birlikte, klasik terör örgütü yapılanmasından çıkarak, doğrudan taarruz harekatlarına başlaması ve bu şekilde zaman zaman Kolombiya askeri birliklerini püskürtecek düzeyde güce sahip olması dönem iktidarının önemli derecede itibarını sarsmayı başarmıştır. Konferans sonrası kendisini revize eden Farc, birçok noktada avantajlar elde etmiştir. 1982-86 dönemi lideri Belisario Betancur, bu başarılar ve avantajlar sonrası Farc ile ilk kez barış görüşmeleri sürecini başlatmıştır. Ancak Farc, temelde bir halk yapılanması oluştur ve yıllar boyunca siyasi iktidarın bir türlü oluşturulamamasından şikayet ederek bu oluşumu kurmuşlardır. Bu nedenle, özellikle silah gücü anlamında bu denli güçlü oldukları bir dönemde barış sürecine sıcak bakmamışlardır[4]. Bunun yerine siyasi iktidarı ele geçirme idealarının arkasında durmuşlardır.

Bahsi geçen yıllarda ve devamındaki on yıllık dönemde altın çağını yaşayan Farc, Cesar Gaviria yönetimi döneminde tekrar başvurulan barış süreci tekliflerini kendi lehine kullanarak, şöhretini arttırmayı hedeflemiştir. İdeolojik, ekonomik ve askeri anlamda örgütün “toplumsal iktidar kaynakları” güçlenmiştir. Öyle ki, yaklaşık elli aktif cephede sürekli çatışma içerisinde bulunan beş bin kadar militana sahip olmuştur. Elbette burada Kolombiya devlet otoritesinin tam anlamıyla yok olmaya yüz tuttuğu, devletin kendi ulusal sınırları içerisinde bölgesel hakimiyeti sağlayamadığı ve silahlanma tekelini yitirmiş olması örgütün bölgedeki etkisini anlayabilmek adına önemlidir.

Bu genel istikrarsızlık durumu karşısında siyasiler herhangi bir çözüm üretemezlerken Farc, 1998’de militan sayısını on beş bin kişilik bir orduya çevirmeyi başarmıştır.[5] Bu dönemde genel seçimleri, otuz yıllık silahlı çatışma dönemini barışçıl politikalarla çözeceğini iddia eden Andres Pastrana[6] kazanmıştır. Göreve gelmesiyle birlikte vaat ettiği gibi barış görüşmeleri (Caguan) için büyük çaba sarf eden Pastrana, 2002’de Senatör Gechem Turbay’ın kaçırılmasına dek sürecek bir barış ortamı sağlamıştır. Ancak bu barış ortamını Farc’ın daha farklı yorumladığını söylemek mümkündür. Zira bu süreç içerisinde Farc askeri silah teknolojisini ve kendi içerisinde geliştirdiği eğitim sistemini revize etme yoluna gitmiştir. Bununla beraber Farc barış süresince özellikle uyuşturucu ticareti üzerinden bütçesini yaklaşık iki katına çıkarmıştır.[7] Bu bulgular ışığında Farc’ın süreci barış olarak değil, iktisadi ve kurumsal yapı itibariyle gelişim dönemi şeklinde gördüğünü söylemek mümkündür.

Barış süreci sona erdiğinde Farc bünyesine kattığı üç bin yeni militanıyla birlikte yetmiş cephede, on sekiz bin gerillayla mücadele vermeye başlamıştı. Bununla birlikte kırsal kesimde yaşayan nüfusun yarısı üzerinde hakimiyet sahibi olmuştur. Örgüt, bu noktadan sonra eylemlerini başkent Bogota’nın üzerine çevirmiş ve siyasi iktidarı yıkmaya yönelik faaliyetlerde bulunmaya başlamıştır.

2. Farc’ın Karanlık Yılları

Pastrana yönetiminin başarısızlıkla sonuçlanan barış girişiminin ardından Farc’ın faaliyetlerindeki cesur davranışlarının kısa süreli olduğunu söylemek mümkündür. Zira her ne kadar militan ve iktisadi konularda kendisini geliştirmiş görünsede, örgütün siyasi iktidara yönelik eylemleri, güç ve prestij kaybına neden olmuştur. Burada Kolombiya halkının yıllar süren iç savaştan bıkmasının ve Farc’ın kurulma amacından saptığını düşünerek desteklerini azaltmaya başlamalarının payı şüphesiz büyüktür. 2002 yılında Alvaro Uribe Velez iktidarının başa gelmesini bir anlamda halk tepkisi olarak görmek mümkündür. Halktaki bunalımı gören Velez, Farc’ın başından beri en güçlü silahı olan insan desteğini etkilemeyi hedeflemiştir. Bu doğrultuda insanların zihninde yer edinen zayıf meşruiyet olgusunu değiştirebilmek amacıyla “Demokratik Güvenlik Politikası”[8] adı altında siyasi bir doktrin hazırlamıştır. Bu doktrin kamu güvenliğini önceleyerek, Farc ile her alanda mücadeleyi hedeflemekteydi.

Şüphesiz Farc böyle bir doktrine karşı ağır bedelleri olan birtakım reaksiyonlar vermiştir. Doktrin’in halka arz edilmesiyle birlikte Kolombiya genelinde Farc tüm kaynaklarıyla eylemlerini arttırmıştır. Kaçırılma olayları, suikastler, bombalamalar gibi birçok faaliyet bu dönemde hız kazanmıştır. Ancak Velez’in doktrininde ve söylemlerinde de yer verdiği üzere[9] söyleyebiliriz ki hedeflediği profili Farc oldukça iyi şekilde yansıtıyordu. Zira Farc’ın eylemleri halkın daha çok tepkisini çekiyor ve Velez’in elini güçlendiriyordu. Halkı belli bir noktada yanına çekmeyi başaran Velez, problemi uluslararası arenaya taşıyabilmiştir. Farc’ın gerçekleştirdiği eylemleri İnsan Hakları Evrensel Beyannamesine aykırı olduğunu iddia ederek başta ABD olmak üzere farklı Avrupa devletlerinden ekonomik/diplomatik sözler almayı başarmıştır. Böylece iç politikada halkın desteğini alabilmiştir.

Tüm bu gelişmeler sonucunda Farc, birçok stratejik noktayı, şehir yapılanmalarını ve tarihsel olarak son derece güçlü olduğu birçok bölgeyi terk etmek durumunda kalmıştır. Çatışmanın aldığı bu yeni hal ve ortaya çıkan yeni haritada Farc’da kendisini yeniden konumlandırma yolunu seçmiştir. Meta, Casanare, Tolima ve Huila gibi geleneksel olaran derin şekilde konuşlandığı bölgelerin yanı sıra özellikle Arauca, Choco, Narino ve Putumayo gibi dağlık ve devletin kurumsal yapısının kendisini hissettirmekte güçlük çektiği yeni cephelerde “pozisyonel savaş” sürecini başlatmıştır. Bununla birlikte saldırı stratejisinde de köklü değişiklikler yaparak, açık cephe savaşından vazgeçerek, klasik örgüt savaşı stratejisi olan gerilla savaşı formuna geri dönmüşlerdir. Ayrıca kontrol ettikleri 1100 belediyeden ancak iki yüz elli tanesini ellerinde tutabilmişlerdir.

2002-2012 yılları arasında 17 binden fazla örgüt militanı seferberlikten vazgeçerken örgüt her ne kadar çok büyük bir askeri eğitim ve yeniden yapılanma kapasitesini koruyor olsa da 30 bin civarında militanı ya çatışmalarda öldürüldü ya da operasyonlarda ele geçirilerek etkisiz hale getirildi. Farc’ın süreç sonunda militan sayısı 8 bin civarına kadar gerilemiştir. Bu dönemde Farc, “Yeniden Doğuş Planı” gibi stratejilerle gücünü toparlamaya çalışsa da askeri kapasitesinin hiçbir zaman Caguan öncesi dönem gibi olamamıştır. 2002 yılında gerillanın sahiplendiği yıllık 1100 insan hakları ihlali yaşanırken 10 yıllık zaman dilimi içerisinde bu oran yıllık 100 civarına düşmüştür.

3. Müzakere Süreci

Müzakere sürecinde gerek Kolombiya hükümetinin gerek Farc yönetiminin masaya otururken ki pozisyonları hiç olmadığı kadar dengeliydi diyebiliriz. Farc, 2012’deki Barış görüşmelerine dek diğer tüm görüşmelerde silah gücünü kullanarak ve yönetimi ele geçirme ideasını sürdürerek katılmıştır. Ancak 2012’de gerçekleşen görüşmelerde geçen on yıllık süreç içerisinde aldığı ağır kayıplarında etkisiyle bu ideasında vazgeçmiştir. Buna karşılık, Kolombiya hükümeti, birçok cephede Farc’a karşı zafer kazanarak masaya oturmuştur. Şüphesiz bu konjonktürel durum görüşmelerin seyrini etkilemiştir. Fakat unutulmamalıdır ki Farc, aldığı tüm kayıplara rağmen dönem koşullarında hala büyük bir tehdit oluşturmaktadır.

2012 Eylül ayından bu yana kamuoyuna açık bir biçimde devam eden barış görüşmelerinde beş ana konu üzerinde durulmaktadır. Bu konuların başında şüphesiz Farc’ın kuruluş felsefesinin temelini oluşturan tarımsal reformun gerçekleştirilmesi konusu yer almaktadır. Diğer konular ise, genel af, silah bırakma ve silah bırakanların siyasal sürece katılımı, uyuşturucu üretimi/ticareti sorunu ve son olarak çatışmalardan zarar görmüş kişilerin tespitidir.

Siyasal gücünü barış görüşmeleriyle pekiştirmeye çalışan Kolombiya hükümeti, bu dönemde uluslararası camiadan destek almak durumunda kalmıştır. Böylelikle daha sağlıklı bir ortam oluşturulacağını benimsemişlerdir. Bu doğrultuda, Küba ve Norveç garantör, Venezüella ve Şili’de gözlemci ülkeler olarak sürece dahil olmuşlardır.[10]

Havana’da bir araya gelen Farc’ın üst düzey yöneticileri ile Kolombiya hükümeti yetkilileri arasında geçen görüşmeler sonucunda Farc, siyasi bir manevra ile varlığını siyasi parti olarak devam ettireceğini ve büyük ölçüde silahlanmayı bırakacağını ifade etmiştir.[11]Büyük ölçüde diyoruz zira aynı dönem içerisinde kökleri Farc ile hemen hemen aynı denilebilecek ELN örgütü ve Farc’ın içerisinde barış sürecini desteklemeyen bir kesim hala faaliyetlerini sürdürmektedir. Belirtmek gerekir ki dönemin Başkanı Santos, kalıcı barış sağlanabilmesinin tek yolunun FARC-EP[12] ve ELN’nin kesin olarak silahları bırakması olduğunu belirtmiştir.[13] Zira müzakereleri çıkmaza sokan nokta da burası olmuştur.

Günümüzde resmen barış anlaması olmasına rağmen, FARC-EP’in çok sınırlı bir bölge ve sayıda olmasına karşın birtakım faaliyetleri devam etmektedir. Farc ise daha legal bir platformda, parti olarak mücadelesini devam ettirmektedir.

Sonuç

Sonuç itibariyle, 1964’ten günümüze dek süregelen sosyalist marksist kökenli bir oluşum olan Farc’ın, Kolombiya’nın mevcut siyasi yapısında büyük etkileri olmuştur. Örgütsel yapı olarak klasik terör örgütü anlayışından uzak, düşsel bir altyapıya sahip olan Farc, kendi içerisinde yalnızca militan değil, tam anlamıyla stratejik konularda eğitsel faaliyetlerde de bulunmuştur. 1980-90 döneminde elde ettiği başarılar kurduğu yapının işlevselliğini kanıtlar nitelikte olmuştur. Muhakkak 2000’li yıllarla birlikte, özellikle halk üzerindeki yanlış politikalarıyla hızlı bir güç kaybı yaşayarak küçülmek durumunda kalmışlardır. Bu da bir süre sonra cephe savaşından, gerilla savaşı taktiğine dönmelerine sebebiyet vermiştir.

Ortaya çıkış iddiaları itibariyle bakıldığında barış sürecine dek hedefledikleri büyük idea olan devlet yönetimini ele geçirme fikrini gerçekleştiremeseler de. Barış süreci sonrası bu fikirden tam anlamıyla kopmadıklarını söylemek mümkündür zira siyasi parti olarak devam etmek, kendilerine yasal haklar tanımakla birlikte, 90’lı yıllarda 18 bin militan ile sosyalizm fikriyle birlikte hareket eden yapılanmanın, siyasi benzer söylemleri şüphesiz belli bir oy kitlesi oluşturmaktadır. Elbette Farc, bu seçmen kitlesiyle siyasi yaşantısına ve sosyalist mücadelesine devam etmektedir.

Kaynak

Kaynak

Kitaplar:
-BORA Tanıl, “Sosyalizm ve Toplumsal Mücadeleler Ansiklopedisi”, İstanbul, İletişim Yayınları, 2013
-ÇALIŞIR Hakan, “Kolombiya-Farc Barış Süreci”, İstanbul, Çizgi Kitabevi Yayınları, 2019

Makaleler:
-ÇINAR Yusuf, ACADEMİA, “Kolombiya Sorunu: Taraflar, Sebepler, Çözüm Süreci ve Öneriler”, Bilgesam Yayınları, 2017

Elektronik Kaynaklar:
-Aslıhan Şener, Tuiç Akademi, “Kolombiya ve FARC Sorunu”, http://www.tuicakademi.org/kolombiya-ve-farc-sorunu/”, (e.t. 15.08.2019)

-Harvey F. Kline, Encyclopedia Britannica, “Colombia, 1930–2000”, <https://www.britannica.com/place/Colombia/Conservative-Liberal-struggle-1840-80>,(e.t. 15.08.2019)

-Libertad Digital, “Andrés Pastrana: Las FARC siguen como cártel”, <https://www.libertaddigital.com/internacional/latinoamerica/2016-09-12/andres-pastrana-las-farc-siguen-como-cartel-1276582217/”>, (e.t.16.08.2019)
-Özgecan Şahin, BİLGESAM, “Arka Bahçe’de Süper Gücün Gölgesi: Venezüella-Kolombiya Gerginliği”, <http://www.bilgesam.org/incele/88/-arka-bahce%E2%80%99de-super-gucun-golgesi–venezuella-kolombiya-gerginligi/#.XWEZnegzbIU >, (e.t. 08.08.2019)
-Colombia Reports, “Colombia’s 2012 – 2016 peace talks”https://colombiareports.com/colombia-peace-talks-fact-sheet/ , (e.t. 08.08.2019)
-Melih Tayyip Kırtay, İlim Ve Medeniyet, “Kolombiya-Farc Sorunu: Çatışmayı Dönüştürebilmek Mümkün Mü?, < https://www.ilimvemedeniyet.com/kolombiya-farc-sorunu-catismayi-donusturebilmek-mumkun-mu.html >, (e.t.09.08.2019)
-Lucas Carvajal, FARC-EP INTERNATIONAL, “The Political-Military Structure of the FARC-EP”, <https://www.farc-epeace.org/blogs/lucas-carvajal/item/733-the-political-military-structure-of-the-farc-ep.html>, (e.t. 08.08.2019)

Dipnotlar

[1]Aslıhan Şener, Tuiç Akademi, “Kolombiya ve FARC Sorunu”, “http://www.tuicakademi.org/kolombiya-ve-farc-sorunu/”, (e.t. 15.08.2019)

[2]Harvey F. Kline, Encyclopedia Britannica, “Colombia, 1930–2000”, <https://www.britannica.com/place/Colombia/Conservative-Liberal-struggle-1840-80>,(e.t. 15.08.2019)

[3]Tanıl Bora, “Sosyalizm ve Toplumsal Mücadeleler Ansiklopedisi”, İstanbul, İletişim Yayınları, 2013, ss.1716

[4]Hakan Çalışır, “Kolombiya-Farc Barış Süreci”, İstanbul, Çizgi Kitabevi Yayınları, 2019, ss. 76

[5]Ibid. s.83

[6]Libertad Digital, “Andrés Pastrana: Las FARC siguen como cártel”, <https://www.libertaddigital.com/internacional/latinoamerica/2016-09-12/andres-pastrana-las-farc-siguen-como-cartel-1276582217/”>, (e.t.16.08.2019)

[7]Harvey F. Kline, Encyclopedia Britannica, “Colombia, 1930–2000”, <https://www.britannica.com/place/Colombia/Conservative-Liberal-struggle-1840-80>,(e.t. 15.08.2019)

[8]Özgecan Şahin, BİLGESAM, “Arka Bahçe’de Süper Gücün Gölgesi: Venezüella-Kolombiya Gerginliği”, <http://www.bilgesam.org/incele/88/-arka-bahce%E2%80%99de-super-gucun-golgesi–venezuella-kolombiya-gerginligi/#.XWEZnegzbIU >, (e.t. 08.08.2019)

[9]Colombia Reports, “Colombia’s 2012 – 2016 peace talks”https://colombiareports.com/colombia-peace-talks-fact-sheet/ , (e.t. 08.08.2019)

[10]Yusuf Çınar, ACADEMİA, “Kolombiya Sorunu: Taraflar, Sebepler, Çözüm Süreci ve Öneriler”, syf:233

[11]Melih Tayyip Kırtay, İlim Ve Medeniyet, “Kolombiya-Farc Sorunu: Çatışmayı Dönüştürebilmek Mümkün Mü?, < https://www.ilimvemedeniyet.com/kolombiya-farc-sorunu-catismayi-donusturebilmek-mumkun-mu.html >, (e.t.09.08.2019)

[12]Lucas Carvajal, FARC-EP INTERNATIONAL, “The Political-Military Structure of the FARC-EP”, <https://www.farc-epeace.org/blogs/lucas-carvajal/item/733-the-political-military-structure-of-the-farc-ep.html>, (e.t. 08.08.2019)

[13] Çalışır, op.cit. ss.93

Bu makaleye atıf için: Ad soyad, Kurum Adı, Sayfa Adı ya da Başlığı, Yayın Tarihi , Web Adresi, ( Son Güncellenme Tarihi / Erişim Tarihi ) formatında belirtilmesi gerekmektedir.
Telif Hakları hakkında detaylı bilgi için tıklayınız.

Mahmut Atik

Mahmut Atik
TESAD Siyaset Masası Araştırmacı Yazarı

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir