Size daha iyi hizmet verebilmek adına sitemizde çerezler bulundurmaktayız. Gizlilik Politikamızı öğrenmek için tıklayınız. Ayrıca kişisel verilerin koruması kanunu kapsamında TESAD ile iletişime geçen her birey, iletişim verilerinin paylaşılmasını ve ilgili TESAD birimlerince kullanılmasını kabul beyan ve taahhüt eder.
ekspresyonizm
(mevzusanat.com'dan alınmıştır.)

Ekspresyonizm

Giriş

Sanat akımları yıllar geçtikçe, toplumda yaşanan çeşitli olayların da etkisiyle değişime uğramış, zenginleşmiştir. Ortaya çıkan akımların pek çok sebebi olabilir. Dediğim gibi toplumda yaşanan çarpıcı bir olay bir sanat akımının ortaya çıkışını tetikleyebilir ya da kendinden önceki sanat akımına tepki olarak bir sanat akımı doğabilir. Altında yatan neden ne olursa olsun genel anlamda zenginleşmenin olduğunu söyleyebiliriz. Bu yazıda önce ekspresyonist akımın tanımı ve nasıl ortaya çıktığı verilecek olup ardından bu akımın belli başlı temsilcileri anlatılacaktır.

Anahtar Kelimeler: ekspresyonizm, empresyonizm, sanat akımları

Ekspresyonizm pek çok tanıma ve ayrıma sahip olan bir sanat akımı olmakla birlikte genel olarak, empresyonizme tepki olarak doğmuştur[1] diyebiliriz. Hatta bir dönem Fransız ve Belçika kökenli sanatçılar kendilerini ekspresyonist olarak tanımlarken daha sonrasında bu ayrım ortadan kalkmış ve empresyonizme tepki gösteren herkes ekspresyonist olarak nitelendirilmiştir.[2] Yazarların çoğu bu terimin Almanya’ya Abstraction and Emphaty (Soyutlama ve Etki) adlı kitabın yazarı Wilhelm Worringer aracılığıyla girdiğini ve onun tarafından 1911’de ilk kez kullanıldığını ileri sürmüşlerdir.[3] Bu konuda da farklı düşüncelerin olduğunu belirtmek gerekir. Burada dikkat etmemiz gereken bir diğer nokta yıllardır. 1911 yılına ve sonraki yıllara baktığımızda sefaletin, yıkımın, travmaların olduğu savaş yıllarına şahit oluruz. Bu olaylar kuşkusuz ekspresyonizmi etkileyecektir. Bu dönemler sadece savaş yılları değildir. Aynı zamanda sanayileşmenin ve kentleşmenin hız kazandığı ve özellikle sanayileşmeyle birlikte çeşitli sınıfların (işçi sınıfı gibi) ortaya çıktığı yıllardır. Alman Ekspresyonistleri (Dışavurumcuları) bu kentleşmeye, sanayileşmeye ve sınıflaşmaya da karşı çıkmışlardır.[4] Ekspresyonizmde genel olarak bir karşı çıkışın, başkaldırının olduğunu görüyoruz.

Kendisinden önceki empresyonizm ile kıyaslarsak bu başkaldırıyı da net bir şekilde görebiliriz. İlk önce empresyonist ressam Claude Monet’in tablosuna bakalım:

(arthipo’dan alınmıştır.)

 

Bu eserde biz sadece Claude Monet’in nasıl baktığını,  ne gördüğünü görebiliriz. Sadece Monet’in bakış açısını değerlendirebiliriz çünkü Claude Monet ne gördüyse onu çizmiştir. Bu esere baktığımızda biz ressamın duygularını yorumlayamıyoruz.

Bir de ekspresyonist bir esere bakalım:

(Pinterest’ten alınmıştır.)

 

Ernst Ludwig Kirchner’in bu eserine baktığımızda ise bize çok farklı duygular hissettirdiğini söyleyebiliriz. Bu eser üzerinden biz ressamın o anki duygu durumuna yorum getirebiliriz.

Empresyonist ve ekspresyonist iki tablo üzerinden bakınca, bu akımların birbirinden farkını çok daha net görebiliyoruz. Birisinde doğa ön planda ve ressam ne gördüyse onu yansıtıyor. Diğerinde ise doğanın arka planda olduğu ve duyguların ağır bastığı bir eser görüyoruz.

Alman Ekspresyonizmine geri dönüp bu akımın öncülerine bakalım. Dresden’de 1905’te kurulan Die Brücke grubu Alman Ekspresyonizminin öncüsüdür.[5] Die Brücke, köprü demektir ve Nietzche’nin “Hedef değil, köprü olmak gerekir.” sözünden gelir.[6] Amaçları isminden de anlaşılacağı gibi modern sanata köprü olmaktır. Bu grubun kurucuları Ernst Ludwig Kirchner, Eric Heckel, Karl Schmidt-Rottluff ve Fritz Bleyl’dir.

Ekspresyonizmin Temsilcileri

– Ernst Ludwig Kirchner

Die Brücke grubunun kurucularından olan Kirchner 1880 yılında doğmuş olup 1938’de ölmüştür. Savaşa şahit olmuş olan ressamımızın hayatını ağır depresyon halleri etkileyecektir. İntihar ederek hayatına son veren Kirchner için sanat, iç çatışmanın görsel sembollere anında, güçlü bir çevirisi idi.[7] Aynı zamanda mimarlık eğitimi de almış olup bizlere pek çok eser bırakmıştır.

(Wikioo.org’dan alınmıştır.)

 

Berlin Street Scene isimli bu tablo 1914 yılında yapılmıştır. 1914 yılı ve Berlin… Tam da savaşın başladığı yıllarda Berlin’i tasvir etmeye çalışan Kirchner bu tabloda kadınları öne çıkarırken erkekler daha belirsiz, hatta kimilerinin arkaları dönüktür. Ama kadınlar gösterişli ve tüylü şapkalarıyla tabloda dikkatimizi çekiyordur.

 Erich Heckel

1883 yılında Almanya’da doğan sanatçımız ilk dönemlerinde şiire meraklıdır. Die Brücke grubu kurucularıyla tanışınca resim sanatına yönelmiştir. Yaptığı geziler, kurduğu dostluklar hayatını şekillendirecekti. İkinci Dünya Savaşı bitene kadar sürgünde kalmıştır[8]. Bundan sonra da pek çok eser üretecek ve 1970’te hayata veda edecektir.

(Wannart’tan alınmıştır.)

 

Eric Heckel, “Bir Masada İki Adam” isimli bu tablosunda Dostoyevski’nin Budala isimli eserinden ilham almıştır.[9] Bu tabloya baktığımızda endişeli ve gergin iki adam ve tablonun içinde tablolar görürüz. Bu duygu durumlarının dışında çok net bir şekilde kendini belli eden geometrik çizimler vardır. Bu geometrik çizimlerin eserlerine yansımasında aldığı mimarlık eğitiminin etkisi söz konusu olabilir.

– Karl Schmidt-Rottluff

Ekspresyonist ressamlardan Karl aynı zamanda kuyumculukla ilgilenen ressamlardan biridir. Erich Heckel ile okul yıllarından tanışıyordur. Yıllar geçtikçe öğrendiği şeylerle ve tanıştığı kişilerin etkisiyle kendisini resim konusunda geliştirir ve ekspresyonist akımın öncülerinden olur. Savaşlar bu ressamımızı da etkilemiştir. Karl, İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra 1946’da Almanya’nın demokratik yenilenmesini üstlenen Kültür Birliği’ne başkan seçildi ve bundan bir yıl sonra Berlin Güzel Sanatlar Akademisi’ne Profesör olarak atandı.[10]

(Pinterest’ten alınmıştır.)

 

“Evening in The Room” adlı eserini 1935’te oluşturmuştur. Bu tabloda renklerin canlılığı dikkat çekmektedir.

– Fritz Bleyl

1880 doğumlu olan ekspresyonist ressam Die Brücke’nin kurucularından biridir. İlerleyen yıllarda bu gruptan ayrılacaktır. Dresden Teknik Üniversitesi’nde mimarlık eğitimi almış, grafik alanında kendini geliştirmiştir[11]. Birinci Dünya Savaşı’nda Doğu Prusya’da askerlik yapan Bleyl gruptan ayrıldıktan sonra da çalışmalarını sürdürecektir.[12]

(Pinterest’ten alınmıştır.)

 

Mimarlık ve özellikle kendini grafik alanında geliştiren Bleyl eserlerine aldığı eğitimi de yansıtmıştır. Baskın renklerin olmadığı ama üç tane kadının duygularını yorumlayabileceğimiz bir eserini bizlere bırakmıştır.

– Edvard Munch

Ekspresyonist eserlerden en ünlüsünü, “Çığlık” tablosunu, ortaya çıkaran ressam Edvard Munch, 1863’te dünyaya gelmiştir. Ekspresyonist diğer eserlerde olduğu gibi Munch’un eserlerinde de renklerin canlılığı ve tonları dikkat çekicidir. Savaş döneminden, özellikle de Nazilerden etkilenecektir. Hatta 1937’de Naziler tarafından dejenere ressam ilan edilecek ve 82 eseri toplatılacaktır.[13]

(Hürriyet’ten alınmıştır.)

 

“Çığlık” tablosuna baktığımızda çığlık atan biri, onun arka taraflarında önde çığlık atan kişiyi pek umursamayan 2 kişi görüyoruz. Yalnızlık, çaresizlik gibi duyguları hissediyoruz tablodan. Munch bu tablosu için şöyle yazmıştır: “İki arkadaşımla yolda yürüyordum; Güneş battı ve bir melankoli dalgasına kapıldım. Birden gökyüzü kızıl bir renk aldı. Durup parmaklıklara yaslandım. Alev alev gökyüzü, mavi fiyordun ve şehrin üstünde kan ve kılıç gibi sarkıyordu. Arkadaşlarım yola devam etti; ben ise büyük bir endişeyle öylece duruyor ve doğada sonsuz bir çığlığı hissediyordum sanki.”[14] Munch’un ruh halinin tabloya yansıdığını görebiliyoruz. Norveçli ressam Edvard Munch, bu tablodan yağlı boya ve pastel kullanarak dört tane yapmıştır. İlk versiyonu Oslo’daki Ulusal Galeri’de sergilenmektedir. [15]

Sonuç

Sanat akımları her daim gelişmiş, gelişirken pek çok olaydan etkilenmiştir. Ekspresyonizm için etkileyici olay Birinci ve İkinci Dünya Savaşları, toplumun değişimi, sınıflaşma süreci olmuştur. Empresyonizme tepki olarak doğan ekspresyonizm, Die Brücke (Köprü) adlı grubun kurulmasıyla öncülerini de bulacaktır. Doğanın arka planda olduğu, duyguların ağır bastığı, başkaldırıların, isyanların yansıdığı pek çok eser bu akıma aittir.

 


Kaynakça

Richard, L. Ekspresyonizm Sanat Ansiklopedisi, Remzi Kitabevi, 1999

Fırıncı, M. Alman Ekspresyonizmi (Dışavurumculuk), Die Brücke (Köprü) ve Türk Baskı Resim Sanatına Etkileri, Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, 19:110-115 (2006) (Erişim Tarihi: 18.05.2020)

Erdemgil, E. Wannart, Die Brücke: Yeni Sanata Uzanan Bir Köprü, Son Güncelleme: 25 Kasım 2018, Erişim Tarihi: 18.05.2020, https://www.wannart.com/die-brucke-yeni-sanata-uzanan-bir-kopru/

İstanbul Sanat Evi, Ernst Ludwig Kirchner hayatı ve eserleri, Son Güncelleme: 2 Aralık 2018, Erişim Tarihi: 18.05.2020, https://www.istanbulsanatevi.com/sanatcilar/soyadi-k/kirchner-ernst-ludwig/ernst-ludwig-kirchner-hayati-ve-eserleri/

Tarihli Sanat, Sadık, C. Eric Heckel Kimdir? Hayatı ve Sanatı, Erişim Sanatı: 18.05.2020, https://www.tarihlisanat.com/erich-heckel-kimdir-hayati-ve-sanati/

Sanat Okuma Atlası, Rottluff, Karl Schmidt, Erişim Tarihi: 18.05.2020, http://sanatokuma.blogspot.com/p/rottluf.html

Stadtzwickau, Fritz Bleyl, Erişim Tarihi, 18.05.2020, https://www.zwickau.de/de/tourismus/portraet/persoenlichkeiten/FritzBleyl.php

Sächsische Biografie, Biografie von Fritz Bleyl (1880-1966), Son Erişim Tarihi: 18.05.2020, http://saebi.isgv.de/biografie/Fritz_Bleyl_(1880-1966)

[1] Lionel Richard, Ekspresyonizm Sanat Ansiklopedisi, Remzi Kitabevi, 1999, s.8

[2] A.g.e. Lionel Richard, s.9

[3] A.g.e. Lionel Richard, s.7

[4] Mehmet Fırıncı, Alman Ekspresyonizmi (Dışavurumculuk), Die Brücke (Köprü) ve Türk Baskı Resim Sanatına Etkileri, Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, 19:110-115 (2006), s.110 (Erişim Tarihi: 18.05.2020)

[5] A.g.e. Mehmet Fırıncı, s.112

[6] Elif Erdemgil, Wannart, Die Brücke: Yeni Sanata Uzanan Bir Köprü, Son Güncelleme: 25 Kasım 2018, Erişim Tarihi: 18.05.2020, https://www.wannart.com/die-brucke-yeni-sanata-uzanan-bir-kopru/

[7] İstanbul Sanat Evi, Ernst Ludwig Kirchner hayatı ve eserleri, Son Güncelleme: 2 Aralık 2018, Erişim Tarihi: 18.05.2020, https://www.istanbulsanatevi.com/sanatcilar/soyadi-k/kirchner-ernst-ludwig/ernst-ludwig-kirchner-hayati-ve-eserleri/

[8] Tarihli Sanat, Celil Sadık, Eric Heckel Kimdir? Hayatı ve Sanatı, Erişim Sanatı: 18.05.2020, https://www.tarihlisanat.com/erich-heckel-kimdir-hayati-ve-sanati/

[9] Akım Değil, Eğilim: Ekspresyonizm, Wannart, Erişim Tarihi: 19.05.2020, https://www.wannart.com/akim-degil-egilim-ekspresyonizm-ii/

[10] Sanat Okuma Atlası, Rottluff, Karl Schmidt, Erişim Tarihi: 18.05.2020, http://sanatokuma.blogspot.com/p/rottluf.html

[11] Stadtzwickau, Fritz Bleyl, Erişim Tarihi, 18.05.2020, https://www.zwickau.de/de/tourismus/portraet/persoenlichkeiten/FritzBleyl.php

[12] Sächsische Biografie, Biografie von Fritz Bleyl (1880-1966), Son Erişim Tarihi: 18.05.2020, http://saebi.isgv.de/biografie/Fritz_Bleyl_(1880-1966)

[13] Ressamlar, Edvard Munch Hayatı, Erişim Tarihi: 19.05.2020, http://www.ressamlar.gen.tr/edvard-munch-kimdir-hayati-biyografisi/

[14] Munch’un Çığlığı Ne Anlama Geliyor?, BBC Dergi, Erişim Tarihi: 19.05.2020, https://www.bbc.com/turkce/haberler/2016/03/160317_vert_cul_munch_ciglik

[15] Çığlık-Edvard Munch, Pivada, Son Erişim Tarihi:19.05.2020, https://www.pivada.com/edvard-munch-ciglik