Osmangazi Köprüsü
Sputnik Türkiye'den Alınmıştır.

Dünden Bugüne Yap İşlet Devret Modeliyle Özelleştirme

Yap İşlet Devret (YİD) Modeli büyük finansman ve teknoloji transferi gerektiren altyapı işlerinin özel sektör tarafından yapılması ve bu tesislerin işletilip belirli bir süre sonunda kamu idaresine devrini kapsayan bir sistemdir. Varlığını bir asır sürdüren bir uygulama olan YİD Modeli, İngilizce ‘Build-operete and transfer’ ifadesinden gelmektedir. (1)

İkinci dünya savaşından sonra, hızlı bir büyüme gösteren ülkelerde kamu sektörü ekonomiyi yönlendirmek ve yeterli sermaye birikimi olmayan özel sektöre öncülük etmek amacıyla ekonominin birçok sektöründe yer almıştır. Ancak özel sektörün gelişerek hemen hemen tüm üretim ve hizmet sektöründe faaliyet gösterebilecek sermaye ve bilgi birikimine ulaşması, esnek organizasyon yapıları ve dinamizmi ile kamu kesiminden daha verimli çalışması, kamu kesiminin hızla gelişen rekabetçi ortama ayak uyduramamasından dolayı ortaya çıkmıştır. Kamu açısından bir özelleştirme tipi olarak da anılan YİD Modeli Türkiye’de 1980 sonrası dönemde uygulanan iktisat politikaları çerçevesi içinde uygulama alanı bulan bir kavramdır.(2)

YİD Modeliyle kamunun ekonomiye müdahalesinin azaltılması, gelişmiş ülkeler açısından ekonomik etkinliğini artırmak amacıyla serbest piyasa ekonomisinin tam gelişmediği ülkelerde, kamu hizmetlerinin geliştirilmesinde özel sektörden ve yabancı sermayeden yararlanmak için kullanılan bir modeldir. (3)

Uygulamada imtiyaz kamu hizmetinin yürütülmesi için gerekli hizmetlerin yapılması kamu imtiyazı aynı zamanda bayındırlık imtiyazını da kapsamamaktadır. YİD Modeli,  kamu idaresi ile yatırımcı firma arasında yapılan imtiyaz sözleşmedir. Sözleşmeden farklı olarak işlem niteliği göstermektedir. Bu özelliği ile kamu yararının gereğine göre tek taraflı değiştirme imkânı bulmaktadır. Bayındırlık imtiyazı içeren durumlarda imtiyaz sahibinin yatırımını amorti edecek kadar uzun süre verilmelidir. YİD Modeli ile altyapı yatırımları genelde büyük çaplı ve riskli yatırımlar olduğu için yeterli getirinin sağlanılması için uzun süreli olurlar.(4)

YİD Modeli çerçevesinde planlanan yatırım ve hizmetlerin Resmi Gazetede Türkiye’de yayın yapan iki gazetede son başvuru tarihinden 30 gün önce ve en az bir defa ilan edilir. Yurt dışında son başvuru tarihinden 45 gün önce  ilan edilir.(5) YİD kapsamında yapılan proje ve işler  Sermaye Şirketleri, yabancı şirketler  ya da bu şirketlerin bir araya gelmesi ile oluşturulan konsorsiyumlar aracı ile yapılır. Sermaye Şirketi mevzuatına uygun olarak kurulan Anonim Şirketleri kapsarken, yabancı şirketler ise Yabancı Sermayeyi Teşvik Kanununa göre ülkemizde faaliyet izni verilmiş kuruluşlardır. Bu şirketler ayrıca şirketlerin mali yapıları ve bilançoları bağımsız denetimden onaylanması ve ortaklardan en az birinin ilgili hizmet ya da yatırım konusunda faaliyette bulunmak zorundadır. Ayrıca şirketlerin öz sermayesi toplam sabit yatırım tutarının %20’sinden az olamaz.(6)                                                     

İdare ile yüklenici şirketler arasında imzalanan sözleşmeler 49 yılı geçemez. Yapılan bu sözleşme özel hukuk hükümlerine tabii tutulmasından dolayı İdarenin Üstünlüğü ilkesi de YİD sözleşmelerinde ortadan kalkmaktadır. Son yıllarda hem gelişmiş hem gelişmekte olan ülkelerde alt-yapı yatırımlarının gerçekleşmesi için kamu özel ortaklığı ile yapılan projeler önemli ölçüde yer almıştır.1990-2011 yılları baz alındığında Avrupa Birliği’nde kamu özel ortaklığı projeler hem sektörel açısından hem de ülkeler çapında yaygınlaşmıştır. İngiltere pazarının büyük çoğunluğunu oluşturduğu kamu özel ortaklığının en çok kullanıldığı sektör ulaştırma sektörüdür. Proje sayısı 70 ve ortalama proje maliyeti ise 189 milyon Euro olduğu belirlenmiştir.(7)

Ülkemizde YİD Modelinin ilk yasal düzenlemesi, 1984 yılında yapılmış olan 3096 sayılı kanundur. YİD Modelini ülkemizde ilk uygulayan kişi Turgut Özal’dır. Bu kanun; hazine garantisi, kamulaştırma, harç ve vergilerden muaf olma gibi avantajlar sağlamaktadır. 1984’te Türkiye ve benzeri ülkelerde uygulanmasının önemli nedeni ise, devlet kontrolünde bulunan bu alanlara yatırım yapmak isteyen girişimlere belli imtiyazların tanınması düşüncesi etkili olmuştur. (8) Bu modelin temeli Osmanlı İmparatorluğu, Almanya, Fransa, İngiltere gibi ülkelerin 19. yy da kamu imtiyazların devredilmesine dayanmaktadır. İstanbul’da Osmanlı İmparatorluğu döneminde imtiyaz sözleşmesi ile yabancı şirketlere yaptırılmış olan Tünel İşletmeleri, Tramvay, Elektrik, Gaz İdaresi, Haydarpaşa Liman İşletmesi vb. bu modelin ilk örneklerindendir. Dünyada ise en önemli örneği Süveyş Kanalıdır.  Süveyş Kanalı İngiltere, Fransa ve Avusturya’nın girişimi ile yapılmış ve Mısır Hükümetinden 99 yıllığına işletme hakkı alınmıştır.(9)

Her ne kadar YİD Modelinin temeli eskiye dayansa da YİD Modelinin uygulanmasının başlıca nedenleri şu şekildedir: (10)

  1. Nüfus artışına bağlı artan alt-yapı sorunu,
  2. Üçüncü dünya ülkelerinde ortaya çıkan aşırı borçlanmadan kaynaklan ödeme güçlüğü,
  3. İnşaat firmaların karlı projeler bulması,
  4. Ülkelerin uluslararası kredi kurumlar tarafından özelleştirme uygulamalarıdır.

1. Yap İşlet Devret Modelinin Özellikleri

YİD Modeli için uygulamada karşılaşılan bazı özellikler şu şekilde sıralanabilir:(11)

  • Modelin hayata geçirilmesi için yerli veya yabancı sermaye şirketi olmalı.
  • Bu şirketler ortak girişim şirketi vasfına sahip olmalı. Ortak girişim şirketleri yerli veya yabancı özel sektör temsilcileri tarafından kurulan çok uluslu yapılardır.
  • Yatırımı gerçekleştirecek iki firma ayrı bir şirkete sahip olmalıdır.
  • Projelerde bir tarafım kamu kurumu diğer tarafında uluslararası kuruşların yer aldığı konsorsiyum olmalı.
  • Yabancı şirketler genellikle ülkeyi bilen yerli yatırımcı ile birlikte hareket etmelidir. Çünkü yerli yatırımcı kendi ülkesiyle ilgili iş yaşamıyla ilgili gelenekleri yasal düzenlemeleri uygulamaları ve bürokratik yapıyla ilgili engelle karşılaştığı zaman bu engeli ortadan kaldırmaktadır.
  • YİD Modeli için belirlenen sermaye ve yabancı şirketi arasında yapılan sözleşme özel hukuk hükümlerine tabi olmalı.
  • Sözleşme ortak girişim ile yetkisini kısmen devreden kamu kuruluşu arasında yapılmalıdır. Bu sözleşmede öngörülen yükümlülüklerin yerine getirilmemesi durumunda zararın tazmine ilişkin hükümler sözleşmede yer almalıdır.
  • Yabancı ve sermeye şirketinin üstleneceği yatırım ve hizmetin süresi ve sermayenin miktarı belirlenmeli, sağlanan kredilerin geri ödenme süresi, projenin maliyeti dikkate alınmalıdır.
  • Sözleşmenin süresi 49 yıldan fazla olamaz.
  • Yatırım ve hizmetin karşılı olarak belirlenecek ücret ve katkı payı Bakanlar kurulunca belirlenmelidir.
  • YİD Modeline göre belirlenen sözleşmenin sona ermesi ile yapılan yatırım, hizmetler borçsuz bakımlı çalışır ve kullanabilir durumda idareye geçmektedir.

2. Yap İşlet Devret Modelinin Amaçları

YİD Modeli ile sunulan kamu hizmetlerinin ülke ekonomisi açısından önemi düşünüldüğünde bu uygulamalar çeşitli amaçlar doğrultusunda yürürlüğe konulmaktadır. Tek bir amaca hizmet etmeyen YİD Modelinin uygulamadaki zorlukları ve avantajları düşünülünce genel olarak aşağıdaki gibi amaçları olduğu söylenebilir: (12)

  • YİD Modeli teşviki ile genel bütçeye genel yükü artırmadan verimli şekilde projenin teşviki ve projenin maliyetinin sıfıra indirgenmesi öngörülür.
  • Yabancı sarmaya girişi ile gelişmiş teknoloji ve etkin işletme teknikleri ülkemizde uygulanabilmektedir.
  • Ülkede yeni teknoloji bilgi ve tecrübe birikimi sayesinde yeni sahalar açılarak ekonominin büyümesine teşvik olmaktadır.
  • YİD Modeli ile kamunun finansal yükünü azaltmakta birlikte ülkenin bütçe açıklarının azaltılması yolunda katkı sağlamaktadır.
  • Kamu ve özel sektör arasında oluşan bağ sayesinde çağdaş yönetim teknikleri ile kamuya kolaylık sağlamaktadır.
  • Mahalli idareden oluşan eksiklik YİD Modeli sayesinde mahalli idarenin hizmet üretimini gecikmesi durumunu ortadan kaldırmaktadır.
  • YİD Modeli ile kurulan tesisler sayesinde işsizliği azaltma konusunda katkı sağlamaktadır.
  • Uygulanan YİD Modeli ile ülkenin refah düzeyini ve toplumun hayatını kolaylaştırmada katkı sağlamaktadır.

3. Yap İşlet Devret Modeli ve Türkiye

Hazine garantisiyle yatırımlarda YİD Modeli bir adım öne çıkmaktadır. Toplam 217 projenin 103’ü YİD Modeli ile gerçekleştirildi. Ulaştırma sektörün başı çektiği projeler; sağlık, enerji, endüstri, yat, liman ve turizm tesisleri oldu. YİD Modeli kapsamında hayata geçirilen köprü, otoyol ve şehir hastaneleri hazine garantisi ile yükselmeye devam etmektedir. Projeler 2000’li yılların başında 10 milyar seviyesinde iken 2013 yılında 50 milyar dolara ulaşmış durumdadır. (13)

1986-2001 yıllarında kamu özel ortaklığı ile 67 yatırıma imza atılırken bunların toplam bedeli 11,4 milyar dolardı. 2003 2007 yılları arasında 150 yatırım gerçekleştirilirken bunların toplam bedeli 46,4 milyar dolar oldu. Son 32 yılda yatırımın tutarı, 57,8 milyar dolara ulaştı. YİD Modeli ile en fazla yatırım yapılan alan ulaşım oldu. 40 karayolu yatırımına 17 milyar dolar, 18 havaalanına ise 17,6 dolar harcandı. (14)

4. Yap İşlet Devret Modeli Uygulamaları

YİD Modeli uygulamada başta enerji olmak üzere otoyol, serbest bölgeler ve mahalli alanlarda sıkça karşımıza çıkmaktadır. Enerji alanında 3096 Kanuna göre ticari işletmeye gecen projeler aşağıdaki alt başlık altında detaylandırılmıştır. (15)

4.1. Ticari İşletmeye Geçen Santral Projeleri

Enerji alanında 1990 yılına kadar 152 hidroelektrik santrali başvurusu yapılmış ancak 25’inin sözleşmesi imzalanmış 18’i yürürlüğe girmiştir. YİD Modeli ile kurulan Maraş Ceyhan üzerindeki hidroelektrik santrali yaklaşık 585,5 milyon dolara mal olmuştur. Hem fiziksek hem de finansal olarak en büyük YİD projelerinden birisidir. Enerji Bakanlığı’nın verilerine göre 18’i hidroelektrik, 4’ü doğalgaz 2’si ise rüzgâr santrali olmak üzere toplam 24 enerji santrali bulunmaktadır.(16)

Tablo 1: Ticari İşletmeye Geçen Hidroelektrik Santral Projeleri

SIRA NOPROJE ADIKURULU GÜÇ MWFİRMA ADI
1Ahiköy I2,1AHIKÖY A.Ş.
2Ahiköy II2,5AHIKÖY A.Ş.
3Aksu-Çayköy15AKSU A.Ş.
4Berdan10ALTEK A.Ş.
5Birecik672BIRECIK A.Ş.
6Çal2,2LIMAK A.Ş.
72Çamlıca I84AYEN A.Ş.
8Dinar II3METAK A.Ş.
9Fethiye16,5FETHIYE A.Ş.
10Gaziler11,1GAZİLER A.Ş.
11Girlevik II11,58İÇTAŞ A.Ş.
12Gönen10,6GÖNEN A.Ş.
13Hasanlar9,35ALTEK .A.Ş.
14Kısık9,6AYEN A.Ş.
15Suçatı7SUÇATI ENERJİSA A.Ş.
16Sütçüler2SÜTÇÜLER A.Ş.
17Tohma-Medik12,5ALTEK A.Ş.
18Yamula HES100KAYSERİ Elk.

Kaynak: T.C. Enerji ve Tabi Kaynaklar Bakanlığı, https://www.enerji.gov.tr/tr-TR/Anasayfa(ET: 01.10.2019).

Tablo 2: Ticari İşletmeye Geçen Doğalgaz Santral Projesi

SIRA NOPROJE ADIKURULU GÜÇ MWFİRMA ADI
1Gebze Ova253,4OVA Elektrik A.Ş.
2Marmara Ereğlisi478TRAKYA Elektrik A.Ş.
3Marmara Ereğlisi478UNI-MAR
4Esenyurt180DOĞA Ltd

Kaynak: T.C. Enerji ve Tabi Kaynaklar Bakanlığı, https://www.enerji.gov.tr/tr-TR/Anasayfa (ET: 01.10.2019).

Tablo 3:Ticari İşletmeye Geçen Rüzgâr Santral Projeler

SIRA NOPROJE ADIKURULU GÜÇ MWFİRMA ADI
1Alaçatı RES7,2ARES A.Ş.
2Bozcaada RES10,2BORES A.Ş.

Kaynak: T.C. Enerji ve Tabi Kaynaklar Bakanlığı, https://www.enerji.gov.tr/tr-TR/Anasayfa (ET: 01.10.2019).

4.2. Yap İşlet Devret Kapsamında Yapım Çalışmaları Tamamlanan Otoyollar

Başlangıçta 3465 sayılı kanun ile bazı projelere izin verilmiş daha sonra 3996 sayılı kanun ile düzenlenmiştir. Başta Kuzey Marmara Otoyolu Projesi olmak üzere bu düzenleme kapsamında olan projeler şu şekilde sıralanabilir;(17)

Resim 1: Kuzey Marmara Otoyolu

Yap İşlet Devret

Kaynak: T.C. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, http://www.ubak.gov.tr/ (ET: 01.10.2019).

  • İzmir-Aydın Otoyolu (İzmir Çevre Yolu Dâhil) 184 km
  • İzmir-Çeşme Otoyolu 90 km
  • Bursa Çevre Yolu 80 km
  • Edirne Kınalı Otoyolu 184 km
  • Kınalı Sakarya Otoyolu 345 km
  • 15 Temmuz Köprüsü 6 km
  • Sakarya Kazancı Gümüşova Gerede Otoyolu 123 km
  • Ankara Gerede Otoyolu (Ankara Çevre Yolu Dâhil) 230 km
  • Ereğli-Niğde-Kemerhisar-Eminlik-Pozantı Otoyolu 147 km
  • Mersin-Tarsus-Pozantı Otoyolu 162 km
  • Tarsus-Adana-Gaziantep Otoyolu 320 km
  • Toprakkale-İskenderun 108 km
  • Gaziantep Çevre Yolu 41 km
  • Gaziantep-Şanlıurfa Otoyolu 146 km
  • Gebze Osmangazi İzmir Otoyolu 220 km
  • Kuzey Marmara Otoyolu Odayeri-Kurtköy Kesimi 148 km
  • Büyükşehir Belediyelerine Devredilmiş Otoyolu Uzunluğu 123 km’dir.

4.3. Yap İşlet Devret Modeliyle Gerçekleştirilen Turizm Tesisleri

Bugün inşaatı tamamlanarak faaliyetine devam eden yat limanı sayısı 10’a yükselmiştir. Kamu kaynağı kullanılmadan inşa edilen bu projelerin ekonomiye katkısı 1 milyar TL’dir.  Bu projeler şunlardır;(18)

  • Muğla Turgut reis Yat Limanı
  • Aydın Didim Yat Limanı
  • İzmir Çeşme Yat Limanı
  • İzmir Sığacık Yat Limanı
  • Yalova Yat Limanı
  • Mersin Yat Limanı
  • Antalya Alanya Yat Limanı
  • Antalya Kaş Yat Limanı
  • Mersin Kumkuyu Yat Limanı
  • Muğla Ören Yat Limanı
  • Bodrum Yolcu İskelesi

5. Yurt İçi ve Yurt Dışında Karşılaşılan Sorunlar

YİD sözleşmesi uzun bir süreye zarfı sürecinde imzalandığı için bu süre zarfında bazı aksilikler ortaya çıkabilmektedir. Yapım ve işletim süresi boyunca gelir gider hesapların düzgün şekilde yapılmadığı zaman süre boyunca iki taraf birbirine güven sağlayamadıkları gibi ve bir tarafın mağduriyeti ortaya çıkacaktır. YİD Modeli kendi özünde risk ve belirsizliği beraberinde getirdiği için bu belirsizlikleri göz önüne alınmalı. Yarım milyar dolar yatırmış bir yatırımcının idarenin keyfi kararları ile karşılaşmaması gerekir. Projenin kuralları ilk başta konulmalı ve bu kuralların değişmeyeceği garanti edilmelidir. Karlı yatırıma garanti verilmediği takdirde o proje için daha yüksek kar kurum salfiyatı veren şirketlere satılabilir. Karmaşık bir sürece bağlı olmasına rağmen YİD projelerinde tecrübe eksikliği bulunmaktadır. YİD projelerine hazırlık aşamasında yeterince önem verilmemektedir. YİD projelerin analizi, seçimden sorumlu kişi, uzmanlaşmamış yapı ve mevcut kurumsal yapıdaki eksiklikler YİD projesi için birer engeldir. Ayrıca idare, sözleşme süresi bittiğinde devir aşamasına gelindiğinde çürümüş ve kullanılmayan bir yapıyla karşılaşmamak için şartname iyi hazırlanmalıdır. (19)

Yatırımların kar amacı güden özel şirketlere verilmesinin sosyal devlet ilkesini ihlal etmektedir. Devletin kontrolünde olması gereken yatırımlarım milli vasfından uzaklaşmasını beraberinde getirmektedir. Hizmeti özel şirketler sunduğu için tekel konumuna gelen şirketler kalite ve fiyat açısından o ülkenin vatandaşı daha fazla vergi vermek zorunda kalıyorlar. Özel sektörün yatırımı gerçekleştirmesi sonucunda ödenmeyen ücretler, artan rekabet, yasa dışı ücret kesintisi, iş güvenliğinin azalması ve sendikal faaliyetlerde daralma gibi olumsuzluklar yaşanmaktadır. (20)

Sayıştay tarafından hazırlanan bir raporda yap işlet devret modeli ile imzalanan sözleşmeler ülkemizde bugün enerji alanında yaşanan sıkıntılara neden olmuştur. Sözleşmelerin gizlilik yönünden hükümler konulmasıyla kamuoyu tarafından öğrenilmesi imkânı ortadan kalkmıştır. Toplam 29 ihaleye bakıldığında santrallerle ilgili ihale yapılmadığı, santrallerin kurulacağı yerlerin bakanlık yerine firmalara bırakıldığı, maliyetlerin yükseltildiği, sözleşmenin değiştirildiği, kamu aleyhine satış tarifesi ve işletme sürelerinin uzatıldığı ortaya çıkmıştır. 4 yıllık sure içinde kamu zararı 2,3 milyar dolar olmuştur.(21)

5.1. Osmangazi ve 3. Köprüde 1 yıllık zarar

2018 yılında, araç geçiş garantisi yıllık 49 milyon 275 bin olan 3. Köprü’den 13.796.911 araç geçtiğini, yıllık 14 milyon 600 bin araç geçiş garantisi verilen Osmangazi Köprüsünden ise, 9 milyon 98 bin 962 araç geçtiğini açıkladı. Halkın cebinden şirketlere 1 milyar 766 milyon 427 bin 623 TL ödenecek. (22)

Resim 2: Osmangazi Köprüsü

Yap İşlet Devret

Kaynak: Politeknik, Osmangazive 3. Köprüde 1 Yıllık Kamu Zararı, 1.7 Milyar TL, 21.03.2019,http://politeknik.org.tr/osmangazi-ve-3-koprude-1-yillik-kamu-zarari-17-milyar-tl/(ET: 01.10.2019).

6. Yap İşlet Devret Modelinin Avantaj ve Dezavantajları

YİD Modelinin en büyük artısı, devletin tek başına yapması mümkün olmayan büyük yatırım gerektiren projelerde kamu hizmetinin yerine getirilmesinde devlete adeta bir ortak gibi destek çıkmasıdır. Ancak bu destek gönüllü bir şekilde olmamakla birlikte devleti büyük çıkmazlar içine de sokabilecek bir ortaklık haline gelebilmektedir. Tüm bunların yanında genel olarak bu modelin avantajları aşağıdaki gibidir: (23)

  • YİD Modeli ile finansman desteği sağlanmaktadır. Sağlanan finansman ile borçlanmadan kurtulan devlet borç yönetimi konusunda avantaj sağlamaktadır.
  • YİD ile birlikte özel sektörün payı genişlemektedir.
  • Ülkeye yabancı sermaye girişimi ile yüksek teknoloji ve bilgi transferi sağlanmaktadır.
  • Yabancı sermaye girişimi ile yeni yatırım alanı doğmakta ve böylelikle yurt içi hâsılayı da önemli derecede sağlanmaktadır.
  • Özelleştirme sayesinde özel sektörün tecrübesinden etkinliğinden ve verimliliğinden yararlanılmaktadır.

YİD Modeli günümüzde en çok tartışılan modellerden biridir. Yukarıda sayıldığı gibi avantajları söz konusu iken bir o kadar da dezavantajı vardır. Bu dezavantajlar şunlardır: (24).

  • YİD modeli bir imtiyaz modelidir.
  • YİD Modelinin gerçekleşebilirliği ülkenin siyasi ve ekonomik durumuna bağlıdır.
  • YİD Modeline dikkatli bakıldığında bu sektörlerde kendiliğinden var olan risk ve belirsizliği beraberinde taşımaktadır. Verilen imtiyazın süresinin uzun olması, üretilecek mal ve hizmetin satış fiyatının belirlenmesi, yatırımın yapılacağı ülkenin siyasi ve ekonomik gibi durumlar projede karşılaşılan riski ve riskin yönetilmesi zorunluluğu beraberinde getirmektedir.
  • Özel sektör devir işleminin süresini uzatarak yüksek maliyete riski beraberinde taşımaktadır.
  • Devletin kontrolünde olması gereken kritik yatırım alanlarının milli vasfından uzaklaşması.

Sonuç

Her ne kadar YİD Modelinin uygulamaları 35 yıl süre zarfı boyunca gelişimini devam ettirmiştir. Ancak bu gelişim ile birlikte sağlam temeller oluşturulamamıştır. Bunun nedeni ise, imtiyaz hakları eskiye dayandığı için günümüz koşullarına ayak uyduramamıştır. İkinci nedeni ise, projelerin hazırlık aşamasında gerekli önlemin sağlam atılmaması ve kamu tarafından yeterince süzgeçten geçirilmemesidir. Yeterli teknik teknolojiye ve personel eksikliği ve yüksek maliyetli projeleri kendimiz hazırlayamadığımız için yabancı firmaların teklifleri ile karşı karşıya kalmaktayız. Bu projeler ülkemiz açısından yeterli teknoloji, bilgi birikimi ve finansman imkânı sağlamasına rağmen zayıf yönleri de bulunmaktadır. Yapılan projeler kapsamında sözleşmede belirtilen hususlara uyulmadığı takdirde kamunun maliyeti artmaktadır. Devlet karşılayamadığı tutarı hazineden ya da vatandaşlardan yüksek vergi ile bu maliyeti karşılamaktadır.

YİD projeleri her ne kadar özelleştirme kapsamına girse dahi kamu hizmetleri özel kişilere tanınan bir imtiyaz olmadığını ortaya koymaktadır. Devlet bu özelleştirme ile yapılan hizmet sayesinde dış borcunu hafifletmekte. Ekonomide artan enflasyon faiz oranları yabancı şirkete ödenen maliyeti artırmaktadır.


DİPNOTLAR

  1. Selçuk Kılıç, Yap İşlet Devret Modeli Nedir, 5 Mart 2017,https://kuaza.com/faydali-bilgiler/nedir/yap-islet-devret-modeli-nedir (ET: 01.10.2019).
  2. Hüsniye Akıllı, Kamu Hizmeti İmtiyazından Yap İşlet Devret Yöntemine: Yasal Serüven, Sayıştay Dergisi, Sayı 89, Nisan-Haziran 2013, s. 96, 97.
  3. Kürşad Yerlikaya, Türkiye’de Yap İşlet Devret Modeli ve Kamu Borçlanması, Maliye Sempozyumu, 2017, s. 421, 422.
  4. Burak Açdoyuran, Yap İşlet Devret Sözleşmelerin Hukuki Mahiyeti ve Yargısal Denetimi, Selçuk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Dergisi, Sayı 2, 1999, s. 77-83.
  5. Bizim Köşe, Yap İşlet Devret Modeli Nedir, 19 Ekim 2016, https://www.bizimkose.com/10/19/yap-islet-devret-modeli-nedir/ (ET: 01.10.2019).
  6. g.e., Kürşad Yerlikaya, s. 308-310.
  7. g.e., Hüsniye Akıllı.
  8. g.e., Selçuk Kılıç.
  9. g.e., Hüsniye Akıllı.
  10. g.e.
  11. Fırat Kalkınma Ajansı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Yap İşlet Devret Modelinde Uygulanan Usul Ve Esasların Kalkınma Ajansları Açısından Analizi, s. 11,12; Turgut Tan, Kamu Hizmet İmtiyazından “Yap-İşlet-Devret’ Modeline, Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 47(03), 1989, 308-310; A.g.e., Kürşad Yerlikaya, s. 421-423.
  12. Cengiz Toklu, Türkiye’de Yap İşlet Devret Uygulamaları ve Sorunlar, 1.Yapı İşletmesi Kongresi, İzmir, 18-19 Ekim 1996, s. 70,71; A.g.e., Fırat Kalkınma Ajansı, s. 14,15
  13. A.g.e., Fırat Kalkınma Ajansı, s. 22,23.
  14. 14.A.g.e., Kürşad Yerlikaya, s. 424-426.
  1. T.C. Enerji ve Tabi Kaynaklar Bakanlığı, https://www.enerji.gov.tr/tr-TR/Anasayfa (ET: 01.10.2019).
  2. A.g.e.
  3. T.C. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, http://www.ubak.gov.tr/ (ET: 01.10.2019).
  4. A.g.e.
  5. 19.A.g.e., Cengiz Toklu, s. 74-76.
  6. 20.A.g.e., s. 75.
  7. 21.A.g.e., Hüsniye Akıllı, s. 99-101.
  8. 22.Politeknik, Osmangazi ve 3. Köprüde 1 Yıllık Kamu Zararı, 1.7 Milyar TL, 21.03.2019, http://politeknik.org.tr/osmangazi-ve-3-koprude-1-yillik-kamu-zarari-17-milyar-tl/ (ET: 01.10.2019).
  9. A.g.e. Fırat Kalkınma Ajansı s. 19; Furkan Ay, Yenimesaj, Yap İşlet Devret Modeli, 14.02.2018, http://www.yenimesaj.com.tr/yap-islet-devret-yid-H1292049.htm (ET: 02.10.2019); A.g.e., Kürşad Yerlikaya, s. 423,424.
  10. A.g.e. s. 19-20.

Kaynakça

Kılıç, Selçuk: Yap İşlet Devret Modeli Nedir, 5 Mart 2017, https://kuaza.com/faydali-bilgiler/nedir/yap-islet-devret-modeli-nedir (ET: 01.10.2019).

Akıllı, Hüsniye: Kamu Hizmeti İmtiyazından Yap İşlet Devret Yöntemine: Yasal Serüven, Sayıştay Dergisi, Sayı 89/Nisan-Haziran 2013.

Yerlikaya,  Kürşad: Türkiye’de Yap İşlet Devret Modeli ve Kamu Borçlanması, Maliye Sempozyumu, 2017.

Açdoyuran, Burak: Yap İşlet Devret Sözleşmelerin Hukuki Mahiyeti ve Yargısal Denetimi, Selçuk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Dergisi, Sayı 2, 1999.

Bizim Köşe: Yap İşlet Devret Modeli Nedir, 19 Ekim 2016, https://www.bizimkose.com/10/19/yap-islet-devret-modeli-nedir/ (ET: 01.10.2019).

Fırat Kalkınma Ajansı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Yap İşlet Devret Modelinde Uygulanan Usul Ve Esasların Kalkınma Ajansları Açısından Analizi

Turgut Tan, Kamu Hizmet İmtiyazından “Yap-İşlet-Devret’ Modeline, Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 47(03), 1989

Toklu, Cengiz: Türkiye’de Yap İşlet Devret Uygulamaları ve Sorunlar, 1.Yapı İşletmesi Kongresi, İzmir, 18-19 Ekim 1996.

Politeknik, Osmangazi ve 3. Köprüde 1 Yıllık Kamu Zararı, 1.7 Milyar TL, 21.03.2019, http://politeknik.org.tr/osmangazi-ve-3-koprude-1-yillik-kamu-zarari-17-milyar-tl/ (ET: 01.10.2019).

T.C. Enerji ve Tabi Kaynaklar Bakanlığı, https://www.enerji.gov.tr/tr-TR/Anasayfa (ET: 01.10.2019).

T.C. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, http://www.ubak.gov.tr/ (ET: 01.10.2019).