Trump'ın Konuşmasında Tekrar Uzlaşı Teklifini Demokratlar Reddetti çeviri haber tesad
Başkan Donald Trump hükümetin kapanması, göç ve sınır güvenliği hakkında konuşuyor.

Diplomasinin Dijital Dönüşümü: Trump’ın Twitter Diplomasisi

Giriş

ABD başkanı Donald Trump’ın Twitter diplomasisi, daha doğrusu Twitter’in diplomasi aracı olarak kullanılması bir anda ortaya çıkmış değildir. Siyasetin internet temelli dönüşmesi sonucunda sosyal medya da siyasetin önemli bir aracı haline gelmiştir. Açık diplomasinin ve kamuoyu desteğinin öneminin artmasıyla beraber dijital diplomasi daha yaygın hale gelmiştir.

Birçok devlet lideri sosyal medyayı aktif olarak kullanmaktadır. Sosyal medya sadece diplomaside kullanılan bir araç olmakla kalmayıp seçim kampanyaları için de önemli bir araca dönüşmüştür. Çünkü bu yöntem, internet çağındaki dünyamızda kamuoyu desteği kazanmak ve imaj oluşturmak için kullanılacak en hızlı ve etkili yöntemlerden biridir. ABD başkanı Donald Trump, başkanlık seçimlerinin öncesinde de Twitter’ın aktif bir kullanıcısıydı ve hiç şüphesiz ki seçim sürecinde de bu mecradan da büyük destek almıştır.

Donald Trump; dünyaya artık Twitter’dan hitap ediyor diyebiliriz. Önceleri medya aracılığıyla politikalarını dünyaya duyurdu. Şimdi ise Twitter, politikalarının bir aracı olmuş gibi görünüyor. Aslında görüntünün ötesinde, durum tam da budur. Açıklamalarını Twitter’dan yapmakta ve kararlarını da oradan duyurmaktadır. Bu durumun sonucu olarak geleneksel diplomatik dil de pek kullanılmamaktadır. Kapalı kapılar ardında verilen ve işlenen kararlar artık sosyal medya üzerinden açıkça yapılmaktadır.

Bu yazıda şemsiye kavram olarak kamu diplomasisi açıklanarak zaman içindeki değişimine ve bu değişimin dinamiklerine değinilmiştir. Kamu diplomasisinin değişimi temel alınarak dijitalleşen diplomasiden Twitter diplomasisinin nasıl ortaya çıktığı açıklanmış ve Trump’ın uyguladığı Twitter diplomasisi analiz edilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Diplomasi, Twitter Diplomasisi, Trump

Analiz

Twitter’ın bir diplomasi aracı olarak kullanılmasının temeli kamu diplomasisine dayanmaktadır. Kamu diplomasisi TDK sözlüğünde “Bir ulusun düşüncelerini, hedeflerini, ideallerini, güncel politikalarını, kurumlarını ve kültürünü yabancı ülkelerin kamuoyuna anlatma amacıyla uygulanan politika.” olarak tanımlanmıştır. Diplomasinin bugünkü versiyonu ve geçirdiği dönüşümler, özellikle Soğuk Savaş sonrası dönemde küreselleşme olgusu ve bilişim teknolojilerindeki gelişmelerin etkisiyle ivme kazanmıştır.[1] Kamu diplomasisinin bu dönüşümlerinin dinamiklerine bakıldığında küresel sistemin sivil toplum temelli dönüşümü ve bilgi-iletişim teknolojileridir. Bu dinamikler kamu diplomasisini ortaya çıkarmıştır. Sivil toplum temelli dönüşümü açıklanırsa; kamu diplomasisi devletten halka ilişkileri esas alır.

Kamu diplomasisi ile klasik diplomasi arasındaki en temel fark muhatap özne değişikliğidir. Bu durum 1960’lardan itibaren değişmeye başlamıştır. Çünkü 1960’larda kitle iletişim teknolojilerinin gelişmesiyle beraber dünya televizyonlarla karşılaşmıştır. 90’larda siber çağ, iletişim çağı, internet çağı gibi isimler verilen bir çağa girilmiştir. 2000’lere gelindiğinde ise dijital çağ, sosyal medya çağı denildi. Bu gelişmelerle küresel sistemin sivil toplum temelli yeniden yapılandırılması dinamiği hem günlük hayatı hem de küresel siyaseti ve diplomasiyi dönüştürdü.

Bilgi-iletişim teknolojileri dinamiğine bakıldığında ortaya çıkan siyaset oldukça etkilidir. Çünkü, kapalı kapılar ardında devlet liderleriyle diplomatlar arasında yürütülen diplomasi günümüzde sanal âlemde ve sosyal medyada yürütülür hale gelmiştir. Dolayısıyla bilgi-iletişim teknolojileri küresel siyaseti dönüştürmüştür. Manuel Castells, “Enformasyon Toplumu” adlı eserinde bilgi ve iletişim teknolojilerinin günümüz enformasyon toplumu olduğunu belirtmiştir. Bu öyle bir toplumdur ki herkes birbiriyle bağlantılıdır ve günlük hayattan ticarete hatta siyasete kadar pek çok şey enformasyon üzerinden şekillenmektedir.

İlişkilerin bilgi üzerinden şekillendiği bu toplum, küresel siyaset ve enformasyon savaşlarının olduğu bir toplumdur. Artık cepheden çok medya savaşları yer almaktadır. Bu enformasyon toplumunun yarattığı çağa ise ağ diplomasisi, bilgi diplomasisi, sosyal medya diplomasisi, dijital diplomasi gibi isimler verilmektedir. Şemsiye kavramının kamu diplomasisi olduğunu söylemek mümkündür ve artık bireylere, halklara, medyaya yönelik bir diplomasi söz konusu olmaya başlamıştır. Burada klasik diplomasiden farklı bir yöntem söz konusu olmuştur. Artık sadece devletlerin ve hükümetlerin değil, bunların yanında ulusal ve uluslararası alanda hükümet dışı organizasyonların ve medyanın daha etkili olduğu bir dünyada yaşamaktayız.[2] Neticede bu dinamikler kamu diplomasisini ortaya çıkarmıştır. Askeri harekâtın olması günümüz toplumunda yetersizdir. Enformasyon stratejisi de geliştirmek gerekmektedir. Çünkü internet uluslararası politikayı ve diplomasiyi değiştirmiştir. Sonucunda internetten temelli bir siyaset vardır. Bu yüzden insanlara bu harekâtların neden yapıldığına dair bir enformasyon stratejisi geliştirmek gerekir.

Küresel siyaset devlet merkezli olmaktan çıkmıştır. Akademisyenler, öğrenciler, turistler birer kültür elçisi olarak vatandaş diplomasisini oluşturmaktadır. Devlet merkezli olmaktan çıkan siyasette ise halkın, bireylerin desteği ve etkisi büyük önem kazanmıştır. Bu noktada diplomasi artık bireylere de yönelmektedir. Bu dönüşüm ve değişimler neticesinde Twitter diplomasisi diyebileceğimiz bir diplomasi türü ortaya çıkmıştır. Bunların sonucunda Trump, Twitter Diplomasisi uygulamayı seçerek açık bir diplomasi uygulamaya çalışmaktadır. Ancak Trump’ın her tweetini diplomasi olarak adlandırmamız mümkün değildir. Öyle olması için diplomatik amaçlar içermelidir. Yani “Twitter Diplomasisi” olarak adlandırma yapmak için içeriğin diplomatik amaçlı olması ve politikaları anlatmaya dayanması gerekir. Yine de Trump’ın diplomasi temelli tweetlerinin tümünü göz önüne aldığımız zaman çoğunun havada kaldığını söylemek hatta bazen tutarsız davrandığını söylemek bile mümkündür. Tüm çabası iç kamuoyuna yönelik ve yönetimini sürdürmek için.[3] Trump tüm bu paylaşımları kendisi yapmaktadır.

Özellikle Trump’ın bugün çok sık tercih ettiği “Twitter Diplomasisi”ni birkaç örnek üzerinden analiz etmek gerekirse; Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, Trump’ın geçtiğimiz günlerde Suriye’deki Barış Pınarı Harekâtı ile ilgili verdiği kararı attığı tweet üzerinden öğrenmişti. Macron, ABD’nin Suriye’nin kuzeyinden asker çektiğini Twitter üzerinden öğrenmelerinin, Avrupa’yı Ortadoğu’da önemsiz, küçük bir müttefik gibi gösterdiğini de belirtti.[4] Trump daha önce, 2018 yılında, Fransa’ya ve Macron’a yönelik tweetler atmıştı. ABD Başkanı Donald Trump, Emmanuel Macron’un Avrupa’nın dış tehditler karşısında NATO’ya muhtaç olmaktan kurtulması için kendi ordusunu kurması gerektiği yönündeki sözlerine Twitter’dan paylaştığı mesajlarla sert cevap vermişti.[5] Twitter diplomasisini Fransa’ya uygulamak istemiş olsa da karşılığı aynı yolla bulduğunu söylemek mümkün olmayacaktı. Fransa hükümet sözcüsü Benjamin Griveaux, Macron’un haftalık kabine toplantısında diplomasinin Twitter üzerinden değil karşılıklı görüşmeyle yapılacağını söylemişti.

Birçok lider sosyal medya hesabı bile kullanmazken Trump’ın bu yolu diplomasi olarak belirlemesi her hâlükârda etki alanını kısıtlarken; sosyal medya kullanan bir liderin de bunu bir diplomasi olarak görmeyerek dikkate almaması durumu Trump’ın bu mecradan seslendiği kesimi biraz daha kısıtlamaktadır. Nitekim bireylerin de sivil diplomasi uyguladığı bir dönemde, kamuoyunun desteğini almanın ve açık diplomasi ilkesinin de önemsenmesiyle beraber Trump, aslında kendi prestijini ve etki alanını oluşturmaya çalışmaktadır. Bu çerçeveden bakınca internet temelli dönüşen siyaset açısından Trump’ın seçtiği yol mantıksız olmasa da geleneksel diplomasiden ve diplomatik dilden uzaklaşmak nihai amaca ulaşmaya olanak sağlamayabilir.

Diğer bir örneğe bakıldığında 2017-2018 yıllarında ABD lideri Donald Trump ve Kuzey Kore lideri Kim Jong-un arasında nükleer silah tehdidi temelli sorunlar gündemdeydi. Bu gerilim süreci boyunca iki lider arasında karşılıklı pek çok atışma gerçekleşmişti. Bu süreçte de Trump hem konuyla ilgili birçok gelişmeyi duyurmayı hem de Kuzey Kore liderinin kendisine söylediklerinin yanıtı cevaplandırmayı Twitter aracılığıyla tercih etmişti. Kuzey Kore liderinin Trump’a yönelik açıklamalarını toplantı ve medya üzerinden yapmasına rağmen Trump, pek çok kez bunlara Twitter üzerinden yanıt vermeyi tercih etmiştir. Bu duruma bir örnek olarak; Kim Jong-un yaptığı yeni yıl konuşmasında nükleer düğmenin masasında olduğunu vurgulamıştı. Trump ise bu açıklamaya Twitter aracılığıyla cevap vererek şunları söylemişti: “Kuzey Kore lideri Kim Jong Un ‘nükleer düğmenin her daim masasında olduğu’ açıklamasını yaptı. Onun tükenmiş ve açlık çeken rejiminden birisi lütfen onu bilgilendirsin. Benim de Nükleer Düğmem var ama onunkinden çok daha büyük ve güçlü ve benim düğmem çalışıyor”.[6] Neticede bu örnekte de görüldüğü gibi Trump, ABD dış politikasında Twitter diplomasisini aktif olarak kullanma eğiliminde olmuştur.

Trump’ın Twitter diplomasisinin en güncel örneği olarak Barış Pınarı Harekâtı üzerinden Türkiye ve Erdoğan ile ilgili paylaşımları verilebilir. Harekât boyunca Trump, yaşanan gelişmeleri, alınan kararları, gündeme ilişkin değerlendirmelerini Twitter üzerinden yoğun bir şekilde paylaşmıştır. Barış Pınarı Harekâtı’nın değerlendirilmesi için Türkiye’ye gelen ABD Başkan Yardımcısı Mike Pence ile Cumhurbaşkanı Erdoğan arasında yapılan görüşmede alınan kararların duyurulmasını Trump’ın Twitter üzerinden yapması bunun bir başka örneğidir. Görüşme sonunda attığı tweette Türkiye’den güzel haberler geldiğini, milyonlarca insanın hayatının kurtulacağını ve Erdoğan’a teşekkür ettiğini yazan Trump’a Erdoğan’dan aynı gün Twitter üzerinden cevap geldi. Erdoğan mesajında, “Sayın Başkan, insanlığın baş düşmanı olan terörizmi yendiğimizde daha fazla hayat kurtulacak. Bu ortak çabanın bölgemizde barış ve istikrarı geliştireceğine güvenim tam” dedi.[7] Bu örnek üzerinden değerlendirdiğimizde Erdoğan ve Trump karşılıklı olarak Twitter diplomasisi uygulamıştır.

Verilen üç örnek değerlendirildiğinde kamu diplomasisinin önemine değinebiliriz. Klasik diplomaside muhatap olan özneler devlet liderleri ya da diplomatlarken kamu diplomasisinde halktan bireyler de diplomaside muhatap özne haline gelmiştirler. Dolayısıyla kamu diplomasisinin araçlarından olan sosyal medyayı (Twitter’ı) Trump’ın bu kadar etkin kullanması, kamuoyunu diplomasinin bir parçası haline getirmektedir. Neticede ise devlet liderleri ve kamuoyu Trump’ın Twitter diplomasisini kullanarak verdiği kararları ve yaptığı açıklamaları çoğunlukla birlikte öğrenmektedir.

Örnekler farklı açıdan değerlendirildiği zaman özgür bir mecra olduğu var sayılan Twitter’da Trump’ın yaptığı Twitter diplomasisine kamuoyu da elbette bir karşılık vermek isteyecektir. Nitekim Trump, herkese açık bir diplomasi uyguladığı halde gelen eleştirilerden rahatsız olarak bazı kullanıcıların Twitter hesaplarını engelleme yoluna gitmiştir.  Bunun üzerine engellenen kullanıcılardan bazıları Trump’a dava açmıştır. Mahkeme, sosyal medyayı, kamuyu ilgilendiren açıklamalar yapmak için kullanan bir kamu görevlisinin, beğenmediği paylaşımları ve kullanıcıları engellemesinin “ifade özgürlüğü ve anayasa ihlali” olduğuna hükmetti.[8] Davacılar, Trump tarafından yapılan resmi açıklama niteliği taşıyan tweetlerini göremedikleri gerekçesi ile dava açmıştı. Mahkeme jürisi, anayasayı referans göstererek “Twitter, halka açık bir forum. Trump, sırf fikirlerine katılmadığı için kişileri çevrimiçi diyalog ortamından dışlayamaz” dedi.[9] Trump’ın Twitter’ı siyasetin önemli bir aracı olarak kullanmasına ve bunun kamuoyuna yönelik olduğunu bilmesine rağmen bazı eleştirileri kabul edemediği için kullanıcıları engelleme yoluna gitmesi, uyguladığı Twitter diplomasisinin başarısızlıklarından bir örnek niteliğindedir.

Sonuç

Küreselleşme ve bilişim teknolojileri ile dönüşen diplomasi artık toplumun her kesimine hitap etmektedir. Yaşanan bu değişim ve dönüşümler sıradan halkı etkilediği kadar devlet liderlerini de etkilemiştir. Bu doğrultuda sosyal medya diplomaside etkili bir araç olarak kullanılmaya çalışılmaktadır. Bu kullanım sınırları öyle aşmaktadır ki herkes bir tıkla uluslararası konulara dahi ulaşıp söz hakkı alabilmektedir. Herkesin son derece aktif bir şekilde sosyal medyayı kullanarak sorunlara dahil olması, görüşlerini belirtmesi ve organize olması devlet liderlerini de sosyal medyayı diplomasi aracı olarak kullanmaya yönlendirmektedir. Bu çerçeveden bakıldığında devlet liderleri örneği olarak Twitter diplomasisi Donald Trump tarafından çok aktif olarak kullanılmaktadır. Kararlarını açıklamada ve görüşlerini belirtmede Twitter önemli bir araç olmuştur.

Birçok liderin Twitter diplomasisine karşılık vermemesine rağmen Trump, bu yöntemi uygulamaya devam etmektedir. Çağımızda internetle beraber her şey gibi siyasetin de dönüştüğünü göz önüne aldığımızda önü açık bir diplomasi türü olduğu ve kullanan lider sayısının artacağı oldukça büyük bir ihtimaldir. Kullanıcısı gittikçe artan bir diplomasi olsa da bu durum klasik diplomasinin yok olduğu ya da yok olacağı anlamına gelmez.


Kaynakça

Barış Pınarı Harekâtı – Başkan Trump: Erdoğan’a teşekkür ederim, Kürtlere ve Kürt liderliğine teşekkür ederim, BBC, https://www.bbc.com/turkce/live/haberler-dunya-50079337, (Erişim Tarihi: 23.10.2019).

Baştan, Yücel: “Diplomaside Alan Genişlemesi: Dijital Diplomasi”, (YL), Çanakkale On Sekiz Mart Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2016.

Donald Trump’ın Twitter Diplomasisi, Seta, https://www.setav.org/donald-trumpin-twitter-diplomasisi/, (Erişim Tarihi: 19.10.2019).

Ekşi, Muharrem: Kamu Diplomasisi ve Ak Parti Dönemi Türk Dış Politikası, Siyasal Kitabevi, Genişletilmiş İkinci Baskı, Ankara, 2018.

Macron: ABD’nin Asker Çekme Kararını Twitter’dan Öğrendim, Cumhuriyet,  http://www.cumhuriyet.com.tr/haber/dunya/1636409/Macron__ABD_nin_asker_cekme_kararini_Twitter_den_ogrendim.html, (Erişim Tarihi: 19.10.2019).

Macron’dan Trump’a yanıt: Fransa ABD’ye bağımlı bir ülke değil, Euronews, https://tr.euronews.com/2018/11/15/macron-dan-trump-a-yanit-fransa-abd-ye-bagimli-bir-ulke-degil, (Erişim Tarihi: 19.10.2019).

Mahkemeden Trump’a Twitter kararı: Kullanıcıları engelleyemez, Sputnik Türkiye, https://tr.sputniknews.com/abd/201907091039612411-mahkemeden-trumpa-twitter-karari-kullanicilari-engelleyemez/, (Erişim Tarihi: 23.10.2019).

Trump’tan Kim’e: Benim nükleer düğmem seninkinden büyük, BBC, https://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-42549742, (Erişim Tarihi: 22.10.2019).

Trump Twitter Kullanıcılarını Engelleyemeyecek, Yeni Şafak,  https://www.yenisafak.com/dunya/trump-twitter-kullanicilarini-engelleyemeyecek-3497908, (Erişim Tarihi: 23.10.2019).

Dipnotlar

[1] Muharrem Ekşi, Kamu Diplomasisi ve Ak Parti Dönemi Türk Dış Politikası, Siyasal Kitabevi, Genişletilmiş İkinci Baskı, Ankara, 2018, s.82.

[2] Yücel Baştan, “Diplomaside Alan Genişlemesi: Dijital Diplomasi”, (YL), Çanakkale On Sekiz Mart Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2016, Sayfa 69.

[3]  Donald Trump’ın Twitter Diplomasisi, https://www.setav.org/donald-trumpin-twitter-diplomasisi/, erişim tarihi: 19.10.2019.

[4] Macron: ABD’nin Asker Çekme Kararını Twitter’dan Öğrendim, http://www.cumhuriyet.com.tr/haber/dunya/1636409/Macron__ABD_nin_asker_cekme_kararini_Twitter_den_ogrendim.html, erişim tarihi: 19.10.2019.

[5] Macron’dan Trump’a yanıt: Fransa ABD’ye bağımlı bir ülke değil, https://tr.euronews.com/2018/11/15/macron-dan-trump-a-yanit-fransa-abd-ye-bagimli-bir-ulke-degil, erişim tarihi: 19.10.2019.

[6]Trump’tan Kim’e: Benim nükleer düğmem seninkinden büyük, https://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-42549742, erişim tarihi: 22.10.2019.

[7] Barış Pınarı Harekâtı – Başkan Trump: Erdoğan’a teşekkür ederim, Kürtlere ve Kürt liderliğine teşekkür ederim, https://www.bbc.com/turkce/live/haberler-dunya-50079337, erişim tarihi: 23.10.2019.

[8] Trump Twitter Kullanıcılarını Engelleyemeyecek, https://www.yenisafak.com/dunya/trump-twitter-kullanicilarini-engelleyemeyecek-3497908, erişim tarihi: 23.10.2019.

[9] Mahkemeden Trump’a Twitter kararı: Kullanıcıları engelleyemez, https://tr.sputniknews.com/abd/201907091039612411-mahkemeden-trumpa-twitter-karari-kullanicilari-engelleyemez/, erişim tarihi: 23.10.2019.