Size daha iyi hizmet verebilmek adına sitemizde çerezler bulundurmaktayız. Gizlilik Politikamızı öğrenmek için tıklayınız. Ayrıca kişisel verilerin koruması kanunu kapsamında TESAD ile iletişime geçen her birey, iletişim verilerinin paylaşılmasını ve ilgili TESAD birimlerince kullanılmasını kabul beyan ve taahhüt eder.
video sanatı
Kaynak: Pinterest'ten alınmıştır.

Dijitalleşmenin Sanat Pratiklerindeki Etkisi: Video Sanatı

Giriş

Teknolojinin gelişmesiyle birlikte ortaya çıkan video sanatı; film sanatından farklı olarak oyuncu, diyalog, senaryo gibi öğelere sahip olmayan, eğlence amacı gütmeyen bir iştir.[1] Video sanatı, sanatçının dijital olarak yaratılmış bir ortamda üretim yapmasına, sanat takipçilerinin ise eser izleme algısını genişletmesine olanak sağlayan yeni bir disiplindir. Teknolojiyle birlikte dijital platformlar, yaşamın birçok noktasında olduğu gibi sanat alanında da etkili olmaya başlamıştır. Zira sanat disiplinleri yaratım süreçlerini tamamlayabilmek için gerekli şartların oluştuğu bir ortama ihtiyaç duymuştur. Bu noktada, sanatın, zamansız olduğu gibi içinde yaşadığı zamanın sosyoloji, ekonomi, politika ve teknolojisinden de etkilendiği görüşü yaygındır.[2] Bu çalışma kapsamında, dijital sanatın en önemli unsurlarından olan video sanatının tarihsel gelişimi incelenecektir.

1.Video Sanatının Ortaya Çıkmasında Toplumsal ve Teknolojik Etkiler

Tarihsel gelişim sürecine bakıldığında toplumlar sürekli sosyolojik, ekonomik, siyasal, teknolojik vb. değişim ve gelişimler göstermiştir. Birbirleriyle etkileşim halinde olan tüm bu unsurların ortak paydası ise gerçekleşen düşünce değişimleridir. Buna göre toplumların, tıpkı onu oluşturan bireyler gibi, değişime uğrayan canlı bir organizma meydana getirdiği yargısına varılabilmektedir. Buna paralel olarak sanat tarihinde ise resim, müzik, heykel, tiyatro gibi disiplinlerin de içlerinde birçok dönüşüme uğradığı ve hatta yeni kavramlar ortaya çıkardığı izlenebilmektedir. Dinsel ritüel ve tapılan nesnelerin heykel, tiyatro ve müziğe; iletişim sağlamak için mağara duvarlarına çizilen şekillerin resim sanatına dönüşmesi bu yargının kanıtı niteliğindedir. Bu oluşumlara etki eden etmenler ise hiç şüphesiz ki toplumların geçirdiği değişim sürecidir. Sosyolojik olarak incelendiğinde bakış açısı sürekli değişen insanın hayatı farklı yorumlaması ve teknolojik olarak ilerlerken maddenin dönüşerek yeni araçlara evrilmesi, bunun sanatta yeni düşünce ve araçları doğurması kaçınılmazdır.

Sanayi devrimiyle hız kazanan teknolojik gelişmeler ve bu sürecin getirdiği “makine” kavramı, insan hayatının bütün alanlarında işlevini arttırdığı gibi sanatta da bir araç haline gelmiştir. Seri üretimin başlaması, sanat eserinin kavramsal boyutunu değiştirmekle birlikte sanat malzemesinin de maliyetini azaltıp ömrünü uzatmıştır. İlk video kayıt cihazları maliyetli, ağır ve taşınması zor cihazlar olduğundan film stüdyolarına ihtiyaç duyulmuştur. Fakat, sanayi devrimiyle birlikte seri üretime geçilmesinden dolayı video kayıt cihazlarının da formu küçülüp dijitalleşmiştir. Böylelikle videonun kullanım alanı genişlemiş, bireysel çalışmalarda da kullanılmaya başlanmıştır.[3] İlk olarak insanlar video kameralarla özel anlarını kaydetmiş ve teknoloji geliştikçe bu aletler gelişmiş, yaygınlaşmış ve günlük bir ihtiyaç haline gelmiştir.

Şekil 1: Video Sanatı

video sanatı
Kaynak: Martı Dergisi[4]
Tarihsel süreçteki bütün sanat akımları incelendiğinde, her toplumsal ortamın kendi sanatını ürettiği yargısına varılabilmektedir. Eserlerin, zengin kişilerin siparişiyle üretilmesi, üretilen eserin tekniğindeki değişim, toplumsal ortama ayna tutan mesajı veya mesaj taşımak zorunda olmayışı, sunumu ve malzemesi gibi konular bu sürecin kısa bir özetidir. Video sanatını anlamak için tüm bu tarihsel süreçte değişim gösteren disiplin ve teknikleri incelemek oldukça önemlidir. Zira sanatçıların özerkleşip kendi iç dünyalarını bir malzemeye yansıtması, yansıtırken hangi tekniği kullandığı ve ne mesaj verdiği sürekli bir tartışma konusu olmaya devam etmiştir. Balenin sert kurallarının yıkılması ve Duchamp’ın hazır nesne kullanmaya başlaması gibi örneklerle dolu sanat tarihi, video sanatının ortaya çıkışıyla da aynı sancılı döneme girmiştir. Fotoğraf ve filmin ortaya çıkışı ve bu araçların sanayi tipinden günlük hayatta kullanıma uyumlanması, sanat alanında da kullanımını kolaylaştırınca ortaya çıkan çalışmaların, “eser” olarak kabulü ve estetik boyutu da çalışmalar kadar tartışılmıştır.[5]

Fotoğraf ve video sanatının getirdiği görsel ve estetik anlayışıyla birlikte sanatçılar üretimlerinde yeni yöntemler denemeye başlamışlardır. Görsel ve estetik anlayışının gelişmesi, sanat eserinin üretim sürecindeki yelpazeyi genişletmiştir. Fotoğraf ve videonun kendine ait ışığı ve rengi yeni görüntüler sunmaya olanak sağlamıştır.

Video sanatı ile film arasında benzerlik bulunsa da iki disiplin de birbirinden farklı amaca hizmet etmektedir. Video sanatı çalışmalarında senaryo, diyalog ve oyuncular gibi film öğelerini barındırmak zorunda değildir. Video sanatı, sinema gibi eğlence amaçlı öğeleri de (müzik, ses efekti) kullanmayabilir. Buna göre, sinema eğlendirici unsurlar taşırken, video sanatı seyirciyi alışagelmişin dışına çıkarmayı amaçlamaktadır.[6]

Şekil 2: Nam June Paik. Beatles Electronique (1966-69, 3 min)

Kaynak: Youtube[7]

Video sanatının öncülerinden olarak kabul edilen Nam June Paik, bu disiplinin gelişmesi konusunda oldukça yaratıcı işler yapmıştır. Genellikle, pop müzik videolarıyla ilgilenen Paik, klip ve konser görüntülerini kullanarak, televizyondaki medya ikonlarına karşı eleştirel bir tavır sergilemiştir. Özellikle Beatles’ın dağıldığı sorunlu bir dönemde yaptığı rastlantısal iş oldukça ses getirmiştir. Grup üyelerinin görüntüleri üzerinde elektromanyetik araçlarla doğaçlamalar yaparak, görüntüyü yok olana kadar tahrip eder. Bu sırada, orijinal ses ile besteci Ken Werner’in aynı parçadan aldığı ve synthesizer ile değiştirdiği ses parçalarından türettiği Four Loops başlıklı bir elektronik müzik parçası yan yana getirilerek Beatles’ın müziği “bozulur.”[8]

Bu yeni sanat anlayışları ortaya çıkarken, aynı zamanda var olan diğer disiplinleri de etkilediğini söylemek yanlış olmayacaktır.

2.Video Sanatı Diğer Disiplinleri de Etkiledi

Fotoğraf sanatının resmi etkileyip fotogerçekçilik akımının doğmasına olanak sağlaması gibi video sanatının ortaya çıkışı da birçok sanat disiplinini etkilemiştir. Tek başına bir sanat malzemesi olarak sayılmaya başlanan video, heykel ve enstalasyon üretimlerinde de ortaya çıkmıştır. Bilindiği üzere video çalışmaları monitör aracılığıyla izleyiciye gösterilmektedir. Video sanatının temel yapı taşı niteliğinde yer alan monitörler, diğer sanat disiplinleriyle birleşerek ortaya yeni bir disiplin çıkarmıştır. Bunlardan biri de “video heykel”dir. Video heykel yapımında; çalışmanın gösterildiği ekran veya ekranlar anlamlı veya anlamsız bir düzende bir araya getirilip, heykel olarak ifade edilmektedir. Bu noktada; eser, videoyla birlikte monitörlerin konumlandırılması veya eklenen diğer malzemelerle birlikte anlam kazanmaktadır. Video heykel çalışmaları ile izleyiciler arasında interaktif bir ilişki kurulmaktadır. İzleyici “heykeller” arasında gezerek aynı zamanda görüntüyü de izleyebilmektedirler.[9]

Şekil 3: Video Enstalasyonu

Kaynak: Youtube[10]

Heykelden farklı olarak enstalasyonlar, bulundukları mekânla birlikte anlam kazanan sanat çalışmalarıdır. Bu çalışmalarda kullanılan birçok nesneye ek olarak kendi başına bir sanat disiplini olan video sanatı da enstalasyonların bir parçası haline gelmiştir. Video heykele benzer olarak izleyiciyle etkileşimi olan, monitörler aracılığıyla aktarılıp bir şekil oluşturan enstalasyon çalışmaları; sergilendiği mekân ile anlam kazanıp, sergileme tekniğindeki nesnelerle bağlantılı olarak bir video çalışması sunabilmektedir.[11] Burada önemli olan, mekân ve enstalasyonun bir ilişki içinde olmasıdır. Zira mekân enstalasyona, enstalasyon mekâna bir anlam kazandırmaktadır.

Sonuç

Bulunduğu zamanın toplumsal ve teknolojik gelişmelerinden etkilenen sanat, canlı bir organizmaymış gibi dönüşmeye devam etmektedir. Dijitalleşme ile ortaya çıkan görüntü ve ses teknolojisi sanatta yeni bir disiplinin oluşmasına olanak sağlamıştır. Çağdaş sanat anlayışının en önemli unsurlarından özgür sanat nesnesi; sanatçıların, eserlerini üretirken kitsch nesneler veya bir video kaydı kullanmasını mümkün kılmıştır. Bu noktada, eserin kavramsal çerçevesiyle birlikte malzemesinin yaratıcılığı da tartışılan konular arasında yer almaya başlamıştır. Bu yazı kapsamında gelecekte ortaya çıkacak olan herhangi bir teknolojik yeniliğin sanat malzemesi olarak yerini alabileceğini söylemek mümkündür.

https://www.tesadernegi.org/himaye-edilen-sanat.html


KAYNAKLAR

Makaleler

Çankır, Mesut Batuhan. “Toplumsal ve Teknolojik Gelişmeler Bağlamında Video Sanatı, “Aydın Sanat Dergisi”, 3/06 (Aralık 2017): 31-37. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/453481 (Erişim Tarihi: 25.09.2021)

İnternet Kaynakları               

Artık İşler. “Video Teknolojisi ve Video Aktivizm”, 2005, http://artikisler.net/video-teknolojisi-ve-video-aktivizm/ (Erişim Tarihi: 24 Eylül 2021)

Eskiz Portre. “Video Enstalasyon Sanatı” Youtube, 15 Nisan 2019, https://www.youtube.com/watch?v=pt9umP15070, (Erişim Tarihi: 24.09.2021)

Lodi Film Fest. “Nam June Paik Beatles Electronique” Youtube, 13 Ağustos 2008, https://www.youtube.com/watch?v=V-Wj8e0gAu8, (Erişim Tarihi: 24.09.2021)

Martı Dergisi. “Videosu Sanatı: Görüntünün Ötesinde”, https://www.martidergisi.com/video-sanati-goruntunun-otesinde-gercegin-pesinde/ (Erişim Tarihi: 24 Eylül 2021)

Pera Müzesi. “Video Sanatının Öncü İsmi Nam June Paik”, 29 Ocak 2016, https://www.peramuzesi.org.tr/blog/video-sanatinin-oncu-ismi-nam-june-paik/1267 (Erişim Tarihi: 24.09.2021)

Umutium. “Video Art Nedir?”, 8 Şubat 2021, https://umutium.com/blog/sanat-ve-tasarim/video-art-nedir/, (Erişim Tarihi: 24 Eylül 2021)

DİPNOTLAR

[1]Video Teknolojisi ve Video Aktivizm”, Artık İşler Ağ Sitesi, 2005, http://artikisler.net/video-teknolojisi-ve-video-aktivizm/. (Erişim Tarihi: 24.09.2021)

[2] Mesut Batuhan Çankır, “Toplumsal ve Teknolojik Gelişmeler Bağlamında Video Sanatı”, “Aydın Sanat Dergisi”, 3/6, (2017): s. 31- 37 https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/453481

[3] Artık İşler, ‘‘Video Teknolojisi ve Video Aktivizm.”

[4]Video Sanatı: Görüntünün Ötesinde, Gerçeğin Peşinde”, Martı Dergisi Ağ Sitesihttps://www.martidergisi.com/video-sanati-goruntunun-otesinde-gercegin-pesinde/ (Erişim Tarihi: 24.09.2021)

[5] Mesut Batuhan Çankır, s.33.

[6]Video Art Nedir?”, 2021, Umutium Ağ Sitesi, https://umutium.com/blog/sanat-ve-tasarim/video-art-nedir/ , (Erişim Tarihi: 24.09.2021)

[7] @Lodi Film Fes. “Youtube videosu”, Nam June Paik. Beatles Electronique, 13.08.2008, https://www.youtube.com/watch?v=V-Wj8e0gAu8. (Erişim Tarihi: 24.09.2021)

[8] “Video Sanatının Öncü İsmi Nam June Paik”, 29.01.2016, Pera Müzesi Ağ Sitesi, https://www.peramuzesi.org.tr/blog/video-sanatinin-oncu-ismi-nam-june-paik/1267. (Erişim Tarihi: 24.09.2021)

[9] Mesut Batuhan Çankır, “Sanat ve Yeni Medya” (Ders Notu, İstanbul Aydın Üniversitesi, Zoom, 2021).

[10] @Eskiz Portre. “Youtube videosu”, Video Enstalasyon Sanatı, 15.04.2019, https://www.youtube.com/watch?v=pt9umP15070 (Erişim Tarihi: 24.09.2021).

[11] Mesut Batuhan Çankır, s.34.