fovizm

Çığırtkan ve Yırtıcı Bir Sanat Akımı; Henri Matisse’in Fovizmi

Paris’te sonbahar salonu (salon d’automne) sergisinde ortaya çıkan Fovizm sergideki herkesi daha önce hiç görmedikleri bir şeyle tanıştırdı. Çiğ renklerin yırtıcılığı. Geleneksel kuramları reddedişi, modern normlara odaklanan bakış açısı ve başına buyruk tavrıyla tüm dikkatleri üzerine çeken Fovizm 20. Yüzyıl Fransasının avangard sanat hareketlerinden biri haline geldi. Sergideki ünlü eleştirmen Louis Vauxcelles’in bozuk perspektifli ve çığırtkan renkli tablolara yöneltiği les fauves (vahşi hayvanlar) eleştirel yorumu ile birlikte fovizm resmen doğmuş oldu.

Tüpten olduğu gibi çıkmış renkler, vahşi ve aldırışsız darbeler ile kendi özgün duruşunu yaratan fovizm; derinlik hissi, ışık, gölge, kabartma gibi yöntemlere başvurmak yerine renklerin şiddeti ve bunların kompozisyonlarıyla ilgilendi. İzlenimciler(empresyonist) ve noktacılardan (pointillist)  izler görülse de onlar gibi yumuşak ve pastel tonlara değil sert ve parlak renklere ilgi duydu. Geleneksel ve akademik tüm kurallara yüz çeviren fovizm kendi yolunu bulmaya çabaladı. Paletlerini bir kenara bırakan ve tek seferdeki darbeler ile çok şey anlatmaya çalışan fovistler resmin temiz ve sade olmasına özen gösterdi. Nesneleri deformasyona uğratmaktan asla çekinmeyen fovistler ağaçları kırmızı, gökyüzünü yeşile boyamaktan da geri durmadı. Çünkü fovistler için eserin ne hissettirdiği değil nasıl hissettirdiği önemliydi. Bu sebeple fovizme ait çoğu eser göz alıcı canlı renk ahenkleri ile hafiflik ve sevinç hissi vermekteydi.

tesad fovizm yazısı
Kees van Dongen (1877-1968) The Corn Poppy

Gustave Moreau’nun atölyesindeki Henri Matisse, Andre Derain, Vlaminck gibi bir grup sanatçı arasındaki dostluk ilişkisinden filizlenen fovizm, her fovistin kendi bireyselliğini dışa vurmasına imkân sağladı. Bağlayıcı bir estetik program geliştirmeyen1 bu ressamların bireyselliklerini değiş tokuşlu bir güç olarak kullanması ile fovizm, fovist kişiliklerinin bir kompozisyonu haline geldi. Genel olarak natürmort ve manzaralarla karşımıza çıkan fovizm eserleri gerçekçilikten uzaklaşıp perspektife de pek dikkat etmedi. Her daim görselliği ön planda tutan Fovizm, fovistlerin rengi resmin bir aracı olmaktan çıkartıp resmin kendisi haline getirmeleriyle sanat camiasında tüm dikkatleri üzerine çekti. Fovizmin Paris’teki bu üst düzey etkisi Fov’ların her birinin farklı alanlara yönelimleri sebebiyle fazla uzun sürmedi. Sanat dünyasındaki ilginin de giderek Kübizme kayması ile birlikte Fov’lara has eserler zamanla azaldı. Fovizm hala bazı ressamlarca resim yapmayı bilmeyen yeteneksizlerin oluşturduğu bir akım olarak eleştirilse de özgünlüğü ve özgürlüğü ile 20. Yüzyıl Fransa’sının en etkili akımlarından biri olarak hafızalarda yer etti.

Çizgisiz Ressam; Henri Matisse

Fovizm akımını şekillendiren ve bu akıma karşı güçlü bir aidiyet besleyen en önemli isim hiç şüphesiz Henri Matisse’ydi. 31 Aralık 1869 yılında Fransa’nın Cateau-Cambresis’inde orta sınıf mütevazı bir ailenin ilk oğlu olarak dünyaya gözlerini açan Matisse’nin ne enteresandır ki 21 yıl boyunca resimle hiçbir ilişkisi olmadı. Üniversite eğitimi için Paris’e giden ve burada Hukuk eğitimi alan Matisse gençlik yıllarında resme dair herhangi bir ilgi de beslemiyordu. 1890 yılına geldiğinde ise resimle tanışmasına sebep olan ağır bir hastalık geçirdi ve bu hastalık onun hayatındaki dönüm noktası oldu. Annesinin ona aldığı tuval ve boyalar ile zaman geçirmek adına resimler yapmaya başladı. Zamanla renklerin dünyasına tutkuyla bağlanan Matisse sağlığına kavuştuktan sonra babasını da ikna ederek bu sefer Paris’e resim eğitimi almaya gitti. İlk olarak yolu William-Adolphe Bouguereau’nun Académie Julian sanat akademisi ile keşişti. Fakat buradaki muhafazakarlık ve mükemmeliyetçilik Henri’nin yeni bir arayış içerisine girmesine neden oldu. Böylelikle Matisse daha özgürlükçü ve yenilikçi bir bakış açısına sahip olduğunu düşündüğü Gustave Moreau’nun “Ecole des Beaux-Arts”daki atölyesine kayıt oldu. Bu arada yakın arkadaşı Albert Marquet ile Paris sokaklarında resim çalışmaları yaparken yeni bir akımı ortaya çıkaracaklarından habersizlerdi. Birbirlerinin sanat üsluplarını da etkileyen bu ikili akademik ve gelenekçi kuralların dışına çıktıkları çalışmalar yapmaya başladı. İlk zamanlarda renkler konusunda ürkek davranan Henri Matisse zamanla üslubunu sadeleştirdi. Van Gogh gibi ustalardan da etkilenmeye başlayan Matisse resimlerinden çizgiyi çıkardı. Resimlerdeki biçimleri de bozmak adına karşıt renkleri sık sık kullanmaya başladı. Git gide kendine has bir üslup geliştiren Matisse öncüsü olduğu Fovizm akımını böylelikle şekillendirmeye başladı.

tesad fovizm yazısı
Henri Matisse/ Woman in Hat/ Femme au chapeau 1905

Fovizmin bir tek rengi bile feda etmeden hepsinin onurlandırılması gerektiğini düşündüğü kısa bir an olarak ifade eden Matisse; eserlerinde bu sözünü ispatlarcasına renkleri cüretkârca kullanıyordu. Salon d’automne sergisindeki eşi Amelia’nın modellik yaptığı Şapkalı Kadın (Woman with a Hat) eseri sanat dünyasında bir dönemin kapandığını ve yepyeni bir dönemin açılacağını işaret etmekteydi. Çiğ renk kompozisyonları, aldırışsız ve savruk darbeler, olağandışı kullanılmış renkler ile dönemin geleneksel bakış açısını yerle bir eden, derinlikten uzak tavrıyla Woman in Hat;  Matisse’in resmi burjuva statüsünden çıkarma ve resmi eserin gerçek konusu yapma yönündeki çabasının da simgesiydi.2          

tesad fovizm yazısı
Henri Matisse /Green Stripe 1905

Fovizm her şey olmadığı ama her şeyin temeli olduğunu düşünen Matisse’in renklerin dünyasına yeni bir soluk getirdiği diğer bir eseri de yine eşi Amelia’nın modelliğini yaptığı ‘’Yeşil Çizgi’’ (Green Stripe) eseriydi. Daha önce görülmemiş bir şekilde renklerin boş alanları kaplamak için kullanılması, burundan alına kadar uzanan ve yüzü ikiye bölen yeşil çizgi, birbiri ile mücadele içinde olan baskın renkler ve eserlerinde bir kadın yaratmaktan çok bir eser yaratmaya yönelik çabasıyla Henri Matisse, Batı sanatına kendine has üslubu ile fovist bir modernlik getirdi. Matisse kendi özgün sanat anlayışını şöyle ifade etti; ‘’Benim peşinde olduğum şey, öncelikle ifade hayatın içinde hissettiğim duygular ile onları ifade etme biçimim arasında bir ayrım yapmam ben.. Rengin esas amacı mümkün olduğunca ifadeye hizmet etmek olmalıdır. Benim rüyasını gördüğüm şey, bir denge sanatı, dert çıkartmaktan ya da malzemeyi sıkıntıya sokmaktan imtina edilmiş dinginlik sanatı, fiziksel olarak bitkin düştükten sonra dinlenmeyi sağlayacak rahat bir koltuktur.’’3 Matisse, hayatı boyunca batının yalnız aklın üstünlüğünü kabul etmesinden ve sert kurallarından yakındı. Bu yüzden insanın çevresindeki âlemle olan münasebetini en iyi şekilde dile getirdiğine inandığı ilkel toplumların sanatına4 da derin ilgi gösterdi. Matisse, her daim kendini ve resmini geliştirmeye önem verse de Fovizmin son demlerine dek Fovistliğinden asla vazgeçmedi.

 


Kaynakça

Çiğdem Seçer (2010) Fovizm’in Doğuşu ve Henri Matisse, T.C Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sanat Tarihi Anabilim Dalı Yüksek Lisans Tezi.

Çizgisiz Bir Ressam; Henri Matisse https://sanatkaravani.com/cizgisiz-bir-ressam-henri-matisse/ Erişim Tarihi: 25.01.2019

Fovizm Nedir? http://www.sanatsal.gen.tr/fovizm-nedir/ Erişim Tarihi: 27.01.2019

Fovizm ve Henri Matisse https://www.tarihlisanat.com/fovizm-ve-henri-matisse/  Erişim Tarihi: 24.01.2019

Henri Matisse’in Hayatı http://www.ressamlar.gen.tr/henri-matisse-kimdir-hayati-biyografisi/ Erişim Tarihi: 28.01.2019

Henri Matisse’den 5 Sanat Eseri https://www.wannart.com/henri-matisseden-5-fovizm-eseri/ Erişim Tarihi: 25.01.2019

Özcan Özkarakoç,(2018) 20.yüzyıl Heykelinde İz Bırakan Fovist Bir Ressam: Henri Matisse, sayı 44.

Sarah Whitfield,(1996):Fauvısm,Thames and Hudson,2.Basım,London,United Kingdom

Vahşi Sanatın Büyük Öncüsü; Henri Matisse http://www.fovart.net/vahsi-sanatin-buyuk-oncusu-henri-matisse/ Erişim Tarihi: 21.01.2019

DİPNOTLAR

 [1] Sarah Whitfield,(1996): Fauvısm,Thames and Hudson,2.Basım,London,United Kingdom: s.7

 [2] Çiğdem Seçer (2010) Fovizm’in Doğuşu ve Henri Matisse, T.C Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sanat Tarihi Anabilim Dalı Yüksek Lisans Tezi. s.66

[3] Özcan Özkarakoç,(2018) 20.yüzyıl Heykelinde İz Bırakan Fovist Bir Ressam: Henri Matisse, s.478-479. http://www.idildergisi.com/makale/pdf/1524516241.pdf

[4] Seçer, A.g.e. , s.67

[5]Henri Matisse’nin Sergi Arşivleri https://www.henrimatisse.org/henri-matisse-painting-gallery1.jsp