yatırım
7/24 Ekonomi Haber'den alınmıştır.

Borsa Yatırımının Diğer Yatırım Araçları Getirileriyle Karşılaştırılmasına Hisse Örnekleri Özelinde Bakış

Giriş

Ülkemizde her yıl çeşitli kurum ve ajanslar tarafından 3, 6 veya 12 aylık verilere ilişkin yatırım araçlarının çeyreklik, dönemsel veya yıllık getiri istatistikleri açıklanmaktadır. Bu verilerde, kişilerin o seneye ilişkin hangi yatırım araçlarında birikimlerini değerlendirselerdi ne kadar getiri elde ederlerdi sorusunun cevabı aranır. Burada düşülen en büyük yanılgılardan birisi özellikle BIST 100 endeksinin temel dinamiklerini incelemeden endeks baz alınarak, endeksin kendisinin bir yatırım aracı olarak değerlendirildiğidir. Halbuki borsa, içerisinde birçok şirketin bulunduğu, hepsinin farklı karakteristik özelliklere sahip olduğu, BIST endeksinden veya doların yükselişine paralel olarak endeksin vereceği tepkiden farklı olarak  farklı şirketlerin farklı tepkiler verebileceği, hatta finansal kriz dönemlerinden bazı şirketlerin daha güçlü bir şekilde çıkabileceği bir yatırım opsiyonudur. Şirketlerin özellikleri ve getiri potansiyelleri kendi finansal tablolarına, o anki teknik analiz verilerine, sektörel konjonktüre bağlı olarak değişkenlik gösterirler. Bu bağlamda BIST 100 endeksinin hiçbir getiri sağlamadığı bir yılda bile bulunan bazı şirketler %100 hatta %200’lere varan getiri sağlayabilmektedirler. Bu yazının amacı yılın belli dönemlerinde çeşitli kurum ve ajansların yayımlarından farklı olarak BIST 100 endeksinin bu elastiki özelliğine vurgu yapmak, kendisinin aslında içerisinde birbirinden bambaşka birçok yatırım aracını barındırdığını belirtmek ve endeksin içindeki şirketler tek tek incelendiğinde özelde borsanın ne kadar geniş bir yatırım yelpazesi olduğunu aktarmak olacaktır. Bu bağlamda ilk olarak yatırım araçlarındaki yıllık getiri istatistiklerine bakılıp oranların değerlendirmesi yapılacak, sonrasında tablolarda görünenin aksine borsa yatırımının getiri potansiyelleri aktarılacak, ardından 2 şirket örneği üzerinden getiri istatistikleri tekrar değerlendirilecektir. Bununla birlikte BIST dışındaki alternatif yatırım araçlarına verilecek örnekler halkın aşina olduğu özneler üzerinden verilecektir.

1.Yatırım Araçlarının Son Bir Yıllık Getiri İstatistikleri: Altın, Euro USD, XU100

 Altın, EURO, USD, XU100

Geçmiş 1 yıllık döneme ilişkin verilere bakıldığında TL’deki değer kaybı, pandemi dolayısıyla uluslararası piyasalardaki ons değerinin yükselmesi gibi faktörler altındaki getirinin yükselmesine neden olurken; ülke siyasetindeki belirsizlikler, ekonomik göstergelerdeki dengesizlikler ve bir süredir devam eden kriz ortamı, ekonomik belirsizlik ve pandemi endeksi baskılayıcı unsurlar arasında yer almışlardır. Bu bağlamda son 1 yıla ilişkin getiri istatistiklerine bakıldığında yatırımcısına altın %69, Euro %38,8, USD %29,9, ve XU100 %8,2’lik bir getiri sağlamıştır. [1]

Enflasyonun %11,76 olduğu gerçeği göz önünde bulundurulduğunda bu durum aslında birikim tercihini BIST100 üzerinde değerlendirmek isteyen bir yatırımcı için para kazanmak bir yana son 1 yıllık getiri istatistikleri kendisinin reel olarak para kaybettiğini göstermektedir.[2]

 2.BIST Yatırımcısına Para Mı Kaybettirdi?

İlk bakışta böyle gözükse de aslında durum bundan çok daha farklıdır. Yukarıda da değinildiği gibi Endeks içerisindeki şirketlerin hepsi farklı sektörlerde, farklı yatırım stratejilerine sahip ve bambaşka finansal tablolara sahip şirketlerden. Bu bakımdan her şirketi bir birey olarak değerlendirmek yanlış olmaz. Nasıl ki bazı bireyler kriz dönemlerinden zarar görmüş bir şekilde çıkarken bazıları kazançlı bir şekilde çıkıyorsa, şirketler de böylelerdir. Şirketlerin sahip oldukları borçluluk oranları, döviz açık pozisyonları, konjoktürel ortamın sağladığı avantajlar veya dezavantajlar şirketlerin ne kadar kırılgan olduklarını veya kırılganlıklara karşı ne kadar dirençli olduklarını belirler. Söz gelimi ekonomik aktivitenin daraldığı, uluslararası piyasalarda petrol fiyatlarının düştüğü, harcamaların azaldığı bir ortamın bankacılık sektörü ve petrokimya şirketleri açısından verimli bir ortam olduğu söylenemez. Öte yandan uluslararası krizin doğurmuş olduğu bu ortamdan ilaç sektöründe faaliyet yürüten şirketler yararlanabilir. Hatta gerekli AR-GE çalışmaları neticesinde inovatif buluşlara imza atan tekstil sektöründe faaliyet gösteren şirketler bile faydanalabilir. Örneğin virüsün bulaşamadığı bir hammaddeden üretilip doğru pazarlama stratejileriyle pazara sürülen bir kıyafet tüketici açısından biçilmiş kaftan olacaktır. Dolayısıyla yatırım araçlarının dönemsel getirilerine bakılırken yatırımcı için yapılması gereken BIST özelinde tek tek şirketlerin incelenmesi, faaliyet raporlarının okunması, bilanço istatistiklerinin gözden geçirilmesi ve şirketin mensup olduğu sektörün karlılık ve faaliyete elverişlilik bakımından konjonktürel açıdan uygun olup olmadığının değerlendirilmesinin yapılması olacaktır.

 

2.1 Yatırım Stratejilerinin Getiri Üzerindeki Etkisi

Bir yatırımcının hangi yatırım periyodunda ne kadar getiri elde edeceği kendisinin analiz kuvveti ve risk algısıyla doğru orantılıdır. Söz gelimi, siyasi ve ekonomik atmosfer doğru bir şekilde incelenmeden, şirket verilerinin genel değerlendirmesi yapılmadan yapılacak olan yatırımların başarısız olma olasılıkları yüksektir. Bu bağlamda bir şirkete yatırım yapmadan önce şirketin yayımlamış olduğu faaliyet raporları okunmalı, geçmiş döneme ait mali istatistikler gözden geçirilmeli, gelecekte yapılacak yatırımların boyutları, getirileri ve yatırım süreleri dikkate alınmalı, yurtiçi ve yurtdışındaki mevcut ekonomik ve siyasi durumun şirket gelirleri açısından analizi yapılmalı ve gerekli görülürse şirketin yatırımcı ilişkileriyle irtibata geçilmelidir. Borsada işlem gören her şirketin bir yatırımcı ilişkileri departmanı bulunmaktadır. Bu departman aracılığıyla yatırımcıların şirket hakkında istedikleri soruyu sorma hakkı ve şirketlerin bu soruları cevaplama sorumlulukları bulunmaktadır. Bu yasal bir haktır.

Bir şirkete yatırım yapmadan önce şirketlerin geçmiş döneme ait mali istatistikleri bilinmeli ve kontrol edilmelidir. Şirketler bu istatistikleri açıkladıkları gibi, yatırım aracılığı yapan kurumlar da paylaşmaktadırlar. Burada özellikle bakılması gereken hususlar şirketin sahip olduğu öz sermaye miktarı, bu sermayeyi dönemden döneme arttırabildiği veya arttıramadığı, şirketin borç miktarı ve Net borç/Sermaye oranları, PD/PP değeri, FAVÖK miktarı, özellikle kriz dönemi analizleri için asit test oranı, stok tutma süresi, brüt ve net karj marjları, özsermaye karlılığı bakılması gereken temel göstergeler arasındadır. Bunun dışında halka açıklık oranı, F/K gibi göstergelere de bakılmalıdır. Tüm bu veriler ve bu veriler arasındaki ilişkiler bütünü bir anlam ifade eder ve şirket hakkında belli çıkarımlarda bulunulmasını sağlar. Bahsedilen değerler şirketlerin temel analiz değerleridir. Bunun dışında grafiksel olarak şirketin teknik analiz değerlerine de bakılmalıdır. Bunlarda ise temel göstergeler genel itibariyle RSI, MACD, Fibonacci, Destek ve Direnç değerleridir.

Faaliyet raporları okunması, şirket hakkındaki KAP haberleri takip edilmesi, şirketin temel ve tekniz analizi yapılması neticesinde yatırımcı o şirkete yatırımın yapılabileceği veya yapılamayacağı, yapılacaksa hangi zaman periyodları arasında yapılacağı kararını verir. Eğer yatırım yapılan şirket temel ve teknik göstergeleri bakımından sağlam bir şirketse o taktirde şirketin getiri potansiyeli oldukça yüksek olabilmektedir.

 

2.1.1 Temel ve Teknik Analizin Önemi

Temel analiz şirkete dair temel göstergeleri verir. Şirketin mali durum istatistikleri ve geleceğe dair yatırım stratejilerinin bilinmesine olanak sağlar. Bu sayede gelecek döneme ilişkin piyasada şirket beklentileri oluşur. Bu beklentiler konjonktüre göre bugünden fiyatlanabileceği gibi yıllar içerisinde kademeli bir şekilde de fiyatlanabilir. Bir şirketin hisse fiyatlamasının gerçekleşip gerçekleşmediğini anlayabilmemiz için yine şirketin temel ve teknik analiz verilerine bakmamız gerekir fakat temel ve teknik analiz terimlerinin ne anlam ifade ettiklerini anlatmak bu yazının konusu değil. Dolayısıyla temel analiz neticesinde yatırımcı o şirketin yatırım yapılabilir bir şirket olup olmadığına karar verir. Sonrasında şirketin teknik analiz kontrolü yapılır. Teknik analiz şirkete yatırım yapmak için o zamanın doğru zaman olup olmadığını gösterir. Şirketin hisse fiyatlarının yükseliş veya düşüş trendinde mi olduğu, trendden ne zaman çıkacağının tahmini, fiyat hareketlerindeki destek ve direnç değerleri, kısa dönemde hisseye olan arz talebin nasıl ve ne yönde şekilleneceği hep teknik analiz sayesinde anlaşılabilir. Tüm bunların sonucunda yatırım yapılan şirket eğer iyi bir şirketse getiri potansiyeli de yüksek olacaktır.

3.Deva Holding ve SASA Polyester Hisse Örnekleri Üzerinden İnceleme

Bu kısımda yukarıda anlatılanlara paralel olarak 2 şirketin son 1 yıldaki getirileri incelenerek yıllık getiri istatistikleri tekrar gözden geçirilecektir. Bahsedilecek olan 2 şirket son bir senede yüksek getiri elde etmiş olan şirketlerdir fakat bunun tersi de olabilir. Yanlış bir yatırım tercihi neticesinde yüksek oranlarda zarar yazılma olasılığı da vardır. Dolayısıyla yapılacak olan, bir yatırım yapmak için yapılması gereken her şeyi tükettikten sonra yatırım yapmaktır. Yatırımcının bu konuda bir uzmanlığı yoksa eğer, yatırımcı lisans sahibi olan uzman yatırım kuruluşlarıyla çalışabilir veya birikimini borsa yatırım fonlarında değerlendirebilir. Bu kısımdaki amaç 2 şirketin de tek tek temel ve teknik analiz değerlerini incelemek yerine bu değerlerin iyi olduğuna vurgu yapıp son 1 yıllık getirilerini dile getirmek olacaktır.

 

3.1 Deva Holding

Şirketin son 4 yıl içerisindeki öz kaynakları, özsermaye karlılık oranları, kar marjları sürekli artış eğilimindedir. Öte taraftan Net Borç/Özsermaye oranını son 4 yıl içerisinde %41’lerden %28’lere kadar düşürmeyi başarmıştır.[3] Bunun yanında 515 milyon TL döviz fazla pozisyonu bulunmaktadır. Dolayısıyla kurs riskine karşı da dirençli bir finansal tablo sergilemektedir. Gerek finansallarındaki bu güçlü durum, gerek geçmiş döneme ilişkin verilerdeki istikrarlı iyileşme şirketin realitedeki gücünü arttırmakla beraber şirkete dair beklentileri de arttırmıştır. Sonuç olarak bu şirketin son 1 yıl içerisindeki getirisi %185 olarak gerçekleşmiştir.[4] Yukarıda şirket hakkındaki veriler özet niteliğinde toplam veriler arasındaki ilişkiler değerlendirilmemiş, herhangi bir analiz yapılmamıştır. Aynı zamanda geçmişte böyle olduğu gelecekte de böyle olacağı anlamına gelmemektedir. Yatırım yapmak için şirketin spesifik olarak derin bir analiz süzgecinden geçirilmesi gerekmektedir. Dolayısıyla yukarıdaki veriler kesinlikle bir yatırım tavsiyesi niteliğinde değildir. Şirket ve geçmiş dönemlere ilişkin söz konusu veriler makalenin anlatımını kuvvetlendirmek için verilmiştir. Bir yatırım analizi değildir.

 

3.2  SASA Polyester

Sasa da tıpkı DEVA gibi önemli ve başarılı şirketlerden biridir. Kar marjları, özsermaye artışları gibi temel göstergelerde özellikle son yıllarda muazzam bir başarı yakalamıştır. Şirketin faaliyet raporlarından birkaç sene içerisinde yeni yatırımlarının hayata geçirileceğinden temel göstergelerin daha da iyiye gideceği anlaşılıyor.[5] Şirket aynı zamanda birçok ülkeye ihracat yapan bir şirket olmakla beraber geleceğe dönük büyük hedefleri ve yatırımları olan bir şirket olma özelliği taşıyor.[6] Tüm bunların neticesinde SASA’nın son 1 yıldaki karı %150 son 5 yıldaki yatırımcıya olan karı ise %2520’dir.

Son olarak şirket incelememiz sonucunda 1 yıllık istatistik verilerini tekrar gözden geçirelim:

Grafik 1: Getiri Oranı İstatistikleri

Kaynak: Yazar Tarafından Oluşturulmuştur.

 

Tüm bunların yanında şunu da belirtmek gerekir ki borsada işlem görev bazı şirketler temettü dağıtmaktadırlar. Temettü kar payı olarak tanımlanabilir. Şirketler senelik ettikleri karın bir kısmını hissedarlarına temettü olarak dağıtırlar. Bu bağlamda hem Deva Holding hem de Sasa Polyester temettü dağıtan şirketler arasındadır. Senelik karlarının bir kısmını hissedarlarına pay ederler. Yukarıda bahsettiğimiz getiri istatistikleri, SASA’nın bu sene temettü dağıtmamış olması ve Deva Holding’in bu sene için sadece %0,69 temettü dağıtmış olması hasebiyle, şirketlerin temettü miktarları dahil edilmemiş verilerdir fakat borsada işlem gören ve kar potansiyeli yüksek olan birçok şirketin senelik temettü dağıtım oranları %15, yer yer %30’ları bulmaktadır. Örneğin bu sene HALKS %15,5 temettü dağıtırken geçen sene PSDTC’nin temettü dağıtımı %31,8 şeklinde gerçekleşmiştir. Bu seneki konjonktürden dolayı şirketlerin temettü miktarlarındaki düşüş de göz önünde bulundurulmalıdır. Sonuç itibariyle borsa yatırımları güçlü analizler neticesinde yapıldığında getiri potansiyeli çok yüksek bir gelir kapısı haline dönüşebilmektedir.[7]

 

Sonuç

Her şeyden önce yukarıda bahsedilen şirketler bir yatırım tavsiyesi niteliği taşımamaktadır. Şirketler çok daha kapsamlı bir şekilde temel veriler tek tek gözden geçirilerek incelenmelidir. Bu makalede verilen şirketler teze dayanak oluşturması açısından örnek niteliği taşımaktadır. Şirketler hakkında verilen bilgiler de bu doğrultuda verildi. Bir şirkete yatırım yapmadan önce bahsedilenlerin dışında kademeli alım veya hareketli ortalamalar gibi göz önünde bulundurulması gereken birçok yatırım stratejileri, indikatörler veya formasyonlar  bulunmaktadır. Yazı bu bakış açısıyla okunmalıdır.

Görüldüğü üzere doğru şirketlere doğru analizler neticesinde yatırım yapıldığı taktirde borsa kelimenin tam manasıyla darphanedir. Hisse senedi alımlarının bu kadar getiri potansiyeli olmasının 2 sebebi vardır. Birincisi yatırım yelpazesinin çok geniş olmasıdır. İkicisi ise borsanın tanımından kaynaklanmaktadır. Borsa bir şirkete ortak olmaktır. Dolayısıyla bu, söz konusu şirketin karlarına ve zararlarına da ortak olmak anlamına gelir. Başarılı bir şirkete yatırım yapıldığı taktirde ilgili şirketin yatırımcısına tatminkar getiriler sunacağı beklenebilir.

 

 


Kaynakça

Bigpara, Yatırım Araçlarının Getirileri, http://bigpara.hurriyet.com.tr/borsa/yatirim-araclarinin-getirileri/, E.T: 11.09.2020

Halkyatırım, Devam Holding Skor Kart, 2020/06, https://halkyatirim.com.tr/skorkart/DEVA?HisseKod=DEVA&Tarih=2019-11-20, E.T: 11.09.2020

Halkyatırım, Deva/ Deval Holding, 10.09.2020 https://www.halkyatirim.com.tr/pdf/SirketRaporlari/49276_DEVA_10092020_sirketrapor.pdf E.T: 11.09.2020

Palabıyık, Deniz Çiçek, Enflasyon Rakamları Açıklandı, 04.08.2020, https://www.aa.com.tr/tr/ekonomi/enflasyon-rakamlari-aciklandi-/1930686#:~:text=Ayl%C4%B1k%20bazda%20T%C3%9CFE%20y%C3%BCzde%200,g%C3%B6re%20y%C3%BCzde%208%2C33%20artt%C4%B1., E.T: 11.09.2020

SASA Yatırım Haberleri, Sasa yatırım için gün sayıyor, 13.07.2020 https://www.sasa.com.tr/haber/detay/sasa-dev-yatirimi-icin-gun-sayiyor E.T: 11.09.2020

SASA Hakkımızda, https://www.sasa.com.tr/kurumsal/hakkimizda, E.T: 11.09.2020

Temettü Hisseleri, 2020 En Yüksek Temettü Veren Hisseler https://temettuhisseleri.com/, E.T: 11.09.2020

Dipnotlar

[1] Bigpara, Yatırım Araçlarının Getirileri, http://bigpara.hurriyet.com.tr/borsa/yatirim-araclarinin-getirileri/, E.T: 11.09.2020

[2] Deniz Çiçek Palabıyık, Enflasyon Rakamları Açıklandı, 04.08.2020, https://www.aa.com.tr/tr/ekonomi/enflasyon-rakamlari-aciklandi-/1930686#:~:text=Ayl%C4%B1k%20bazda%20T%C3%9CFE%20y%C3%BCzde%200,g%C3%B6re%20y%C3%BCzde%208%2C33%20artt%C4%B1., E.T: 11.09.2020

[3] Halkyatırım, Devam Holding Skor Kart, 2020/06, https://halkyatirim.com.tr/skorkart/DEVA?HisseKod=DEVA&Tarih=2019-11-20, E.T: 11.09.2020

[4] Halkyatırım, Deva/ Deval Holding, 10.09.2020 https://www.halkyatirim.com.tr/pdf/SirketRaporlari/49276_DEVA_10092020_sirketrapor.pdf E.T: 11.09.2020

[5] SASA Yatırım Haberleri, Sasa yatırım için gün sayıyor, 13.07.2020 https://www.sasa.com.tr/haber/detay/sasa-dev-yatirimi-icin-gun-sayiyor E.T: 11.09.2020

[6] SASA Hakkımızda, https://www.sasa.com.tr/kurumsal/hakkimizda, E.T: 11.09.2020

[7] Temettü Hisseleri, 2020 En Yüksek Temettü Veren Hisseler https://temettuhisseleri.com/, E.T: 11.09.2020