Size daha iyi hizmet verebilmek adına sitemizde çerezler bulundurmaktayız. Gizlilik Politikamızı öğrenmek için tıklayınız. Ayrıca kişisel verilerin koruması kanunu kapsamında TESAD ile iletişime geçen her birey, iletişim verilerinin paylaşılmasını ve ilgili TESAD birimlerince kullanılmasını kabul beyan ve taahhüt eder.
belarus
Kaynak: Politico

Belarus’ta Lukaşenko’nun Yerini Kim Alabilir?

Özgür seçimler için verilen mücadeleyi kazanmak sadece başlangıç olacaktır.

Belarus’taki protestolar, Minsk’te potansiyel bir iktidar geçişi hakkında ateşli tartışmalara yol açtı. Ancak ülkenin onlarca yıllık hükümdarı Alexander Lukaşenko’nun yerini ve çoğunluğun desteğini hangi adayın alacağı sorusu hala cevaplanamıyor.

Onlarca yıllık otokratik yönetimin ardından, kamusal siyasi alanın çok az olması veya hiç olmamasıyla birlikte, Belarus henüz organize bir demokrasi yanlısı siyasi güce sahip değil. Bu, kimin potansiyel bir lider olarak ortaya çıkabileceğini tahmin etmeyi zorlaştırıyor.

Sonuçta, 9 Ağustos Başkanlık seçimleri öncesinde en popüler üç muhalefet figürü; Viktor Babariko, Valeri Çepkalo ve daha sonra eşi Svetlana tarafından temsil edilen Sergey Tikhanovski, bir yıl önce muhtemel adaylar olarak görülmüyordu.

Lukaşenko istifa eder veya özgür ve adil seçimleri kabul ederse, başka potansiyel adaylar için imkânlar oluşabilir.

Bununla birlikte, açık olan şey, herhangi bir yeni Belarus liderinin içine sığması muhtemel bir dizi siyasi kalıp olduğudur. İşte potansiyel profillerin bir dökümü.

Rus Hayranı

Rus yanlısı aday, Lukaşenko hükümetini, Kremlin’den muazzam mali ve siyasi destek görmesine rağmen Moskova’ya sırtını dönmeye çalışmakla suçlayacak. Hükümetin, seçmenlere 2005 yılında hükümetin Rusya ile ortak bir para birimi getirme sözü verdiğini, ancak Rusya piyasalarından ve mali yardımlardan yararlanmaya devam etmesine rağmen sözünü tutmadığını hatırlatacak.

Milliyetçileri “Naziler” olarak etiketleyerek Belarus yanlısı adayları hedef alacaklar ve nüfusun çoğunluğunun gün içinde Rusça konuştuğu göz önüne alındığında, Belarusça’nın artık bir devlet dili olarak kabul edilmemesi gerektiğini savunacak. Moskova ile daha derin bağları, daha acil iş birliğini savunacak ve kendilerini Kremlin’in güvenilir ortakları olarak gösterecek.

En olası adaylar: Belarus Liberal Demokrat Partisi’ni temsil eden vekil Oleg Gaidukevich. Lukaşenko’nun yeniden seçim kampanyasına katılmasına rağmen, Gaidukevich yetkililerin seçim sonrasında protestoculara ve muhalefet üyelerine şiddetli muamelesini eleştirdi. Ayrıca, asıl amacı Rusya ve Sovyet sonrası devletlerin askeri ittifakı olan Kolektif Güvenlik Antlaşması Örgütü ile bağları korumak olan Belarus Halk Yurtsever Hareketi’nin kurulduğunu da duyurdu.

Bir diğer olası aday ise Kremlin yanlısı medya kuruluşu Politring’i yöneten Civil Accord hareketinin Başkan Yardımcısı Elvira Mirsalimova. Mirsalimova, Belarus yetkililerini Rusya ile ilişkileri güçlendirmedikleri için eleştirdi, defalarca Belarusluların Rus olduğunu iddia etti ve Josef Stalin’i “önde gelen siyasi lider” olarak nitelendirdi.

Diğer adaylar: Viktor Babariko da Rusya yanlısı görüşlere sahip, başkanlık seçimlerinde aday olmayı amaçlayan ancak 300,000’den fazla imza toplamasına rağmen girmesi yasaklanan bir banka müdürü. Moskova üzerinden Avrupa’ya kaçan ve hedefi başkanlık olan Valeri Çepkalo da bir seçenek. Rusya Başkanına Lukaşenko’yu desteklemeyi bırakmasını istediğini içeren açık bir mektup yazdı (ve ayrıca Batılı liderleri de protestoları desteklemeye çağırdı).

Adayları kim destekleyecek? Bu adaya destek, büyük olasılıkla Rusya ile ne kadar yakın bir ilişki istediklerini söylediklerine bağlı olacaktır.

Bağımsız anketör Belarusian Analytical Workroom’a göre, Belarus’taki Rusya yanlısı tutumlar 20 yılın en düşük seviyesine geriledi: Aralık 2019 anketlerine göre, yüzde 50’den azı Rusya ile daha fazla entegrasyonu ve yalnızca yüzde 3,7’si, Belarus’un Rusya Federasyonu’nun bir parçası olma fikrini destekliyor.

Yine de Rusya ile sert bir sınır isteyenlerin sayısı da yüzde 6,8 ile göz ardı edilebilir. Genel olarak, halkın yaklaşık yüzde 42’si Beyaz Rusya’nın Rusya ile birliğini korumasının Avrupa Birliği’ne katılmaktan daha iyi olduğunu düşünüyor ve yüzde 76’sı da iki ülkenin dostane ilişkileri sürdürmesi gerektiğine inanıyor.

Avrupa Hayranı

Lukaşenko’nun yerine geçecek herhangi bir hareketin, Belarusluların Avrupalı kimliğine hitap etmesine ve ülkenin AB’ye yakınlığını canlandırmaya çalışan en az bir Avrupa yanlısı lideri içermesi muhtemeldir.

Belarus, üç AB ülkesiyle sınırını paylaşıyor ve AB ile altı Doğu Avrupa ülkesini içeren ortak bir girişim olan Eastern Partnership’in bir üyesi. Bu da Avrupa yanlısı bir adayın Minsk’e Rusya’ya olan bağımlılığından kurtulma şansı vereceğini iddia etmesini sağlayacak ve AB ile daha yakın entegrasyon arayışına girmesine neden olacaktır.

Aday, Ukrayna veya Gürcistan gibi benzer faydalar arayacağına söz verecektir. Örneğin bir ortaklık anlaşması, ticari faydalar veya vatandaşlar için vizesiz bir rejim gibi. AB de Doğu Avrupa’dan potansiyel yeni üyeler için katılım müzakereleri başlatmaya istekli olmadığından, Avrupa yanlısı aday, AB ile bağları güçlendirmenin Rusya’yı tamamen uzaklaştırmak anlamına gelmediğini iddia edebilir.

En olası adaylar: Avrupa yanlısı muhtemelen geleneksel muhalefetin bir parçası olacak ve Avrupa Parlamentosu’nun en güçlü grupları ve muhalefetleri dahil olmak üzere Avrupa kurumlarıyla bağları olacak. Birkaç politikacı buna aday olabilir: sürgündeki eski Dışişleri Bakan Yardımcısı ve Avrupa Belarus girişiminin lideri olan eski başkan adayı Andréi Sannikov; bir başka eski Başkan adayı ve Özgürlük Hareketi’nin lideri Alexander Milinkeviç ve Birleşmiş Sivil Parti eski Başkanı Anatol Lyabedzka. Bir diğer olası rakip ise, protestoları organize etmedeki rolü nedeniyle 10 gün hapis cezasına çarptırılan ve Brüksel ve diğer Avrupa başkentlerinde iyi bağlantıları olan yeni neslin siyasi figürü Volha Kavalkova.

Diğer adaylar: Eski Kültür Bakanı ve Polonya ve Fransa eski büyükelçisi Pavel Latuşko. Latuşko, Ağustos seçimlerinden sonra açıkça Lukaşenko’ya karşı çıktı ve protestolarda öne çıkan isimlerden biri haline gelerek muhalefetin Koordinasyon Konseyi’nin üyesi oldu.

Adayları kim destekleyecek? BAW araştırmasına göre Belarusluların yaklaşık yüzde 32’si, Beyaz Rusya’nın Rusya ile birliğini sürdürmek yerine AB ile ortaklık kurması halinde hayatlarının iyileşeceğine inanıyor. AB Komşuları Doğu Projesi tarafından geçen yıl yaptırılan bir ankette, bu tabanın önemli ölçüde büyüme potansiyeli var: Belarusluların yaklaşık yüzde 89’u AB hakkında olumlu ya da tarafsız bir imaja sahip ve yüzde 51’i AB’ye güveniyor.

Avrupa yanlısı aday, AB ile daha fazla işbirliği ararken Rusya ile dostane veya tarafsız ilişkileri koruyabilirse, Rus hayranlarından bile destek alabilir. Özellikle de AB, Belarus’un şimdilik Rusya ile AB arasında seçim yapmak zorunda olmadığı pozisyonunu aktif olarak desteklerse.

Milliyetçi

Diğer koşullar altında, bu adaya “vatansever” denirdi. Ancak eğitimde, iş dünyasında ve hükümette onlarca yıl süren Rusça’nın hakimiyetinden sonra, Belarus kimliğini ve dilini savunan herkes muhtemelen aşırılık yanlısı (veya Kremlin yanlısı bazı figürlerin dilinde ‘Nazi’) olarak tanımlanacak.

Bu aday, önceki hükümet tarafından dışlandığını ve ayrımcılığa uğradığını hisseden Belarusça konuşanları temsil etmeye çalışacak. Değerleri muhafazakarlıktan neoliberalizme kadar değişiklik gösterebilir, ancak ana odak noktaları Belarusça’nın statüsünü geri kazanmak ve 1995 referandumunda ikinci devlet dili haline gelen Rusça’nın resmi olarak tanınmasını ortadan kaldırmak olacaktır.

En olası adaylar: Eğer yasalar, 10 yıldan fazla bir süredir ülke dışında yaşayanların başkanlığa aday olmasına izin verecek şekilde değiştirilirse, sürgündeki politikacı Zianon Pazniak önde gelen bir rakip olabilir. Rusya’ya şiddetle karşı çıkan Pazniak, mevcut muhalefet hareketlerinin ve figürlerinin çoğunda Kremlin’in eli olduğunu düşünüyor.

Diğer bir potansiyel aday, 1990’ların ortalarından beri Belarus yanlısı hareketlerde aktif rol oynayan ve 2010 başkanlık seçimlerinde yarışan karizmatik ve tanınmış bir Hıristiyan demokrat olan Pavel Seviarynets. Ağustos’ta seçim gününden önce tutuklanan zanlı, isyan suçlarından 15 yıla kadar hapis cezasıyla karşı karşıya ve onaylanmamış halka açık toplantılara katılmaktan 75 günden fazla hapis yatmış durumda.

Diğer adaylar: Belarus Dili Derneği’nin eski milletvekili ve başkan yardımcısı Alena Anisim, bu konunun savunucusu ve Lukaşenko’nun konudaki pozisyonuna açıkça meydan okumuş biri.

Adayları kim destekleyecek? Bu adaylara destek, muhtemelen ülke çapında Belarusça konuşan eğitimli bir azınlıktan gelecektir. Aktivistler, çocukları için Belarusça eğitim için baskı yapmakta ve Belarusça’nın resmi kullanımını genişletmekte başarı göstermiş kimseler.

(Devlet tarafından işletilen ONT TV’ye göre, Belarusluların yaklaşık yüzde 60’ı Belarusça’yı ana dili olarak görüyor. Resmi anketler bu rakamı yüzde 47’ye yaklaştırırken, aynı sayı hem Rusça hem de Belarusça’yı anadilleri olarak görüyor.)

Milliyetçi aday, azınlık hakları konusunda fazla muhafazakâr olursa, örneğin eşcinsellerin demokratik yanlısı hareketlerden dışlanması gerektiğini savunur ve Seviarynets’in yaptığı gibi eşcinselliği bir hastalık olarak adlandırırsa, potansiyel destekçilerinden bazıları bunun yerine Avrupa yanlısı adayı seçebilir. Ya da belki de daha muhtemel olan, tüm adaylar üzerinde Belarus dilinin yeniden canlanmasını desteklemeye kararlı olmaları için baskıyı artırabilir.

‘Demokratik’ Lukaşenko

Lukaşenko’nun ne kadar süredir iktidarda olduğu göz önüne alındığında, Lukaşenko rejiminin emekli aylıkları ve sosyal güvenlik planları, ekonomide baskıcı tutumu ve Rusça’nın resmi statüsüne verdiği destek gibi daha popüler sütunlarından bazılarını sürdürmeye çalışacak en az bir adayın ortaya çıkması şaşırtıcı olmayacak.

Diğer alanlarda daha rahat bir tutuş vaat edecekler. Örneğin, daha fazla ifade özgürlüğü ve siyasi katılıma izin verecekler. Aynı zamanda çok kademeli bir ekonomik reformun savunucuları olacaklar ancak Lukaşenko’nun AB ve Rusya arasında dış politika söz konusu olduğunda aralarında gidip gelme stratejisini sürdüreceklerdir.

En olası adaylar: Eski Başbakan Sergey Rumas veya mevcut Dışişleri Bakanı Vladimir Makey gibi mevcut veya yeni hükümet yetkilileri. Her ikisi de daha önce olası adaylar olarak gösterilmişti, ancak şaşırtıcı olmayan bir şekilde, siyasi hırsları hakkındaki tüm söylentileri reddettiler.

Diğer adaylar: Bu beklenmedik bir senaryo ancak Lukaşenko görevde kalmak için daha ılımlı bir yönetici olma baskısına boyun eğebilir.

Adayları kim destekleyecek? Pek çok Belaruslu, ekonomik beklentileri konusunda endişeli ve ülke ekonomisini yolda tutma ve insanların geçim kaynaklarını koruma sözü verirlerse, bir kuruluş figürü için oy vermeye yönlendirilebilir.

Washington Post tarafından yapılan bir ankete göre, “ankete katılanların yüzde 60’ından fazlasının en önemli endişesi, artan fiyatlar ve enflasyon, ardından düşük ücretler ve işsizlik” olmuştur. Bir aday, hükümetin eski endüstrilerde toplu halde işçileri kovmaya başlamayacağını, maaşları ve emekli maaşlarını makul bir seviyede tutacağını garanti edebilirse, hem de daha ilerici bir politikacı gibi görünür ve konuşursa, halkın rızasını kazanma şansı çok yüksektir.

Yazar: Maryia Sadovskaya-Komlach

Maryia Sadovskaya-Komlach, Belaruslu gazeteci ve Free Press Unlimited’ın Program Koordinatörüdür.

Kaynak: Politico