Size daha iyi hizmet verebilmek adına sitemizde çerezler bulundurmaktayız. Gizlilik Politikamızı öğrenmek için tıklayınız. Ayrıca kişisel verilerin koruması kanunu kapsamında TESAD ile iletişime geçen her birey, iletişim verilerinin paylaşılmasını ve ilgili TESAD birimlerince kullanılmasını kabul beyan ve taahhüt eder.

Balkan Tarihi Hakkında Okunması Gereken 6 Kitap

Sosyal hayat, mübadele, salgın hastalıklar, savaşlar… Rumeli topraklarını ‘kadim’ yapan ne varsa bu olaylarda saklı aslında. Bu yazımda siz değerli okuyucuları Balkan coğrafyasına götürüyorum. İnsanlık tarihinin başladığı noktadan, günümüze kadar olan panoramik bir görüntü ile karşı karşıya kalacağız. Avrupa Hun İmparatoru olan Attila’dan başlayan bu serüven, Osmanlı İmparatorluğu ile sürecek ve ardından; Yugoslavya’nın kurulması, bölünmesi, dağılması ile süreç noktalanacak.

İşte bu yazım ile sizlere Balkan coğrafyasını tanımak için birbirinden eşsiz ve birbirinden değerli eserler önereceğim. Bazılarında nice savaşlara, bazılarında nice olaylara, bazılarında nice acılara tanık olacağız. Şimdiden herkese keyifli okumalar diliyorum.

1. Ercan Çokbankir – Balkan Türklerinin Kökleri (Arnavutlar, Boşnaklar, Pomaklar)

Balkan coğrafyasını tanımak, bilincine varmak için öncelikle hangi kavmin nereden ve nasıl geldiğini bilmek gerekir. Avarlar, İskitler, Hunlar, Bulgarlar, Traklar, Peçenekler, Makedonlar, Yunanlılar, Kumanlar ve Bizans’ı tanımak içinde bu kitap en uygun eserdir. Bu saydığım milletlerin ya da toplumların yaptığı savaşlardan ziyade, yaşadığı sosyal hayatlar, coğrafyanın yapısını değiştirmiştir. Tarihler M.S 1361’i gösterdiğinde ise Osmanlılar Sazlıdere Savaşı ile Rumeli’ye giriş yapmıştır. Daha sonra Fatih Sultan Mehmed’in iskân politikalarıyla Osmanlı, Balkanlarda 400 yıl hüküm sürecektir.

Rumeli coğrafyasında güçlerin el değiştirmesini sağlayan diğer unsur ise Balkan Savaşları olacaktır. Antropoloji’den destek alınarak yazılan bu güzide eser birçok sorunun cevabını vermektedir.

2. İrfan Kaya Ülger – Yugoslavya Neden Parçalandı?

İrfan Kaya Ülger - Yugoslavya Neden Parçalandı?
D&R’dan Alınmıştır.

Balkan Tarihi serisinde muhtevası en yoğun olan eserlerden birindeyiz. Öncelikle ‘Yugoslav’ ve ‘Slav’ ırkının tanımı ile yola çıkılmıştır. Daha sonra sırasıyla: Balkanlar’da Osmanlı, Birinci Cihan Harbi’nde Yugoslavya Krallığı, İkinci Cihan Harbi, Yugoslavya’da Tito Dönemi, Dağılma Dönemi ve Parçalanma şeklinde sıralanmıştır. Balkanlar’da yeni bir devlet kurulması gerektiğini dile getiren Nikola Pasiç, Sırp-Hırvat-Sloven Krallığı’nın kurulmasında öncü olmuştur. Krallığın işlevi ise 1941’de gerçekleşen Alman işgaline kadar sürmüştür. Almanya ve İtalya arasında kalan Yugoslavya yönetimi ise denge politikası uygulayarak işgalden kaçınabileceğini düşünmektedir. Hem Rusya’nın Balkanlar’da uydusu olmamak, hem de Alman Nazi işgalcilerine karşı gelmek istemekteydiler. Bu anlayışın getirdiği sonuçla, Çetniklerin ve Partizanların sayesinde, yerel direniş gerçekleştirdiler. 29 Kasım 1945’te Krallık ilga edilip, yerine Yugoslav Federal Halk Cumhuriyeti kuruldu. Sosyalist piyasa ekonomisi, federalizm, bağlantısız dış politika Mareşal Tito dönemine damga vuran etmenler oldu. Savaş sonrası reformlar yapılsa da, Tito öldükten sonra milliyetçilik akımları ortaya çıkmış, bu da Yugoslavya’nın dağılmasına yetmişti.

 

3. Kemal Karpat- Balkanlar’da Osmanlı Mirası ve Milliyetçilik

Kemal Karpat - Balkanlar'da Osmanlı Mirası ve Milliyetçilik
Timaş Yayınlarından Alınmıştır.

Balkan Tarihi serisinde bir diğer kıymetli eser Kemal Karpat’dan geliyor. Din, her ne kadar toplumda kutsi bir yerde muhafaza edilse de, milliyetçilik bakımından çok önemli bir rol üstlenmektedir. Tanzimat Fermanı ile tanınan haklar ve sunulan yaşam bu olguların birbirine ne kadar bağlı olduğunu bizlere göstermektedir. Bununla beraber Osmanlı İmparatorluğu’nun Balkan coğrafyasına hakim olması, devşirme sistemine geçilmesi ve en önemlisi iskân politikası hem Anadolu coğrafyasını hem de Balkan coğrafyasını demografik olarak değiştirmiştir. 17. ve 18. yüzyıla gelindiğinde ise Rusya’nın panslavizm politikası ve Fransız İhtilali yaşanan milliyetçilik akımlarını ziyadesiyle körüklemektedir.

İşte bu eserde, kaleme aldığım birçok unsur harmanlanarak bizlere fevkalade bir dille aktarılmıştır. Balkan Tarihi vesilesi ile, yakın zamanda aramızdan ayrılan hocamızı saygı, sevgi ve rahmetle anıyorum.

 

 

4. Zafer Gölen/ Abidin Temizer – Balkan Tarihi

Zafer Gölen ve Abidin Temizer Balkan Tarihi

Listemizde sona doğru yaklaşırken sıradaki eser Balkan Tarihi serisi oluyor. Balkanlar’da şehir, sosyal yapı, sosyal hayat, savaşların harmanlandığı bir sempozyum ürünü olan eser birbirinden kıymetli akademisyenlerin araştırmalarını barındırıyor. Ayrıca yabancı dilde akademik seviyede okuma yapmak isteyen okuyucular için bulunmaz bir fırsat. Giriş bölümleri, Türkçe tercümesi ile beraber sunulmaktadır. Yapılan araştırmaların hemen hepsi muntazam bir şekilde kaynakçaları ile beraber verilmiştir. Bu iki esere baktığımızda Balkanlar’da mimari yapıdan tutun da, azınlık hakları, aile yapısına kadar en ince şekilde değinilmiştir. Bu kitapları okuyacak olanların, Balkan Tarihi ile alakalı hemen hemen her şeye hakim olabileceğini içtenlikle söyleyebilirim.

 

 

 

 

5. Cengiz Mutlu- Mütareke Döneminde Rum Nüfus Hareketleri (1918-1922)

Cengiz Mutlu - Mütareke Döneminde Rum Nüfus Hareketleri (1918-1922)
Bkmkitap’dan Alınmıştır.

Balkan Tarihi konusunda mutlak suretle bilinmesi gereken bir diğer bir husus ise göç hareketleridir. Mütareke döneminde yapılan mübadeleler hem günümüz Anadolu coğrafyasını hem de Balkan coğrafyasını demografik olarak değiştiren en önemli olaydır. Gelişen milliyetçilik hareketleri ve isyanlar nüfus hareketlerini alevlendirirken, bir yandan da Osmanlı’nın peyderpey duraklamasına, gerilemesine ve yıkılmasına sebep olmuştur. Bu olayların başlangıcı ise Sırp Ayaklanması ve Yunan İsyanı’dır. Bu isyanlar sonucunda birçok yurttaşımız acımasızca katledilmiş ve göçe zorlanmıştır. Balkan Savaşları, Birinci Cihan Harbi, Kurtuluş Savaşı gibi büyük savaşlarda dönem dönem göç hareketlerine sebep olmuştur. İşte bu eser de, en başta Balkan Harbini ele alarak göç konusunu işlemiştir.

 

 

 

 

 

6. Necati Cumalı- Makedonya 1900

Necati Cumalı - Makedonya 1900 / Balkan
D&R’dan Alınmıştır.

Önceki yazımda da belirttiğim gibi dönemin edebiyatını bilmek, hakim olmak çok önemlidir. Florina Yunanistan’ın Selanik şehrine bağlı ufak bir kasabadır. Necati Cumalı, babasından ve annesinden duyduğu hikayeleri akıcı ve sade bir üslupla bizlere anlatmıştır. İçinde on bir adet hikaye bulunmaktadır. Dönemin özellikleri, yaşam koşulları ile aktarılmış muazzam bir eserdir. Mustafa Cumalı ve Fitnat Cumalı anlatmış, Necati Cumalı ise kaleme almış. Bizlere de bu güzel yapıtı okumak düşer.

 

 

 

 

 

 

 


Kaynakça

Çokbankir, Ercan, Balkan Türkleri Kökenleri, Etki Yayınları, Basmane, İzmir, 2008.

Ülger, İrfan, Kaya, Yugoslavya Neden Parçalandı?, Umuttepe Yayınları, Başakşehir, İstanbul, 2016.

Karpat,H, Kemal, Balkanlarda Osmanlı Mirası ve Milliyetçilik, Timaş Yayınları, İstanbul, 2012.

Gölen, Zafer, Temizer, Abidin Balkan Tarihi 1-2 Osmanlı Mirası ve Türk Kültürü Araştırma Derneği Yayınları 1 2016.

Mutlu, Cengiz, Mütareke Döneminde Rum Nüfus Hareketleri (1918-1922) Atatürk Araştırma Merkezi, Ankara, 2014.

Cumalı, Necati, Makedonya 1900 Cumhuriyet Kitapları, İstanbul, 2016.

McCarthy, Justin, Ölüm ve Sürgün (1821- 1922); Çeviren, Sarıkaya, Fatma, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara, 2012.