güvenlik

Avustralya Orman Yangınlarının Sektörel Güvenlik Anlayışı Çerçevesinde Analizi

Giriş

Bu dönemde atom bombası ortaya çıkmış ve nükleer silahlar geliştirilmiştir. Güvenlik sorunları geleneksel kavramlarla tartışılamaz hale gelmiştir çünkü artık savaşın anlamı değişmiştir. Bu süreçte akademik çalışmalar da değişim göstermiştir. Geçmişten önemli bir kopuş noktası, bu tarihlerde anahtar kavram olarak savunmanın veya savaşın değil, güvenliğin kullanılmaya başlanmasıdır.[1]

Güvenliğin anahtar kavram olmasının yanında güvenlik anlayışı da birçok kavram gibi zaman içinde değişim geçirmiştir. Güvenlik anlayışının en önemli değişimlerinden biri askeri alandan çıkıp farklı alanlarda da tartışmalara konu olabileceği savıdır. Özellikle Soğuk Savaş döneminde güvenlik anlayışı gerek nükleer silahlanma problemleri gerekse iki kutuplu dünya düzeni dolayısıyla askeri alanla sınırlı kalmış ve “caydırıcılık, karşılıklı kesin mahvolma” gibi kavramlar ön plana çıkmıştır. Kopenhag Okulu çerçevesinde güvenlik anlayışında değişimler oluşmuştur. Okulun temelleri 1985’te atılmıştır. “Bu tarihten itibaren, özellikle Okulun belkemiği Barry Buzan ve Ole Wæver Kopenhag Okulunun özünü oluşturan üç ana yaklaşımı –güvenlikleştirme, sektörel analiz ve bölgesel güvenlik kompleksleri- ortaklaşa çalışmalarında geliştirmişlerdir.”[2] Kopenhag Okulunun analiz birimi;  devlet, toplum ve bireydir. En önemli unsuru ise kimlik ve özneler arası etkileşimdir. “Kopenhag Okulu bir güvenlik tanımı ortaya koymaktan ziyade güvenliğin içeriği ve içeriğin oluşum süreciyle ilgilenmektedir. İçeriğe ilişkin olarak, Barry Buzan “Halklar, Devletler ve Korku” başlıklı çalışmasında güvenliğin “çok dar anlamda tanımlandığı” eleştirisinde bulunmuş ve güvenliği daha geniş bir çerçevede değerlendirmiştir.”[3]

Kısacası zaman pek çok şeyi değiştirmiştir ve ne savaş ne de güvenlik aynı şeyleri ifade etmemektedir. “İdeolojik savaşlar yerini dinî, etnik ve kabile aidiyetine ilişkin savaşlara bırakmıştır; nükleer tehlike misliyle katlanmış, eşitsizlik ve ekonomik istikrarsızlık artmış; çevreye zarar, gıda yetersizliği ve halk sağlığına tehlike oluşturan unsurlar gitgide müşterekleşmiştir ve bireyleri bir şeyler inşa etmeleri için güçlendiren araçlar aynı zamanda yok etme gücü de sağlamıştır.”[4]

Bu çalışmada Kopenhag Okulu ile geliştirilen sektörel analiz bağlamında iklim değişikliğinin etkisiyle büyüyen ve çok büyük kayıplara sebep olan Avustralya’daki yangınlar analiz edilecektir. Klasik olarak çevresel tehditler bağlamında ele alınan durum bu çalışmanın içinde farklı sektörler üzerinden de değerlendirilecektir.

 

Anahtar Kelimeler: güvenlik, sektörel analiz, iklim değişikliği, Avustralya, orman yangını, yangın

 

1. Avustralya’ daki Orman Yangını

“Uluslararası güvenlik, çoğunlukla insan kolektiflerinin tehditler ve güvenlik açıkları açısından birbirleriyle olan ilişkileriyle ilgilidir, ancak bazen bu kolektivitelerin doğal ortamdan gelen tehditlerle ilgili yollarını ele almaktadır.”[5]İklim değişikliği sorunu ortaya yeni çıkmış değildir. Ancak 90’lı yıllara kadar silahlanma tehdidi dolayısıyla geri plana atılmıştır. Bu süreçte gereken özenin gösterilmemesi ve tedbir alınmaması sebebiyle iklim değişikliği gittikçe büyüyen bir krize dönüşmüştür. Etkisi daha çok artmış, verdiği zararlar büyümüş, küresel güvenliği tehdit edecek ciddi bir konuma gelmiştir.

Her yıl Avustralya yazında sıcak ve kuru havanın alev almasını ve yayılmasını kolaylaştıran bir yangın mevsimi vardır. Ormanlar kuraklıktan oldukça etkilenmektedirler. Bu ormanlarda her yıl çıkan yangınlara ise yıldırım düşmesi gibi doğal nedenler gerekçe olarak gösterilmektedir. İnsanların sebep olduğu yangınlar da mevcuttur ancak her yıl görünen ve doğal nedenlerle ortaya çıkan yangınlar çevresel tehditler sektöründe önemli bir yere sahiptir.“Güney Yarımküre yazında zirveye çıkan yıllık Avustralya yangın mevsimi, alışılmadık derecede sıcak ve kuru bir kıştan sonra erken başladı.”[6]Avustralya’daki yangın mevsimi her zaman tehlikelidir ancak bu yıl yaşanan yangın çok büyük olmakla beraber en tehlikeli felaketlerden olmuştur. En kurak senenin yaşanması ve hava koşulları sebebiyle yangın sürekli şiddetlenmiş; söndürülmesi ise güçleşmiştir. Ülkedeki hava sıcaklığı da en yüksek sıcaklık  rekorunu kırmıştır. Rüzgârın güçlü oluşu sebebiyle de yangın ve dumanlar büyük bir hızla çok geniş alanı  ele geçirmiştir. Birçok uzman iklim değişikliğinin yangın ve sel gibi doğal felaketlerin etkisini ve kapsamını çok daha büyüttüğünü söylemektedir.

2. Analiz

Genel olarak bu tarz afetler çevresel tehditler sektöründe ele alınmaktadır ancak bu açıklama çerçevesi kapsamlı bir analiz yapmak için yetersiz kalmaktadır. Çünkü yaşanan doğal felaketlerin büyük çoğunluğu neredeyse her sektör açısından tehdit oluşturacak durumdadır.

  • Çevresel Sektör

Bu konu ele alındığında kategoriler arasında ilk olarak karşımıza çevresel tehditler çıkmaktadır. Avustralya orman yangınlarında yüz binlerce canlı yaşamını yitirmiş, pek çoğunun nesli tükenme tehlikesine girmiştir. Yaşanan bu yangın ekolojik dengeyi çok ciddi bir biçimde etkilemiştir. Yangının sebep olduğu canlı kayıplarına ek olarak ortaya çıkan duman, yaşayan tüm canlılar için tehdit durumundadır. Aylardır süren yangın ülkede milyonlarca hektar araziyi küle çevirmiştir. Ayrıca duman Yeni Zelanda’da da pus oluşturmuştur. “Sydney Üniversitesi’nden Profesör Chris Dickman tarafından yapılan bir analize göre, orman yangınlarının sonucu olarak Yeni Güney Galler’de 480 milyon hayvan öldü. Dickman’in araştırmasına göre, hayvanların birçoğunun orman yangını tarafından öldürülmesi muhtemeldir, ancak bazıları daha sonra yiyeceklerinin ve barınaklarının tahrip olması nedeniyle ölecektir.”[7]Yangının bitmesiyle beraber sorunlar ya da tehditler de tükenmeyecektir. Tahrip olan vahşi yaşam alanı ölmeyen canlılar için de başka bir ölüm sebebi olacaktır. Yokolan alanda yetişen pek çok bitki türü yetiştirilemez hale gelecektir. Birçok uzman ise ülke için de dünya içinde ciddi bir tehdit olduğu açıklamalarını sürdürmektedir. Uzmanlar, iklim değişikliğinin tarihsel olarak yoğun yangın mevsimine katkıda bulunduğunu söylemektedirler.İklim değişikliği ateşi güçlendirmektedir ve kuraklığın etkisi, yağışın düşüşüyle yangının kontrolü zorlaşmaktadır.“Bir araştırmacı, toplam 1 milyar memeli, kuş ve sürüngenin bu yangın mevsiminde öleceğini söylüyor. 20,000 büyük ve küçükbaş hayvan telef oldu bile. Kanguru Adası’ndaki 50,000 koalanın yarısının yangınlarda öldüğü tahmin ediliyor.”[8]

Yangın ülkedeki bireyler için de büyük tehditler oluşturmaktadır. Yangın sebebiyle yakınlarını, evlerini kaybeden insanlar mevcuttur. Yaşananlar sonucu bireyler üzerinde ciddi travmalar ve uzun süreli psikolojik bozukluklar görülmesi olasıdır. Yangınla beraber ülke vatandaşları büyük korku ve acı yaşamanın yanında can güvenlikleri açısından da doğal bir tehdit ile karşı karşıyadır. Psikolojik etkilere ek olarak fiziksel birçok hasar ve hastalık oluşmaktadır. Bunlar geçici ve kalıcı olabilmektedir ancak iki türlüsü de toplumu sağlık ve can güvenliği açısından tehdit etmektedir. Yani çevrede yaşanan bu büyük çaplı doğal afet tüm canlıları maddi ve manevi açıdan etkilemekte ve tehdit unsuru olmaktadır.

  • Ekonomik Sektör

“Avustralya Sigorta Konseyi’nden yapılan açıklamaya göre, yangından zarar görenler tarafından yaklaşık 9 bin başvuru yapıldığı belirtildi.”[9]Yangınlar nedeniyle yaklaşık 435 milyon Euro maddi zarar oluştuğu söylenmektedir. Hükümet ise bu hasarların telafisi için ödenek sözü vermiştir. “Başbakan Scott Morrison, ülkenin farklı noktalarında etkili olan ve aylardır kontrol altına alınamayan yangınlardan etkilenen bölgelere ve yangın zedelere destek için daha önce sözü verilen on milyonlarca dolara ilaveten 2 milyar Avustralya doları (1,4 milyar dolar) ayırma taahhüdünde bulundu. Yangınların gelecek aylarda da devam edeceğini belirten Morrison, bu sebeple yangından etkilenen bölgelerde iyileştirme çalışmaları için ayrılan fona ilk etapta ilave 2 milyar Avustralya doları aktarılacağını söyledi.”[10]Yangın nedeniyle yok olan yerleşim yeri gibi maddi hasarlar haricinde aylar süren yangını söndürmek için de çok fazla ekip ve araç çalışmış, yardım paketleri gönderilmiştir ve bunlar da büyük maliyet gerektirmektedir. Gerek afet sürecindeki müdahaleler gerekse afet sonrası yapılacak telafiler için gereken maliyet oldukça yüksek olup süre uzadıkça da artmaktadır. Bu durum ülkenin ekonomik dengesini ciddi oranda etkileyecek bir tehdittir. “Uzmanlar yangınların ekonomiye etkisinin 20 milyar doları bulacağını tahmin ediyor.”[11]

  • Siyasi Sektör

Avustralya’daki bu yangınlar siyasi açıdan da görmezden gelinemeyecek bir tehdit unsuru olmuştur. Yangınların devam ettiği esnada Avustralya başbakanı tatile gitmiştir. Yangının kötüleşmesi ve hasarların artmasıyla beraber ülkenin başbakana olan tepkileri ciddi oranda artmıştır.“ABD’nin Hawaii eyaletine tatile gitmesi üzerine eleştirilerin odağı haline gelen Morrison, tatilini yarıda keseceğini ifade ederek “Yangınlardan etkilenen Avustralyalılardan herhangi birinde kırgınlık yarattıysam gerçekten çok üzgünüm. Yangınlarla ilgili tüm gelişmeleri takip ediyorum.” ifadesini kullandı.”[12]

Morrisson, bazı protestolar üzerine yangın sürecini daha iyi yönetebileceğini ancak kriz yönetiminde hatası olduğu itiraflarında bulunmuştur. Halk, Morrisson’un ihmalleri bulunduğu konusunda iddialarda bulunmuş ve protestolar gerçekleştirmiştir. “Yangınlardan en fazla etkilenen New South Wales ve Victoria eyaletlerinde protesto edilen Morrison, tartışılan iklim değişikliğiyle mücadele politikasını gözden geçirebileceğinin de sinyalini verdi.”[13]

“Avustralya’da 10 haftadır süren yangınlar nedeniyle eleştirilerin hedefinde olan Başbakan Scott Morrison ABC televizyon kanalına özeleştiri niteliğinde açıklamalar yaptı. İklim değişikliğinin yaz mevsiminin daha uzun, daha sıcak ve daha kurak geçmesine neden olduğunu gördüğünü söyleyen Morrison hükümetinin iklim politikalarını değiştireceğinin sinyalini verdi.

Muhafazakâr siyasetçi “Sera gazı emisyonlarını azaltacağız, elimizden gelenin en iyisini yapacağız ve daha iyi olmaya çalışacağız” diye konuştu. Morrison “Bunu Avustralya’nın geniş ulusal ekonomik çıkarlarıyla sosyal çıkarı gözeten dengeli bir siyaset ile yapmak istiyorum.” dedi.”[14]Süreç boyunca siyasi iktidar  eleştirilere maruz kalmıştır ve hasarların artması, felaketin durdurulamaması gibi durumlar siyasi tehdidin farklı bir boyutu olarak karşımıza çıkmaktadır.

Siyasi açıdan yaşanan bu sorunlara ek olarak ortaya atılan bir komplo teorisi de siyasilere yönelik bir tehdidin habercisi konumundadır. New South Wales Eyaleti’nde yapılması planlanan hızlı tren hatlarının geçeceği yerlerin yanan bölgelerle örtüştüğünün iddia edilmesi, yangınların en çok zarar verdiği bu eyalette bilerek geç müdahale edildiği, bazı alanların ve çiftliklerin yanmasına göz yumulduğu iddia ediliyor. Bir diğer iddia ise yanan yerlerdeki yer altı zenginliklerine ulaşmak için madenlerin açılmak istenmesi. Bu iddialar hakkında henüz resmi bir açıklama gelmedi.[15]İddiaların varlığı dahi siyasi iktidar için ciddi bir tehdit unsudur. Yaşanan afet sonucu ortaya çıkan tüm hasarlar ve ortaya atılan bu komplo teorileri halk ve hükümet arasında ciddi güvensizlik ve farklı sorunlara sebep olmaktadır.

Sonuç

Güvenlik kavramı uluslararası ilişkilerin temelinde birey ve devlet açısından olmak üzere birçok konuda en temel kavramlardan biri olmuştur. Zaman içerisinde askeri güç ile güvenliği tanımlamak yetersiz kalmış; savaşsız yollarla da güvenliğin sağlanacağı ve sadece askeri olarak tanımlanamayacağı ortaya sürülmüştür. Güvenlik kavramı sektörlere ayrılarak genişletilmiştir. Bunun sonucu olarak başta iklim değişikliği olmak üzere birçok farklı tehdidin önemi vurgulanmıştır. Fakat bu çalışmada görüleceği üzere güvenliğin güncel sorunlarda tartışmalara dahil olması çözümleri beraberinde getirmemektedir.

Sonuç olarak Avustralya yaz sezonuna girmiştir ve her yıl Ocak ve Şubat ayları sıcaklığın zirveye ulaştığı aylar olduğu için henüz tehlike sona ermemiştir. Yangınların her yıl tekrarladığı düşünüldüğünde bu sorunun tamamen ortadan kalkmasınolası değildir. Son yıllarda iklimsel krizlerin durumu dikkate alınırsa bu yangınların daha kötüye gitmesi olasılık dahilindedir.

 “İster birey, ister ulusal, ister uluslararası düzeyde olsun güvenliğin, insanın karşılaştığı sorunlar arasında en üst sıralarda olduğunu yalnızca çok az kişi inkâr edebilir.”[16]Küresel yeni tehditler ve yaşanan afetlerden bir örnek olarak Avustralya yangınları durumun ciddiyetini göstermektedir ve tüm dünyanın iklim krizi için önlemler alması gerekmektedir. Bu sadece bir yangın meselesi olmak dışında Dünya’nın geleceğini ifade etmektedir. Çok boyutlu olarak ele alınan yangın farklı alanlarda maddi ve manevi olarak büyük tehditleri göz önüne sermektedir. İklim değişikliği ekonomik, çevresel, siyasi tehdit olmanın yanı sıra Dünya’nın tamamına mâl olacak küresel bir krizdir.

 


Kaynakça

İnternet Kaynakları

BBC, Avustralya yangınları: Başbakan Morrison’dan ‘Kriz yönetiminde hatalar yaptım’ itirafı, https://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-51082208 (E.T. 12.01.2020).

 

Birgün, Avustralya hükümeti yangından etkilenen bölgeler için ödenek sözü verdi, https://www.birgun.net/haber/avustralya-hukumeti-yangindan-etkilenen-bolgeler-icin-odenek-sozu-verdi-282891 (E.T. 12.01.2020).

 

CNN Türk, Avustralya Başbakanı Scott Morrison özür diledi, https://www.cnnturk.com/dunya/ulkesi-yanarken-tatile-gitmisti-avustralya-basbakani-scott-morrison-ozur-diledi?page=1 (E.T. 12.01.2020).

 

DW, Avustralya Başbakanı’ndan iklim politikasını değiştirme sinyali, https://www.dw.com/tr/avustralya-başbakanından-iklim-politikasını-değiştirme-sinyali/a-51974260, (E.T. 12.01.2020).

 

DW, Avustralya’daki yangınlarda milyonlarca euroluk maddi hasar, https://www.dw.com/tr/avustralyadaki-yangınlarda-milyonlarca-euroluk-maddi-hasar/a-51916304 (E.T. 12.01.2020).

 

Euronews, Australia’s biggest forest fire ever rages on near Sydney, https://www.euronews.com/2019/12/21/australia-s-biggest-forest-fire-ever-rages-on-near-sydney (E.T. 12.01.2020).

 

SBS Türkçe, 20 milyar dolar ve 1 milyar hayvan: Yangınların Avustralya’ya zararı, https://www.sbs.com.au/language/turkish/audio/20-milyar-dolar-ve-1-milyar-hayvan-yanginlarin-avustralya-ya-zarari (E.T. 12.01.2020).

 

Sözcü, Komplo teorileri arttı, https://www.sozcu.com.tr/2020/dunya/avustralya-yanginlari-icin-flas-iddia-bunlar-bir-komplo-5558186/ (E.T. 12.01.2020).

 

TIME, At least 24 people and millions of animals have been killed by Australia’sbushfires, https://time.com/5758186/australia-bushfire-size/ (E.T. 12.01.2020).

 

Kitaplar

Buzan, Barry, Wæver, Ole, Wilde, Jaap de, A new framework for analysis, LynneRiennerPublishers, USA, 1998.

Buzan, Barry, İnsanlar, devletler ve korku, Uluslararası İlişkiler Kütüphanesi, İkinci Basımdan Çeviri, İstanbul, 2015.

Viotti, Paul R, Kauppi, Mark V., Uluslararası ilişkiler ve dünya siyaseti, Beşinci Basımdan Çeviri, Ankara, 2014.

 

Makaleler

Açıkmeşe, Sinem, ‘‘Algı mı, söylem mi? Kopenhag Okulu ve yeni klasik gerçekçilikte güvenlik tehditleri’’, Uluslararası İlişkiler Dergisi, 30, 2011.

Baysal, Başar, Lüleci, Çağla,‘‘Kopenhag Okulu ve güvenlikleştirme teorisi’’, Güvenlik Stratejileri Dergisi, 22, 2011.

Küçüksolak, Övgü, ‘‘Güvenlik kavramının realizm, neorealizm ve Kopenhag Okulu çerçevesinde tartışılması’’, Turan Stratejik Araştırmalar Merkezi Dergisi, 14, 2012.

Dipnotlar

[1]BarryBuzan (, LeneHansen), Evolution of international security studies, (akt. Başar Baysal, Çağla Lüleci), ‘‘Kopenhag Okulu ve güvenlikleştirme teorisi’’,Güvenlik Stratejileri Dergisi, 22, 2011, s. 6.

[2]Sinem Akgül Açıkmeşe, ‘‘Algı mı, söylem mi? Kopenhag Okulu ve yeni klasik gerçekçilikte güvenlik tehditleri’’,Uluslararası İlişkiler Dergisi, 30, 2011, s. 43-73.

[3] Övgü Kalkan Küçüksolak, ‘‘Güvenlik kavramının realizm, neorealizm ve Kopenhag Okulu çerçevesinde tartışılması’’, Turan Stratejik Araştırmalar Merkezi Dergisi, 14, 2012,s.3-4.

[4] Paul R. Viotti (, Mark V. Kauppi), Uluslararası ilişkiler ve dünya siyaseti, Nobel Akademik Yayıncılık, Beşinci Basımdan Çeviri, Ankara, 2014, s. 185.

[5]BarryBuzan (, Ole Wæver, Jaap de Wilde), Security a new framework for analysis, LynneRiennerPublishers, USA, 1998, s. 10.

[6]Euronews, Australia’s biggest forest fire ever rages on near Sydney, https://www.euronews.com/2019/12/21/australia-s-biggest-forest-fire-ever-rages-on-near-sydney (E.T. 12.01.2020).

[7] TIME, At least 24 people and millions of animals have been killed by Australia’sbushfires, https://time.com/5758186/australia-bushfire-size/ (E.T. 12.01.2020).

[8] SBS Türkçe, 20 milyar dolar ve 1 milyar hayvan: Yangınların Avustralya’ya zararı, https://www.sbs.com.au/language/turkish/audio/20-milyar-dolar-ve-1-milyar-hayvan-yanginlarin-avustralya-ya-zarari (E.T. 12.01.2020).

[9] DW, Avustralya’daki yangınlarda milyonlarca euroluk maddi hasar, https://www.dw.com/tr/avustralyadaki-yangınlarda-milyonlarca-euroluk-maddi-hasar/a-51916304 (E.T. 12.01.2020).

[10]Birgün, Avustralya hükümeti yangından etkilenen bölgeler için ödenek sözü verdi, https://www.birgun.net/haber/avustralya-hukumeti-yangindan-etkilenen-bolgeler-icin-odenek-sozu-verdi-282891(E.T. 12.01.2020).

[11]A.g.e., SBS Türkçe.

[12] CNN Türk, Avustralya Başbakanı Scott Morrison özür diledi, https://www.cnnturk.com/dunya/ulkesi-yanarken-tatile-gitmisti-avustralya-basbakani-scott-morrison-ozur-diledi?page=1 (E.T. 12.01.2020).

[13] BBC, Avustralya yangınları: Başbakan Morrison’dan ‘Kriz yönetiminde hatalar yaptım’ itirafı, https://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-51082208 (E.T. 12.01.2020).

[14] DW, Avustralya Başbakanı’ndan iklim politikasını değiştirme sinyali, https://www.dw.com/tr/avustralya-başbakanından-iklim-politikasını-değiştirme-sinyali/a-51974260 (E.T. 12.01.2020).

[15] Sözcü, Komplo teorileri arttı, https://www.sozcu.com.tr/2020/dunya/avustralya-yanginlari-icin-flas-iddia-bunlar-bir-komplo-5558186/ (E.T. 12.01.2020).

[16]BarryBuzan, İnsanlar, devletler ve korku, Uluslararası İlişkiler Kütüphanesi, İkinci Basımdan Çeviri, İstanbul, 2015, s. 25.