Size daha iyi hizmet verebilmek adına sitemizde çerezler bulundurmaktayız. Gizlilik Politikamızı öğrenmek için tıklayınız. Ayrıca kişisel verilerin koruması kanunu kapsamında TESAD ile iletişime geçen her birey, iletişim verilerinin paylaşılmasını ve ilgili TESAD birimlerince kullanılmasını kabul beyan ve taahhüt eder.
Antik Mısır
“Tutankamon, Firavunun Hazinesi” adlı sergiden bir heykel, 21 Mart 2019, la Grande Halle de la Villette. | Stéphane de Sakutin slate.fr'den alınmıştır.

Antik Mısır Bizim İçin Neden Bu Kadar Büyüleyici?

22 Eylül tarihine kadar Paris’te La Grande Halle de la Villette’de sergilenen Tutankamon sergisine gösterilen ilgi, Fransa’nın Antik Mısır Medeniyetine olan tutkusunu yansıtıyor.

3 Eylül Salı günü, “Tutankamon, Firavunun Hazinesi” sergisi, satılan 1.3 milyon bilet ile Fransa tarihinin en çok ziyaret edilen sergisi oldu. Ünvanın önceki sahibi de 1967 yılında Petit Palais’da düzenlenen başka bir Antik Mısır sergisiydi.

İzleyicilerin Eski Mısır’a olan bu çılgın tutkusu Fransızların, Fransızların hayalleri ve fantezileri hakkında çok şey ortaya koyuyor.

 

Sinemada Antik Heykeller

Mısır bizi rahatsız ediyor, bizde merak uyandırıyor, bizi kendine çekiyor. Bu “Egiptomani” ya da Antik Mısır çılgınlığı hissiyatı dün, dünden önce, geçen sene oluşmuş bir şey değildir. Bu düşüncelerin oluşumunu 2000 yıl öncesinin Romasında bile görebiliriz. Mısır Tanrıları kültleri Roma İmparatorluğunu, hatta İmparatorluğun en uzak yerleri olan Britanya adasını ve Germanya gibi yerleri etkisi altına almıştır.

İmparator Hadrian (MS 117-138) firavunların ülkesini ziyaret etmiştir. Hatta, Nil Nehrinde kazara boğularak ölen güzel sevgilisi Antinoüs’ü tanrı Osiris’in kılığında tasvir etmiştir.

 

Antik Mısır
Louvre Müzesi’nde sergilenen Antinous-Osiris heykeli. commons.wikimedia.org’dan alınmıştır.

 

Daha yakın tarihlere gelecek olursak, Batı’nın Mısır hayranlığını besleyen, belki de en önemli olay, Napolyon Bonapart’ın Mısır seferidir (1798-1801). 18. Yüzyılın sonundan günümüze kadar Antik Mısır ve firavunlarının modası geçmemiştir.

Antik Mısır, bir çok alandan sanatçıları etkilemeyi başardı. Paris’te Place du Châtelet ve Kahire Pasajında bulunan sfenks heykellerini, tanrıça Hathor’un yüzüyle süsleyen mimar ve heykeltıraşlardan, Louvre müzesinin, Antik Mısır bölümünün tavanlarına, firavunlar ülkesindeki yaşamdan sahneler resmeden yaratıcı ressamlar Édouard Picot, Abel de Pujol gibi önemli isimlere kadar. Bu esintilerin çağın müziğine yansıması ise, Antik Mısır’da geçen ve görkemli sahneler içeren Verdi’nin operası Aïda (1870) ile olmuştur.

 Egyptian Triumphal march Verdi Aida Opera YouTube

Daha sonralarda, sinema sektöründe de, Cecille B. Demille’in “The Ten Commandments”(1956) ve Stephen Sommers’ın “The Mummy”(1999) gibi Antik Mısır içerikli, gişe rekorları kıran filmler görebiliriz.

 

Ölümsüzlük Hayali

Bu Antik Mısır hayranlığının, yani Egiptomani’nin en büyük nedenlerinden biri, ölüm kavramıyla çok yakın bağlantı halinde olan çeşitli temalardan kaynaklanmaktadır. Yaşamlarının büyük bir bölümünü ölüme hazırlanarak geçiren Mısırlılara, öbür dünyaya geçişlerini ve yeniden doğuşlarını kolaylaştıracak mezarlara takıntı seviyesinde bir ilgi var. Antik imparatorluğun firavunları, ruhun cennete yükselişini simgeleyen pürüzsüz veya basamaklı şekli olan ünlü piramitleri bu nedenle inşa ettiler. Yapılar, ilahi bir merdiven ya da asansör olduğu düşünülerek inşa edilmiştir.

Bu ilgi çekici mezarlara daha da ilgi çekici bir defin yöntemi eşlik eder. Mumyalama uygulaması, ölen kişinin tekrar doğumunda aynı bedeni kullanacağı düşünülerek ortaya çıkan bir saklama yöntemidir. Vücudun zarar görmemesi sebebiyle icat edilen bu sanat sayılabilecek kadar detaylı ve özenli işlemin sonucu nefes kesicidir. Ölümünden 3000 yıl sonra dahi kemerli burnu, kel alnı ve ipeksi turuncu renkli saçlarıyla 2. Ramses’in yüzünü hâlâ görebilirsiniz.

Mısırın başarısı aynı zamanda verdiği sanatsal hazdan kaynaklanmaktadır. Bu hazza verilebilecek en iyi örneklerden biri Tutankamon’un maskesi olabilir.

 

Antik Mısır
Tutankamon’un cenaze maskesi. Jon Bodsworth.
commons.wikimedia.org’dan alınmıştır.

 

Sürmeli gözler, delinmiş kulaklarıyla, mükemmellik ve ebedi gençlik hissi veren bu altın yüz, bir çok insanda mistik bir uyuşturucu hissiyatı uyandırıyor.

Tutankamon’un hazinesini görebilecek kadar şanslı olmayan, Mısır bilimci, Champollion, şu anda Turin Müzesinde sergilenen 2. Ramses heykeline muazzam bir ilgi duyuyordu. Hatta bu eseri Mısırın Apollon’u diye isimlendirmişti.

Firavunların figürleri bile başlı başına fantezi unsurudur. Antik Mısır Hükümdarları, çoğu insanın sahip olmak istediği güç, zafer ve zenginlik gibi özellikleriyle bizleri büyülüyor.

Hatta belki de ölümsüz olmayı bile başarabilmişlerdir. Çünkü insanlar, günümüzde de Tutankamon ya da 2. Ramses gibi karakterlere olan ilgilerini sürdürüyorlar. 3000 yıl boyunca, bu denli merak uyandıran ve adından bahsettiren bir tarihi figür daha yoktur.

 

Büyüleyici Kraliçeler

Antik Mısır, en az firavunları kadar, kraliçeleriyle de ünlüdür. Mısır kraliçesi denince akla, inanılmaz güzelliğe sahip, baştan çıkarıcı, acımasız genel olarak büyüleyici bir kadın tasviri gelir.

Joseph L. Mankiewicz’in (1963) filminde, Kleopatra rolünü üstlenen Elizabeth Taylor, yukarıda bahsedilen bütün özellikleri, harika bir şekilde taşıyarak, Mısır tahtından indirilemez görünüyor.

Egiptomani, bu zamana kadar güçlenerek, moda ve popüler kültür dünyasını ele geçirdi.

Stephen Sommers’ın “The Mummy” adlı filminde Ankhsunamon’un (Tutankhamun’un karısınınkinden türetilen bir isim) reenkarnasyonu olan Patricia Velásquez, güçlü dişil enerjisi, erotik kıyafetleri, patlayıcı egzotizmi ve acımasızlığıyla hayal edilen Mısır kraliçesi’nin bütün özelliklerini taşıyor.

Son yıllarda, Antik Mısır tutkusu müzikleri ve klipleri de önemli ölçüde etkiledi. 1991 Yılında, Michael Jackson, bu furyayı firavun rolündeki Eddy Murphy’nin, Nefertiti rolündeki süper model Iman’ın yanında oturduğu “Remember the Time” adlı şarkısının klibiyle başlattı.

 Michael Jackson – Remember The Time (Official Video)

2014 yılına gelindiğinde, “Dark Horse” klibinde, bütün Mısır kraliçesi özelliklerini Katy Perry’nin üstlendiğini görüyoruz.

 Katy Perry – Dark Horse (Official) ft. Juicy J

2018 Yılına gelindiğinde ise, Amerikan toplumunun Antik Mısır ilgisini gösteren, Nicki Minaj’ın “Queen” adlı albümünü yayınladığını görüyoruz. Albümün “Ganja Burn” isimli açılış parçasında, şarkıcı, düşmanları tarafından öldürülmüş, sonrasında savaşçılarıyla beraber küllerinden yeniden doğmuş bir kraliçe rolünü üstleniyor. Kullanılan kıyafetlerde ve aksesuarlarda belirgin Antik Mısır esintileri olan klipte, ölüm, yeniden doğum, güç gibi kavramlar ağır basıyor.

 Nicki Minaj – Ganja Burn

Nicki Minaj ve Tutankamon’un Hazinesi sergisi tamamen farklı türlerde olsalar da Antik Mısır firavunlarına, kraliçelerine ve kültürüne duyduğumuz olağanüstü hayranlığımızı gösteriyor. Antik Mısır’ın bütün hayallerimize adapte olabileceğini ve bütün arzularımızı karşılayabilecek bir fantezi kaynağı olduğunu gözler önüne seriyor.

 

Christian-Georges Schwentzel, Lorraine Üniversites, Antik Çağ Tarihi Profesörü

 

Yazar: Christian-Georges Schwentzel 

Kaynak: SlateFr