Size daha iyi hizmet verebilmek adına sitemizde çerezler bulundurmaktayız. Gizlilik Politikamızı öğrenmek için tıklayınız. Ayrıca kişisel verilerin koruması kanunu kapsamında TESAD ile iletişime geçen her birey, iletişim verilerinin paylaşılmasını ve ilgili TESAD birimlerince kullanılmasını kabul beyan ve taahhüt eder.
Çocuk felci
Kaynak: Bettmann Archive / Getty Images

1950’lerde Ebeveynlere Korku Salan Hastalık: Çocuk Felci

1950’lerde çocuk felci virüsü Amerikalı aileleri dehşete düşürdü. Ebeveynler korkularından dolayı “sosyal mesafe” yöntemini de denedi fakat bu yeterli gelmedi. Çocuk felci, Amerikalı ebeveynlerin o zamana kadar alışageldikleri hayatlarının bir parçası değildi. İkinci Dünya Savaşı döneminde çocuk felcinin yayılması, orta sınıfa dünyayı tamamen kendi kontrolleri altında inşa edemeyeceklerini gösterdi.

1949 baharı, Conbo Nehri üzerindeki Lubbock ve San Antonio’nun ortasındaki Teksas kasabası San Angelo’ya hastalık, belirsizlik ve en önemlisi de korku getirdi. Nefes alamayan hastaların artması ve bir dizi ölüm, C-47 askeri nakliyecileri ile tıbbi ekipmanın taşınmasına neden oldu.

Şehirler Sosyal Mesafeyi Fazlasıyla Uyguladı

Çocuk felci
Kaynak: Bettman Archive/ Getty Images

Bulaşıcı virüsün yayılmasından korkan şehir; havuzları, sinema salonlarını, okulları ve kiliseleri kapattı, rahipleri cemaatlerine yerel radyo aracılığıyla ulaşmaya zorladı. San Angelo’da lastiklerini şişirmesi gereken sürücüler, eve virüslü hava getireceklerinden korktukları için sönük lastiklerini doldurmazlardı. Kasabanın en iyi doktorlarından Gareth William’ın yazdığı Korku ile Felç Olmak: Çocuk Felcinin Hikayesi’nde geçtiği üzere William, enfekte olmaktan korkarak hastalarını yalnızca “klinik izlenimine” göre teşhis etmişti. Bu olaylar ülke genelinde, özellikle de Doğu sahilinde ve Orta Batı’da tekrarlandı.

Virüs; boğaz ağrısı, ateş, yorgunluk, baş ağrısı, boyun ve karın ağrısı gibi grip benzeri semptomlarıyla oldukça bulaşıcı bir hastalık olan poliomyelitis idi. Bununla birlikte çocuk felci beyni ve omuriliği etkiledi, ayrıca menenjit ve 200 kişiden birinde felç oluşumunu tetikledi. Felç geçirenlerin 2 ila 10’unda sonuç ölümcüldü.

Öncelikle dışkı yoluyla ama aynı zamanda havadaki damlacıkların kişiden kişiye geçmesi sonucu bulaşan çocuk felcinin kuluçka dönemi 20 gündü ve iki haftaya kadar bulaşıcılığını korurdu. Hastalık ilk olarak 1894’te ABD’de ortaya çıkmıştı ancak ilk büyük salgın 1916’daki 27.000 vaka ve 6.000 ölüm ile kendini göstermişti.

Çocuk felci kuduz ve çiçek hastalığından sonra, bilim adamlarının o zamanlar keşfettiği üçüncü viral hastalıktı. Ancak hastalıkla ilgili çok fazla şey bilinemedi. Bazıları İtalyan göçmenleri suçladı, diğerleri araba egzozlarına işaret etti, birkaç kişi ise suçun kedilerde olduğuna inanıyordu. Diğer şeylerin yanı sıra uzun kuluçka süresi, uzmanların bile virüsün nasıl aktarıldığını belirlemelerini zorlaştırdı.

‘Sinek Teorisi’ Sinekleri Yanlışlıkla Çocuk Felci ile İlişkilendirdi

Çocuk felci
Kaynak: Alfred Eisenstaet / Getty Images

Vincent Cirillo’nun Amerikan Entomoloğu (Böcek Bilimi) dergisinde yer alan yazısı, ilkbaharın sonlarında ve yaz aylarında çocuk felci yaygınlığını “sinek teorisine” bağlayan bir görüş ortaya attı. Orta sınıf Amerikalıların çoğu, hastalığı sinekler, kir ve yoksulluk ile ilişkilendirme eğilimindeydi. Hastalığın mevsimsel dalgalanması ve kışın belirgin uyku hali, sivrisinek nüfusunun yükselişi ve düşüşüyle ​​eşleşiyordu.

Elena Conis, Çevre Tarihi dergisinde, II. Dünya Savaşı’ndan sonra Amerikalıların çocuk felcini ortadan kaldırma umuduyla mahallelerini, evlerini ve çocuklarını son derece zehirli böcek ilacı DDT ile temizlemeye çalıştığını aktardı. Ancak buna rağmen vaka sayısı her mevsim arttı. 1946 yılında, 1916 yılında olduğu gibi, 25.000 vaka vardı ve sayı neredeyse her yıl artarak 1952’de 52.000 vaka ile zirveye ulaştı.

Yine de umut vardı. 1930’larda ciddi felçli hastalar için nefes almaya yardımcı olabilecek negatif bir basınç odası olan ‘çelik akciğer’de önemli gelişmeler gördü. March of Dimes organizasyonu, aşı gelişimini finanse etmek için coşkun bir kampanya yürüttü. Ve hastalığa yakalanma olasılığı giderek düştü.

Çocuk Felci Histerisine Nihai Aşı Mucizesi

Çocuk felci
Amerikalı doktor ve bilim insanı Jonas Salk. (Kaynak: PhotoQuest / Getty Images)

Journal of Pediatrics’teki yazısında Benjamin Spock, uzmanları ve yayın kuruluşlarını “Polio histeri”sine karşı uyardı. Çocuk felci kurbanlarının başlıkları ve görüntülerinin yaz aylarında ön sayfalarda görülmesinin histeriye neden olduğunu belirtti. Amerikalı ebeveynler korku içindeydi. 1952’de yapılan bir araştırmaya göre, Amerikalılar çocuk felcinden daha çok nükleer silah tehlikesinden korkuyordu.

Hastalığın belli bir seyir çizmemesi ve tedavi eksikliği gibi nedenler ebeveynleri çaresiz hissettirdi. Orta sınıf ebeveynler böyle bir şeyin olmasına anlam veremiyordu. Bulaşıcı hastalık 1900 yılında önde gelen ölüm nedeniydi, artık 1950’de olmamalıydı. Büyük Bunalım’dan kurtulmuş, II. Dünya Savaşı’nda savaşıp kazanmışlar ve tehlikeli bir dünyadan güvenle geri dönmüşlerdi. Oshinski, zamanın gazetecilerinden bir yorumu paylaşıyor: “Hastalık bu sıcak savaş sonrası döneme, genç ebeveynlerin huzurlarını ve idealize aile hayatı fikrini bozmak için korkunç bir şekilde geldi. Çocuk felci, fantezide bir çatlaktı.”

1955’e kadar epidemiyolojik kanıtlar, sineklerin ve sivrisineklerin çocuk felci salgınlarında önemli bir rol oynamadığını açıkça belirledi ve Jonas Salk bir çocuk felci aşısı geliştirdiğini açıkladı. Bugün çocuk felci ABD’de büyük ölçüde ortadan kaldırıldı. Salk, 1977’de Devlet Özgürlük Madalyası ile ödüllendirildi.

Yazar: Volker Janssen

Kaynak: History

*Eğer çevirimizi beğendiysen ve “Ben de böyle çeviriler yapmak istiyorum!” diyorsan seni buraya alalım.