SÜVEYŞ KRİZİ

29 Ekim 1956’da, Mısır Cumhurbaşkanı Cemal Abdül Nasır’ın (1918-70) aynı yılın Haziran ayında, Süveyş Kanalı’nı millileştirip, Süveyş Krizi’ni başlatmasının ardından, İsrail Silahlı Kuvvetleri Süveyş Kanalı’na doğru Mısır’a ilerledi. İsraillilere hemen ardından Fransız ve İngiliz kuvvetleri de katıldı; bu neredeyse Sovyetler Birliği’ni de çatışmaya soktu ve ABD ile ilişkilerini zedeledi. Sonunda, İngiliz, Fransız ve İsrail hükümetleri 1956’nın sonunda ve 1957’nin başında birliklerini çekti.

SÜVEYŞ KRİZİ: ARKA PLAN

Mısır’da İsrail-İngiliz-Fransız saldırısının katalizörü, Süveyş Kanalı’nın Haziran 1956’da Mısır Cumhurbaşkanı Cemal Abdül Nasır tarafından millileştirilmesiydi. Durum bir ara mayalanma aşamasındaydı. 2 yıl önce, Mısır ordusu İngilizlere kanal bölgesindeki askeri varlıklarını sona erdirmeleri için baskı yapmaya başlamıştı.(Bu 1936 İngiltere- Mısır Antlaşması’nda garanti edilmişti.) Nasır’ın askeri kuvvetleri İsrail askerleriyle de iki ülkenin sınırı boyunca aralıklı olarak savaşa giriştiler ve Mısırlı lider, Siyonist ulusa karşı duyduğu antipatiyi saklamak için hiçbir şey yapmadı.

Biliyor muydunuz?

Akdeniz ile Kızıldeniz’i bağlayan 193 km’lik Süveyş Kanalı’nı inşa etmek 10 yıl sürdü ve 1869’da açıldı. Kanal, 1880’lerde başarısız bir Panama Kanalı geliştirme girişiminde bulunan Fransız Ferdinand de Lesseps tarafından geliştirildi.

Sovyetler tarafından silah ve para yardımı yapılan ve Nil Nehri’nin üzerine kurulacak olan Asvan Barajı’nın inşası için maddi kaynak sağlama sözünden dönen ABD’ye kızgın olan Nasır, Süveyş Kanalı’nın durdurulmasını ve millileştirilmesini emretti. İngilizler bu harekete kızdılar ve kanalı geri almak için (Fransız sömürgesi Cezayir’de Nasır’ın, isyancıları desteklediğine inanan) Fransa ve (Sınırında düşmana saldırmak için biraz provokasyona ihtiyacı olan) İsrail’in silahlı taarruzda desteğini aradılar.

SÜVEYŞ KRİZİ: 1956-1957

Önce, 26 Ekim 1956’da İsrailliler saldırıya geçti. İki gün sonra, İngiliz ve Fransız askeri kuvvetleri de onlara katıldı. Aslında, bu üç ülkenin orduları tek seferde beraber saldırmayı planlamıştı ama İngiliz ve Fransız birlikleri gecikmiştir.

Programın gerisinde, ama sonuçta başarılı İngiliz ve Fransız birlikleri Süveyş Kanalı etrafındaki bölgenin kontrolünü ele geçirdi. Ancak, onların bu tereddütleri -Macaristan’da büyüyen bir krizle karşılaşan- Sovyetler Birliği’ne cevap vermesi için zaman vermişti. Ortadoğu’da Arap milliyetçiliğinden yararlanmak ve kendisine tutunma noktası kazanmak isteyen Sovyetler, 1955’in başlarında, Çekoslovakya’dan Mısır hükümetine ordu tedarik etti ve sonunda, ABD’nin projeyi desteklemeyi reddetmesinin ardından, Mısır’ın Nil Nehri üzerinde Asvan Barajı’nı inşa etmesine yardım etti. Sovyet lideri Nikita Kruşçev (1894-1971), istilayı kınadı ve eğer İsrail-Fransız-İngiliz kuvvetleri geri çekilmezse, Batı Avrupa’ya nükleer füzeleri yağdıracağını açıklayarak tehditte bulundu.

Başkan Dwight Eisenhower yönetiminin cevabı ise ölçülüydü. Sovyetleri, bu pervasız nükleer çatışma konuşmalarının, sorunları ancak daha kötüye götüreceği şeklinde uyardı ve Kruşçev’i bu çatışmaya direkt olarak müdahaleden kaçınması yönünde ihtar etti. Bunun yanı sıra, Eisenhower (1890-1969), sert bir şekilde, Fransızlara, İngilizlere ve İsraillilere de, mücadelelerini bırakmaları ve Mısır toprağından çekilmeleri uyarısında bulundu. Eisenhower özellikle İngilizlere, ABD’yi niyetleri hakkında bilgilendirmedikleri için kırgındı. Birleşik Devletler, eğer saldırılarında ısrarcı olurlarsa, bu üç ülkenin de ekonomik yaptırımlarla karşılaşacağını açıklayıp, onları tehdit etti. Tehditler görevlerini yerine getirdi. İngiliz ve Fransız güçleri Aralık’a kadar çekilmişlerdi. İsrail ise ABD’nin baskısına sonunda Mart 1957’de boyun eğdi. Süveyş Krizi’nin sonrasında, İngiltere ve Fransa artık ‘güçleri zayıflamış dünya güçleri’ haline gelmişlerdi.

Kaynak: http://www.history.com/topics/cold-war/suez-crisis

Çeviren Hakkında

Efecan Özek

İstanbul Üniversitesi

Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler

Bizi sosyal medyada takip edin
Arkadaşlarınızla Paylaşın:

Bize Katılın

Siz de bizimle gönüllü olarak çalışmak ister misiniz?
İletişim formunu doldurun, sizinle irtibata geçelim.

İletişim Formu İçin Tıklayın

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Social media & sharing icons powered by UltimatelySocial