Ana Sayfa / MAKALE ÇEVİRİLERİ / Nazilerden Churchill’e: Chanel No. 5’in Ardındaki Kötü Koku

Nazilerden Churchill’e: Chanel No. 5’in Ardındaki Kötü Koku

İcat edilmesinin üzerinden neredeyse bir yüzyıl geçmiş olsa da o, uluslararası satış grafiklerinden hiçbir zaman eksik olmadı. 1920'de yaratıldığında, yapısı devrim niteliğinde düşünülmüş, ve hatta şişesi Kübizmin etkilerini yansıtarak küçük bir devrime neden olmuştur. Ve çok sarışın bir Hollywood yıldızının bahşettiği kısacık bir tek cümlesi ona bu güne kadar seksi ve çekici bir ışıkla eşlik etti. 1954'te bir röportajında Marilyn Monroe'ya yatarken hangi kokuyu kullandığı sorulduğunda şu cevabı verdi: '' Sadece birkaç damla Chanel No.5.

İngilizce aslından çeviren: Yaren HANCI

Yeni  bir filmin yönetmeni, Parisli moda ikonunun Nazilerin kanunlarından yararlanarak Yahudi ortaklarını mirastan nasıl mahrum bırakmayı denediğini anlattı.

Üretilmesinin üzerinden neredeyse bir yüzyıl geçmiş olsa da o, uluslararası satış grafiklerinden hiçbir zaman eksik olmadı. 1920’de üretildiğinde, yapısı devrim niteliğinde düşünülmüş, ve hatta şişesi Kübizmin etkilerini yansıtarak küçük bir devrime neden olmuştur. Ve çok sarışın bir Hollywood yıldızının bahşettiği kısacık bir tek cümle, ona bu güne kadar seksi ve çekici bir ışıkla eşlik etti. 1954’te bir röportajında Marilyn Monroe’ya yatarken hangi kokuyu kullandığı sorulduğunda şu cevabı verdi: ” Sadece birkaç damla Chanel No.5. ”

Bu parfümün yaratıcısı tabiki milyonlar kazandı, dünyanın en zengin kadınlarından biri oldu ve aynı zamanda çok başarılı elit bir moda imparatorluğunu kontrol etti. Gabrielle ”Coco” Chanel, başarıyı , iyi bir zevki ve kadın bağımsızlığını temsil eden yüksek derecede saygın ve özgün bir ikondur.

Ancak bu kör edici imaj, arkasında çok karanlık bir geçmişi gizliyor. Coco Chanel,İkinci Dünya Savaşı sırasında kıdemli bir Nazi subayıyla derin bağlantılar kurarak Üçüncü Reich için ajanlık anlaşması yapmakla kalmadı, ayrıca Aryan yasalarını kullanarak Yahudi ortaklarını, ki eğer onlar olmasa parfümü bu kadar başarılı olabilir miydi bu şüphelidir,  haklarından ve mülkiyetlerinden mahrum bırakmaya karar verdi.

”The No.5 War” , Kudüs Yahudi Film Festivaline öngösterim yapacak yeni bir belgesel ve moda dünyasının çok sevdiği bu kadın hakkında yeni detayları günyüzüne çıkarıyor. Fransız yönetmen Stephane Benhamou Fransız arşivlerinde uzun günler geçirerek, eski dosyaların arasında dolanarak saarrmış belgeleri ortaya çıkardı. Bu belgeler yalnızca dünyanın en popüler kokularının hikayelerini anlatmakla kalmıyor bunun yanında Chanel’ın Nazi yasalarından servetini ve gücünü arttırmak amacıyla faydalanmaya hazır olduğunu su götürmez biçimde kanıtlıyor.

Telefon görüşmesinde BenHamou, İkinci Dünya Savaşı sırasında bütün diğer aktristler gibi Chanel’ın da Alman bir aşığı olduğunun bilindiğini söylüyor. İnsanların hiçbir zaman bunun bir aşk hikayesinden fazlası olduğunu düşünmediğini de ekliyor. Ancak Fransız arşivlerinde buldukları, ilk defa filmde yayınlanan bir belge ve Hal Vaughan tarafından birkaç yıl önce yayınlanan ” Düşmanla Yatmak: Coco Chanel’in Gizli Savaşı (Sleeping with the Enemy: Coco Chanel’s Secret War)” biyografisi neyseki mevcuttur ve Alman aşığının Chanel’a parfümü üreten ve pazarlayan şirketi ele geçirmesi için yardım ettiğini açıkça gösterir.

Ortağı olan, iki Yahudi kardeş, Wertheimerlar ile yaptığı anlaşma ona sadece karın %10’unu garanti edince, daha fazlasını hakettiğini düşünmüş ve Nazi yasalarından faydalanarak şirketi ele geçirmeye yani aslına bakılırsa çalmaya çalışmıştır.

Benhamou, film Fransız televizyonunda yayınladıktan sonra kesinlikle çok güçlü bir tepki olacağına inandığını belirtiyor. Fransız televizyonu filmi Şubatta yayınlamak üzere programa koydu ve hiçbir problem çıkmayacağından emin olmak için bir avukatlık firmasına titiz bir incelemeye gönderdi.Yapımcılar Chanel firma avukatlarının yayını önlemek için çok agresif olmakla yükümlü olduklarını varsayıyorlar.

İcat edilmesinin üzerinden neredeyse bir yüzyıl geçmiş olsa da o, uluslararası satış grafiklerinden hiçbir zaman eksik olmadı. 1920'de yaratıldığında, yapısı devrim niteliğinde düşünülmüş, ve hatta şişesi Kübizmin etkilerini yansıtarak küçük bir devrime neden olmuştur. Ve çok sarışın bir Hollywood yıldızının bahşettiği kısacık bir tek cümlesi ona bu güne kadar seksi ve çekici bir ışıkla eşlik etti. 1954'te bir röportajında Marilyn Monroe'ya yatarken hangi kokuyu kullandığı sorulduğunda şu cevabı verdi: '' Sadece birkaç damla Chanel No.5.

Sadece %10?

Chanel’e 1920lerin sonlarında kendine bir parfüm yaratmasını öneren partneriydi. Chanel, o zamanlarda satılan parfümlerin kokusundan, sönük kalmış yavan parfüm şişelerinden tiksindiğini ilan ettiğinde partneri Fransız moda öncülerine yeni meydan okuması sunmuştu: onun kişisel damgasını taşıyacak bir parfüm üretmek. Chanel heyecanlaydı.

Chanel o zamanın yaygınlığı olan konsantre çiçeklerden bir koku yaratmak istemediğine karar verdi ve ünlü parfümör Ernest Beaux’u zorlayarak onun için bir kaç karışım yaratmasını istedi.1920’de Beaux, Chanel’a onun için oluşturduğu karışımları sundu ve Chanel beş numaralı küçük bir şişe içerisinde olanı seçti.Ardından ona yeni koleksiyonunu her yılın beşici ayı olan mayısın beşinde sunacağını söyledi. Sonrasındaysa Chanel bunun bir şans göstergesi olduğunu düşünüp ad olarak parfümüne verdi.

Parfümü için zarif ve dikdörtgen bir şişe seçti. Aslında öncelikle moda evindeki seçili müşterilerine yılbaşı hediyesi olarak ücretsiz dağıtmayı planlamıştı. 5 Mayıs 1921’de Paris’teki butiğinde ilk sunumunu gerçekleştirdiğinde oluşan coşkuyu gördükten sonra parfümün iş potansiyelini farketti. Filmde de, ”The No.5 War”, belirtildiği gibi müşterilerine nerelerinden öpülmek istiyorlarsa o bölgelerine parfümü sıkmalarını söyledi. Sonuç hiç gecikmedi: Yeni parfüm bir sansasyon yarattı.

Deneyimli iş kadını Chanel No.5’in büyük mağazalara kitlesel pazarlamasını yapmak istedi fakat Galeries Lafayette’nin sahibi ona onun üretim araçlarının talebi karşılamaya yeterli olamayacağını anlattı. Onu kendisinin iki iş ortağıyla, kozmatik ve parfümle ilgilenen bir aile şirketleri olan Pierre ve Paul Wertheimer ile, tanıştırmayı önerdi.

İcat edilmesinin üzerinden neredeyse bir yüzyıl geçmiş olsa da o, uluslararası satış grafiklerinden hiçbir zaman eksik olmadı. 1920'de yaratıldığında, yapısı devrim niteliğinde düşünülmüş, ve hatta şişesi Kübizmin etkilerini yansıtarak küçük bir devrime neden olmuştur. Ve çok sarışın bir Hollywood yıldızının bahşettiği kısacık bir tek cümlesi ona bu güne kadar seksi ve çekici bir ışıkla eşlik etti. 1954'te bir röportajında Marilyn Monroe'ya yatarken hangi kokuyu kullandığı sorulduğunda şu cevabı verdi: '' Sadece birkaç damla Chanel No.5.

1924’te taraflar bir iş sözleşmesi imzaladılar ve yeni şirket kuruldu. Chanel parfümünün haklarını şirkete verdi ve Wertheimerlar da tüm üretim, pazarlama ve reklamcılık maliyetlerini karşılayacaklarına söz verdiler. Anlaşmaya göre Chanel karın %10’unu, Wertheimerlar %70’ini ve geri kalan %20’lik kısım da dağıtım için yardım edeceğine söz veren üçüncü ortak Galeries Lafayette’nin sahibine dağıtılmasına karar verdiler.

İcat edilmesinin üzerinden neredeyse bir yüzyıl geçmiş olsa da o, uluslararası satış grafiklerinden hiçbir zaman eksik olmadı. 1920'de yaratıldığında, yapısı devrim niteliğinde düşünülmüş, ve hatta şişesi Kübizmin etkilerini yansıtarak küçük bir devrime neden olmuştur. Ve çok sarışın bir Hollywood yıldızının bahşettiği kısacık bir tek cümlesi ona bu güne kadar seksi ve çekici bir ışıkla eşlik etti. 1954'te bir röportajında Marilyn Monroe'ya yatarken hangi kokuyu kullandığı sorulduğunda şu cevabı verdi: '' Sadece birkaç damla Chanel No.5.

Benhamou’nun dediğine göre başta ona %10’luk kar payı verildiği için Chanel çok mutluydu.1927’ye gelindiğinde Chanel’in parfümü dünyada en geniş çaplı satan parfümdü ve insanlar ona, ” parfüme ismini sen verdin neden sadece %10’luk bir kar payı alıyorsun?” demeye başladılar. Benhamou’nun belirttiğine göre Chanel durumu Wertheimerlara taşıdığında, partnerleri ona bu anlaşmayı yaparken büyük bir risk aldıklarını, ek olarak da üretim, pazarlama ve uluslararsı reklam ücertlerini karşıladıklarını belirttiler. Chanel bunu kabul etmedi ve on yıl boyunca bir avukatın yardımıyla anlaşmayı değiştirmek için başarısız bir uğraş verdi. İkinci Dünya Savaşı patlak  verdiğinde hızla artan anti-Semitizm ile birlikte Aryan yasalarını kullanarak amacına ulaşmaya karar verdi.

Parfümler ya da Uçaklar?

Savaşın başlamasıyla yahudi olan Wertheimer kardeşler Fransayı hızlıca terketmeleri gerektiğini anladılar. Bütün işleri, arkadaşları ve bir hava taşıtı imalatçısı olan Felix Amiot’a devrettiler ve Naziler Paris’i işgal etmeden birkaç gün önce New York’a uçtular.

İcat edilmesinin üzerinden neredeyse bir yüzyıl geçmiş olsa da o, uluslararası satış grafiklerinden hiçbir zaman eksik olmadı. 1920'de yaratıldığında, yapısı devrim niteliğinde düşünülmüş, ve hatta şişesi Kübizmin etkilerini yansıtarak küçük bir devrime neden olmuştur. Ve çok sarışın bir Hollywood yıldızının bahşettiği kısacık bir tek cümlesi ona bu güne kadar seksi ve çekici bir ışıkla eşlik etti. 1954'te bir röportajında Marilyn Monroe'ya yatarken hangi kokuyu kullandığı sorulduğunda şu cevabı verdi: '' Sadece birkaç damla Chanel No.5.

Diğer yanda Chanel, Vichy rejimi altında gelişti ve Ritz’de tanıştığı kendinden 13 yaş küçük olan bir Alman istihbarat subayına aşık oldu. Wertheimerların onun parfümünü Amerika’da üretmeye başladığını ve büyük başarı elde ettiklerini duyduğunda tekrar çok öfkelendi. Parfümünün sadece Fransa’da yetişen eşsiz yasemin çiçekleri olmadan üretildiğini düşünen Chanel, basına Wertheimer kardeşlerin ürettiği parfümle kendi parfümü arasında hiçbir bağ olmadığını duyurdu.(film, tesadüf eseri, kardeşlerin bu eşsiz yasemin çiçeğine ulaşmayı nasıl becerdiğini gösteren James Bond benzeri bir sahneye sahip). Chanel ayrıca kardeşlerin Fransız firmasını ondan başka birine sattıklarını fark edince çok daha kızgınlaştı.

Vichy rejimi, Yahudi kökenli firmaların Fransız- Aryan ellere transferini emrettikten sonra Chanel, firmasını geri alabileceğini farketti. 1941’de ilgili rejim yetkililerine bir mektup yazdı ve Wertheimerların firmasının arkadaşları Amiot’a geçmesinin bir uydurma olduğunu aslında firmanın hala Yahudilerin elinde olduğunu iddia etti ve bu nedenle şirketin bütün hisselerinin kendisine transfer edilmesini istedi.

Alman aşığı onu Winston Churchill ile olan arkadaşça ilişkilerini Nazi rejimi yararına kullanarak casusluk görevi yapması için ikna etti. Bu Chanel’in parfüm şirketinin kontrolünü ele alma şansını arttırıyordu. İngiliz arkadaşıyla, Nazi istihbarat örgütünün dayattığı barışçıl bir anlaşmayı önermek amacıyla görüşmeye çalıştı ancak Churchill cevap verme zahmetinde bulunmadı.

Benhamou’nun dediğine göre Chanel, Yahudi kardeşlerin mülkiyetini kendine aktarmak, birbakıma çalmak, için elindeki bütün kıdemli Nazi subayı bağlantılarını kullandı. Ancak hikaye Chanel için pek de iyi bitmedi. Wertheimerların firmayı sattığı kişi askeri hava aracı üreten bir firmaya sahipti. Naziler ondan uçak aldılar ve Chanel ile onun arasında tercih yapmaları gerektiğinde, kimin savaş sırasında onlara daha faydalı olabileceğini kendilerine sordular: parfümlerin mi uçakların mı ?

İcat edilmesinin üzerinden neredeyse bir yüzyıl geçmiş olsa da o, uluslararası satış grafiklerinden hiçbir zaman eksik olmadı. 1920'de yaratıldığında, yapısı devrim niteliğinde düşünülmüş, ve hatta şişesi Kübizmin etkilerini yansıtarak küçük bir devrime neden olmuştur. Ve çok sarışın bir Hollywood yıldızının bahşettiği kısacık bir tek cümlesi ona bu güne kadar seksi ve çekici bir ışıkla eşlik etti. 1954'te bir röportajında Marilyn Monroe'ya yatarken hangi kokuyu kullandığı sorulduğunda şu cevabı verdi: '' Sadece birkaç damla Chanel No.5.

Chanel’ın parfümlerini üreten firmayı ele geçirme uğraşları başarısız oldu. Savaş sonladığında, Paris’te Nazi işbirlikçilerine işkence edilmeye başlandığında Chanel sorgulanmak için çağırıldı ve 10 Downing Street’ten olan arkadaşının onun iyiliği için araya girmesi sayesinde davranışları için cezalandırılmadan serbest bırakıldı.İsviçre’ye taşındı ve savaş zamanında yaptıklarından dolayı cezalandırılmayacağına emin olana kadar yani sekiz yıl orada kaldı. Aynı zamanda Pierre Wertheimer ona parfümün savaş esnasındaki satış yüzdesinden 9 milyon dolar verdi. Parfümü sayesinde cebine attığı on milyonlar onu dünyanın en zengin kadınlarından biri yaptı.

Savunma

Benhamou, Chanel’in savaş sırasında yaptıklarını hiçbir zaman açıklamadığını söyledi. Konu hakkındaki soruları cevaplamayı reddetti ve savaştan sonra Wertheimerlar onu mahkemeye vermeyi reddettiler çünkü onun imajına zarar vermek istemiyorlardı. Filmi sunmak için Kudüs’e gelecek olan yönetmen, bunun onlara yarardan çok zarar verebileceğini belirtti. Ayrıca Almanlarla işbirliği yapan pek çok sayıda Fransız Firmanın olduğunu ve savaştan sonra hatırı sayılır derece derecede iş zaiyatı verdiklerinin altını çizdi.

İcat edilmesinin üzerinden neredeyse bir yüzyıl geçmiş olsa da o, uluslararası satış grafiklerinden hiçbir zaman eksik olmadı. 1920'de yaratıldığında, yapısı devrim niteliğinde düşünülmüş, ve hatta şişesi Kübizmin etkilerini yansıtarak küçük bir devrime neden olmuştur. Ve çok sarışın bir Hollywood yıldızının bahşettiği kısacık bir tek cümlesi ona bu güne kadar seksi ve çekici bir ışıkla eşlik etti. 1954'te bir röportajında Marilyn Monroe'ya yatarken hangi kokuyu kullandığı sorulduğunda şu cevabı verdi: '' Sadece birkaç damla Chanel No.5.

Benhamou’nun kendisi de bir Yahudi ve bir çoğu da onunla birlikte bu filmde çalıştı. O, filmi izleyen ve Chanel hakkındaki gerçekleri görenlerin sadece yahudiler olmamasını umduğunu söyleyerek, bu proje için motivasyonunu nasıl kazandığını şöyle söyleyebiliriz: O, tarihin bu kısmının ticari nedenlerden ötürü gizlenmesini kabul edilemez buluyor. Bugün insanlar Chanel’den Fransız mükemmelliyetçiliğinin bir modeli olarak söz ediyorlar ancak Benhamou onun Yahudi mülkiyetini çalmaya çalıştığının unutulmaması gerektiği konusunda ısrarcı ve ticaret uğruna gerçeği kabul etmenin reddedilemeyeceğini belirtiyor.

Kaynak: https://t.co/6z6wkTPqgk

Çevirmen Hakkında

Yaren Hancı

TESAD Siyaset Masası Direktörü / Çevirmeni

İstanbul Üniversitesi 

Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Bölümü

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir