Ana Sayfa / MAKALE ÇEVİRİLERİ / Domino Teorisi

Domino Teorisi

İngilizce aslından çeviren: Atilla Arda BEŞEN

Domino Teorisi

Domino teorisi, komünist bir devletin komşusu olan devletlerin kontrolünü, komünizmin devralacağını öne süren bir Soğuk Savaş teorisidir. Her biri mükemmel hizalanmış bir domino dizisi gibi düşecekti. Güneydoğu Asya’da, ABD Hükümeti Vietnam Savaşı’na katılmasını ve Güney Vietnam’daki komünist olmayan bir diktatöre desteğini haklı çıkarmak için günümüzde itibarsız olan domino teorisini kullandı. Gerçekte, Vietnam’daki komünist zaferi engellemekteki Amerikan başarısızlığı, domino teorisini savunanlar tarafından varsayılmış olan etkiden çok daha hafifti. Laos ve Kamboçya hariç komünizm Güneydoğu Asya’ya yayılmakta başarısız oldu.

Kuzey ve Güney Vietnam

Eylül 1945’te Vietnamlı milliyetçi lider Ho Chi Minh Vietnam’ın Fransa’dan bağımsızlığını aldığını ilan etti. Ho’nun komünist liderliğindeki Kuzey Vietnam’ın Viet Minh Hanoi’deki rejimi, Saigon’daki Güney Vietnam’ın Fransız destekli rejimine karşı duracaktı.

Başkan Harry Truman’ın altında, ABD hükümeti Fransızlara gizli bir şekilde askeri ve mali yardım yapacaktı. Bu durumun mantığı ise Indochia’daki bir komünist zaferin Güneydoğu Asya’ya da komünist rejimin yayılacağı endişesiydi. Aynı mantıkla hareket ederek Truman, 1940’ların sonlarına doğru Avrupa ve Orta Doğu’da komünizmin yayılmasını engellemek adına Yunanistan ve Türkiye’ye de yardımda bulunacaktı.

Domino Teorisi Nedir ?

1950 yıllarında ABD dış politikasının yapıcıları, Indochia’nın komünizme düşüşünün Güneydoğu Asya’daki diğer milletlerin çöküşüne hız kazandıracağı görüşünde birleşmişlerdi. Ulusal Güvenlik Konseyi 1952 tarihli Indochia raporunda teoriye yer veriyordu ve Nisan 1954’te Viet Minh ile Fransız kuvvetleri arasında Dien Bien Phu’da gerçekleşen kararlı bir savaşta, Başkan Dwight D. Eisenhower bunu ”düşen domino” prensibi olarak değerlendirdi.

Eisenhower’ın görüşüne göre Vietnam’ın kaybedilmesi Güneydoğu Asya’daki komşu ülkelerde (Laos, Kamboçya ve Tayland dahil) ve başka yerlerde (Hindistan, Japonya, Filipinler, Endonezya ve hatta Avustralya ve Yeni Zelanda) benzer komünist zaferlere yol açacak olması demekti. Eisenhower (Indochia’nın) kaybının olası sonuçları, ”Özgür dünyaya karşı hesaplanamaz durumda.” dedi.

Eisenhower’ın konuşmasından sonra, “domino teorisi” ifadesi, Güney Vietnam’ın ABD’ye karşı stratejik öneminin yanı sıra dünya çapında komünizmin yayılmasını önleme ihtiyacının kısa bir ifade şekli olarak kullanılmaya başlandı.

ABD’nin Vietnam’a İlgisinin Derinleşmesi

Cenevre Konferansı sonrası Fransız-Viet Minh savaşı sona erdikten ve Vietnam’ı 17. paralel olarak enlem boyunca böldükten sonra, Birleşik Devletler Güneydoğu Asya Antlaşması Örgütü’nün (SEATO) örgütünün öncülüğünü yaptı. Bu ittifak, bölgedeki ”güvenlik tehditlerine” karşı harekete geçmeye kararlı ulusların oluşturduğu zayıf ve gevşek bir ittifaktı.

John F. Kennedy, Eisenhower’ın Beyaz Saray’daki halefi Güney Vietnam’daki Ngo Dinh Diem rejimini ve 1961-62’de Laos’taki iç savaşta komünist olmayan güçleri ABD kaynaklarını arttırarak destekleme vaadinde bulunacaktı. 1963 sonbaharında ise Diem’e karşı ciddi bir iç muhalefeti ardından, Kennedy Diem’in desteğini reddetti. Ancak domino teorisine ve Güneydoğu Asya’da komünizmin içeriğine yönelik inanç yeniden doğrulandı.

Diemi, 1963 yılının Kasım ayının başlarında askeri darbe sonucu öldürüldükten 3 hafta sonra Kennedy, Dallas’ta suikast sonucu öldürüldü. Halefi olan Lyndon B. Johnson, Vietnam’daki ABD askerlerinin sayısının 1000’den 500.000’den fazlasına çıkarılmasını haklı çıkarmak için domino teorisini kullanmaya devam edecekti.

Milletler Domino Değil

Vietnam Savaşı sırasında Kuzey Vietnam ve Viet Cong mücadelesinin karakterini dikkate almayan domino teorisi artık büyük ölçüde anlamını yitirmiş durumdadır.

Ho Chi Minh’i komünist devletler Rusya ve Çin’in bir piyonu olarak gören Amerikan politika yapıcıları Ho’nun ve destekçilerinin amacının, komünizmin yayılması değil, Vietnam’ın bağımsızlığı olduğunu görmeyi başaramadılar.

Son olarak, Amerikalıların komünist devralmaları önleme çabası başarısız olmuş ve Kuzey Vietnam güçleri 1975’te Saigon’a doğru yürüdüler. Komünizm Güneydoğu Asya’da yayılmadı. Laos ve Kamboçya hariç bölgenin tüm ulusları komünizm kontrolünden çıkmıştı.

Kaynak: https://www.history.com/topics/cold-war/domino-theory

Çevirmen Hakkında

Atilla Arda Beşen / TESA Siyaset Masası Direktörü / İngilizce – Almanca Çevirmeni

İstanbul Üniversitesi

Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Bölümü Mezunu

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir